Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 73
तत्परेणैव नान्येन शक््यं होतस्य दर्शनम् । किंतु वे बालक हैं। अहंकारवश अपनेको पण्डित मानते हैं। अतः वे जो पूर्वोक्त निश्चय करते हैं
tatpareṇaiva nānyena śakyaṃ hotasya darśanam |
Wika ni Bhishma: Ang pagtanaw sa kataas-taasang katotohanang iyon ay hindi makakamtan sa ibang paraan kundi sa iisang-tutok na pag-aalay ng sarili rito. Tanging yaong tumatalikod sa katamaran, nagsasanay ng yoga sa mahabang panahon, at walang humpay na nagsisikap para sa tuwirang pagkatanto ang makakakita sa katotohanang iyon; wala nang iba. Hindi sapat ang pag-asa lamang sa pandama upang hatulan ang tunay—gaya ng pagkabughaw na nakikita sa langit na lantad sa mata ngunit sa huli’y mapanlinlang. Kaya sa mga bagay tulad ng dharma, Diyos, at kabilang-buhay, ang patotoo ng kasulatan ang pinakamataas na batayan, sapagkat hindi naaabot ng ibang paraan ng kaalaman ang gayong saklaw. At kung itanong kung paanong ang Brahman lamang ang maaaring maging sanhi ng daigdig, ang sagot ay ito: sa matatag na disiplina ng yoga at walang tigil na pagsisikap tungo sa pagkatanto, habang responsable ring pinananatili ang buhay, makakamtan ng naghahanap ang tuwirang pananaw.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Direct realization of the supreme truth is possible only through sustained, single-minded spiritual discipline (yoga) and persistent effort; sense-perception alone cannot adjudicate realities beyond its reach, so śāstra is authoritative regarding dharma, God, and the afterlife.
Bhīṣma instructs the listener by critiquing overconfidence in mere perception and intellectual pride, using the example of the sky’s apparent blueness to show perceptual error, and then prescribing long-term yogic practice and steady striving as the means to ‘see’ Brahman.