Shloka 17
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव च । 8 ॥ विप्राणामतिथीनां च पठचमम्
ṛṇam unmucya devānām ṛṣīṇāṁ ca tathaiva ca | viprāṇām atithīnāṁ ca ||
Ipinaliwanag ni Bhīṣma na ang isang maybahay (gṛhastha) ay dapat sadyang tuparin ang mga “utang” sa banal na kaayusan ng buhay: sa mga diyos sa pamamagitan ng mga handog at pagsamba; sa mga rishi sa pamamagitan ng pag-aaral ng Veda (svādhyāya); sa mga ninuno sa pamamagitan ng pagkakaroon ng marangal na supling at pagsasagawa ng mga ritong śrāddha; sa mga Brāhmaṇa sa pamamagitan ng pagbibigay; at sa mga panauhin sa pamamagitan ng paggalang at pag-aasikaso. Ang tumutupad sa mga pananagutang ito at gumaganap ng mga gawaing itinatakda ng śāstra nang may kalinisan at kababaang-loob ay hindi mahuhulog mula sa dharma sa yugto ng buhay-maybahay.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A householder preserves dharma by repaying fundamental obligations—through worship/sacrifice, Vedic study, generosity, and hospitality—performed with purity and humility.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he outlines the householder’s ethical-religious responsibilities, framing them as ‘debts’ that must be discharged to sustain social and cosmic order.