Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 11
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
स द्विजो वैश्यतामेति वैश्यो वा शूद्रतामियात् । स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस्तत: शूद्रत्वमाप्तुते
sa dvijo vaiśyatām eti vaiśyo vā śūdratām iyāt | svadharmāt pracyuto vipras tataḥ śūdratvam āpnute ||
Sinabi ni Mahādeva: Ang taong “dalawang ulit na isinilang” (dvija) na tumatalikod sa sariling itinakdang tungkulin (svadharma) at kumakapit sa gawaing nararapat sa vaiśya ay bumabagsak sa kalagayang vaiśya. Gayundin, ang vaiśya na umaangkin ng asal at hanapbuhay ng śūdra ay nahuhulog sa pagka-śūdra. Sa gayon din, ang brāhmaṇa na lumihis sa sariling dharma sa paggawa ng gawaing tulad ng śūdra ay umaabot sa katayuang śūdra. Ang aral: ang panloob na disiplina at pananagutang panlipunan ay dapat magkatugma; kapag kasakiman, pagkalito (moha), o kapabayaan ang nagtutulak sa pagtalikod sa svadharma, ito’y itinuturing na pagbagsak sa moral at espiritu, na may bunga hanggang sa susunod na kapanganakan.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that abandoning one’s svadharma and adopting duties considered improper to one’s station is a form of ethical and spiritual fall, described here as leading to a lower social/spiritual status and even a corresponding rebirth.
Śrīmahēśvara (Mahādeva) is instructing about the consequences of deviating from prescribed duties (varṇa-based svadharma), using the examples of a dvija/brāhmaṇa taking up vaiśya or śūdra-type work and a vaiśya taking up śūdra-type work.