Shloka 35
तीर्थवंशोपदेशः
Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters
(मुहूर्तानां त्रय॑ पूर्वमह्नः प्रातरिति स्मृतम् । जपथध्यानादिभिस्तस्मिन् विप्रैः कार्य शुभव्रतम् ।।
bhīṣma uvāca | muhūrtānāṃ trayaḥ pūrvam ahnaḥ prātar iti smṛtam | japa-dhyānādibhis tasmin vipraiḥ kāryaṃ śubha-vratam || saṅgava-ākhyas tribhāgaṃ tu madhyāhnas tri-muhūrtakaḥ | laukikaṃ saṅgave 'rthyaṃ ca snānādi madhyame || caturtham aparāhṇaṃ tu tri-muhūrtaṃ tu pitṛyakam | sāyāhnas tri-muhūrtaś ca madhyamaṃ kavibhiḥ smṛtam || śrāddhāpavarge viprasya svadhā vai muditā bhavet | kṣatriyasya api yo brūyāt prīyantāṃ pitaras tv iti ||
Sinabi ni Bhīṣma: “Ang unang tatlong muhūrta ng araw ay kinikilalang umaga. Sa panahong iyon, ang mga Brahmin ay dapat magsagawa ng mapagpalang mga panata—gaya ng japa (pagbigkas ng banal na mga salita) at pagninilay—para sa kanilang sariling kabutihang espirituwal. Ang kasunod na tatlong muhūrta ay tinatawag na saṅgava, at pagkatapos ng saṅgava ay dumarating ang tatlong muhūrta na tinatawag na tanghali. Sa saṅgava dapat asikasuhin ang mga gawaing pangmundo; sa tanghali naman ay nararapat ang pagligo at ang mga ritwal ng sandhyā. Pagkaraan ng tanghali, ang susunod na tatlong muhūrta ay tinatawag na hapon; ang ikaapat na bahaging ito ng araw ay angkop para sa mga gawain para sa mga ninuno. Pagkatapos nito ay dumarating ang tatlong muhūrta na tinatawag na gabi, na itinuturing ng marurunong na pagitan ng araw at gabi. Sa pagtatapos ng śrāddha sa bahay ng Brahmin, ang pagbigkas ng ‘svadhā’ ay sinasabing nagpapasaya sa mga ninuno; at sa bahay ng Kṣatriya, dapat tapusin sa pagsasabing, ‘Nawa’y malugod ang mga ninuno.’”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches a dharmic ordering of the day: allocate specific time-blocks (muhūrtas) for spiritual practice (japa, dhyāna), worldly responsibilities, purification and sandhyā rites, and ancestral duties (śrāddha/pitṛ-kārya). Right timing is presented as part of right conduct.
In the Anuśāsana Parva’s instruction-setting, Bhīṣma continues his didactic discourse by defining traditional divisions of daytime and prescribing appropriate activities for each, including how to conclude a śrāddha with role-appropriate formulas for brahmins and kṣatriyas.