Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 54
देवानृषिगणांश्वैव नृपांश्व जगतीश्वरान् । सांख्यं योगं च परमं हव्यं कव्यं तथैव च
bhīṣma uvāca | devān ṛṣigaṇāṁś caiva nṛpāṁś ca jagatīśvarān | sāṅkhyaṁ yogaṁ ca paramaṁ havyaṁ kavyaṁ tathaiva ca ||
Wika ni Bhishma: Dapat bigkasin at alalahanin ng tao ang mga diyos, ang mga pangkat ng mga rishi, at ang mga haring namahala sa daigdig. Dapat ding bigkasin ang Sāṅkhya at Yoga sa kanilang pinakamataas na diwa, at ang mga banal na handog para sa mga diyos (havya) at para sa mga ninuno (kavya). Ang ganitong pag-alaala at pagpupuri ay lubhang mapalad at nakapaglilinis para sa lahat ng nilalang; sa paulit-ulit na pagbigkas, napapawi ang mga karamdaman at napalalakas sa pinakamainam ang lahat ng gawain. Kaya, O Bharata, araw-araw sa umaga at sa dapithapon, na may dalisay na isip, dapat magsagawa ang tao ng debosyonal na kīrtana at banggitin din ang mga pangalan ng mga diyos, mga rishi, at mga haring iyon.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that regular remembrance/recitation of revered beings and sacred principles—gods, sages, righteous rulers, and the highest Sāṅkhya and Yoga, along with havya and kavya—purifies the mind, brings auspiciousness, supports one’s actions, and helps remove afflictions when practiced consistently, especially at dawn and dusk.
In the Anuśāsana Parva’s instruction-setting, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira (addressed as ‘Bharata’) on dharmic conduct. Here he recommends a disciplined daily regimen of devotional recitation and remembrance, linking ethical-spiritual well-being with regular practice.