Shloka 45
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
जो सुन्दरी नारी पतिके सिवा पुरुष नामधारी चन्द्रमा, सूर्य और किसी वृक्षकी ओर भी दृष्टि नहीं डालती, वही पातिव्रतधर्मका पालन करनेवाली है। जो नारी अपने दरिद्र, रोगी, दीन अथवा रास्तेकी थकावटसे खिन्न हुए पतिकी पुत्रके समान सेवा करती है, वह धर्मफलकी भागिनी होती है ।।
śrīmaheśvara uvāca | yā sundarī nārī patike sivā puruṣa-nāmadhārī candramā sūrya anyasya vṛkṣasya vā api ora dṛṣṭiṁ na dālayati, sā eva pātivratadharmasya pālanakartrī | yā nārī sva-daridraṁ rogīnaṁ dīnaṁ athavā patha-śramena khinnaṁ patiṁ putrasya iva sevate, sā dharma-phalasyā bhāginī bhavati || yā nārī prayatā dakṣā yā nārī putriṇī bhavet | patipriyā patiprāṇā sā nārī dharmabhāginī || yā strī sva-hṛdayaṁ śuddhaṁ rakṣati, gṛhakāryeṣu kuśalā, putravatī, patyā saha premṇā vartate, patiṁ ca eva prāṇān iva manyate, sā eva dharma-phalaprāptaye adhikāriṇī | yā sadā prasanna-cittena patyāḥ sevā-śuśrūṣāyāṁ yuktā tiṣṭhati, patyau pūrṇa-viśvāsaṁ karoti, tena saha vinaya-pūrvaṁ vyavaharati, sā nārī dharmasya śreṣṭha-phalasya bhāginī bhavati |
Wika ni Śrī Maheśvara: Ang marangal na asawa ay yaong, bukod sa kanyang asawa, ay hindi man lamang nagbubuhos ng tingin sa alinmang “lalaki”—maging sa Buwan, sa Araw, o sa anumang bagay na maiisip na panlalaki. Ang babaeng naglilingkod sa asawa—kahit siya’y dukha, maysakit, salat, o lupaypay sa paglalakbay—na may lambing na gaya ng paglilingkod sa anak, ay nagiging kabahagi sa bunga ng dharma. Ang babaeng disiplinado at may kakayahan, pinagpala ng mga anak, umiibig sa asawa at itinuturing siyang mismong hininga ng buhay—siya’y may karapatan sa gantimpala ng katuwiran. Yaong nag-iingat ng dalisay na puso, bihasa sa gawaing-bahay, tapat sa pag-ibig, at ginagawang prinsipyo ng buhay ang asawa; at yaong may masayang isip na laging nag-aasikaso, lubos na nagtitiwala at kumikilos nang may kababaang-loob—ang babaeng ganyan ang umaabot sa pinakamataas na bunga ng dharma.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines pātivratadharma as disciplined fidelity, purity of heart, competent household conduct, and compassionate service to one’s husband in all conditions (poverty, illness, fatigue), coupled with trust and humble behavior—these qualities are said to yield the highest fruits of dharma.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrī Maheśvara delivers a moral instruction describing the marks of an ideal devoted wife and the spiritual merit (dharma-phala) attributed to such conduct.