Previous Verse
Next Verse

Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 113

Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration

Anuśāsana-parva 17

६८२ प्रभावात्मा--उत्कृष्ट सत्तास्वरूप, ६८३ जगत्‌कालस्थाल:--प्रलयकालमें जगत्‌का संहार करनेवाले कालके स्थान, ६८४ लोकहित:--लोकहितैषी, ६८५ तरु:-- तारनेवाले, ६८६ सारजड्भ:--चातकस्वरूप, ६८७ नवचक्राड्र:--नूतन हंसरूप, ६८८ केतुमाली--ध्वजा-पताकाओंकी मालाओंसे अलंकृत, ६८९ सभावन:--धर्मस्थानकी रक्षा करनेवाले ।।

prabhāvātmā utkṛṣṭa-sattā-svarūpaḥ jagat-kāla-sthālaḥ pralaya-kāle jagataḥ saṃhārakālasya sthānam loka-hitaḥ lokahitaiṣī taruḥ tārayitā sārajaḍbhaḥ cātaka-svarūpaḥ navacakrāḍraḥ nūtana-haṃsa-svarūpaḥ ketumālī dhvajā-patākā-mālābhiḥ alaṅkṛtaḥ sabhāvanaḥ dharma-sthāna-rakṣakaḥ | bhūtālayaḥ bhūtapatiḥ ahorātram aninditaḥ |

Wika ni Vāyu: “Siya’y may nagniningning na diwa, ang kataas-taasang anyo ng dalisay na pag-iral; Siya ang luklukan ng Panahon na, sa oras ng pralaya, muling humihigop sa daigdig. Siya’y tagapaghangad ng kabutihan ng lahat ng nilalang, tagapagligtas na naglilipat sa kanila sa ibayo. Siya’y nagpapakita sa mapalad na mga anyo—gaya ng ibong cātaka at gaya ng sariwa at marangal na sisne—na pinalalamutian ng mga watawat at bandila. Pinangangalagaan Niya ang kapulungan ng dharma. Siya ang tahanan ng lahat ng nilalang at ang panginoon ng lahat; Siya ang araw at gabi mismo, at Siya’y walang kapintasan.”

भूतालयःabode of beings; dwelling-place of all creatures
भूतालयः:
Karta
TypeNoun
Rootभूतालय
FormMasculine, Nominative, Singular
भूतपतिःlord of beings; master of all creatures
भूतपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootभूतपति
FormMasculine, Nominative, Singular
अहोरात्रम्day and night; continuously
अहोरात्रम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअहोरात्र
FormNeuter, Accusative, Singular
अनिन्दितःblameless; irreproachable
अनिन्दितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनिन्दित
FormMasculine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
T
Time (Kāla)
P
Pralaya (cosmic dissolution)
D
Dharma-sabhā / dharma-sthāna (assembly/seat of dharma)
C
Cātaka bird
H
Haṃsa (swan)
K
Ketu (banner/standard)
B
Bhūta (all beings/creatures)

Educational Q&A

The verse presents the divine as both transcendent (supreme pure being, beyond blame) and immanent (dwelling in all beings, manifest as day and night, governing cosmic Time). Ethically, it frames ultimate authority as inherently loka-hita—working for the welfare of all—and as the protector of dharma in communal life (the sabhā).

Vāyu is delivering a stuti (praise-description), listing epithets that identify the praised deity as the cosmic ground of existence and time, the benefactor and savior of beings, and the guardian of the dharma-assembly, using symbolic forms (cātaka, haṃsa) and royal insignia (banners).