Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Pratyakṣa–Āgama–Ācāra: Doubt, Proof, and the Practice of Dharma (प्रत्यक्ष–आगम–आचारविचारः)

देवि! यह मैंने तुम्हारे निकट विस्तारयुक्त एवं मंगलमय वानप्रस्थधर्मका स्थूलभावसे वर्णन किया है ।। उमोवाच भगवन्‌ सर्वभूतेश सर्वभूतनमस्कृत । यो धर्मो मुनिसंघस्य सिद्धिवादेषु तं वद

devi! yad ahaṁ tava nikaṭe vistārayuktaṁ ca maṅgalamayaṁ vānaprasthadharmaṁ sthūlabhāvena varṇitaṁ. umovāca: bhagavan sarvabhūteśa sarvabhūtanamaskṛta, yo dharmo munisaṅghasya siddhivādeṣu taṁ vada.

Wika ni Maheshvara: “Diyosa, ipinaliwanag ko na sa iyo—nang may lawak at may pagpapala—ang disiplina ng naninirahan sa gubat (vānaprastha), sa pangkalahatang balangkas.” Sumagot si Uma: “O Mapalad na Panginoon, Panginoon ng lahat ng nilalang, na iginagalang ng lahat—ipahayag mo sa akin ang dharma na nauukol sa mga kapulungan ng mga pantas, gaya ng tinatalakay sa kanilang mga aral tungkol sa pagkakamit ng ganap na kaganapan.”

उमाUmā (Pārvatī)
उमा:
Karta
TypeNoun
Rootउमा
FormFeminine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
भगवन्O Blessed Lord
भगवन्:
Sampradana
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Vocative, Singular
सर्वभूतेशO Lord of all beings
सर्वभूतेश:
Sampradana
TypeNoun
Rootसर्वभूतेश
FormMasculine, Vocative, Singular
सर्वभूतनमस्कृतrevered by all beings
सर्वभूतनमस्कृत:
Sampradana
TypeAdjective
Rootसर्वभूतनमस्कृत
FormMasculine, Vocative, Singular
यःwhich/that (dharma)
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःdharma, rule of conduct
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
मुनिसंघस्यof the assemblage of sages
मुनिसंघस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमुनिसंघ
FormMasculine, Genitive, Singular
सिद्धिवादेषुin discussions/teachings about siddhi (attainments)
सिद्धिवादेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसिद्धिवाद
FormMasculine, Locative, Plural
तम्that (dharma)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
वदtell, speak (it)
वद:
Karma
TypeVerb
Rootवद्
FormImperative, 2nd, Singular

श्रीमहेश्वर उवाच

Ś
Śrī Maheśvara (Shiva)
U
Umā (Pārvatī/Devī)
M
muni-saṅgha (assemblies of sages)
V
vānaprastha-dharma (forest-dweller discipline)

Educational Q&A

The verse marks a transition: Shiva concludes his broad, auspicious exposition of vānaprastha-dharma, and Uma requests a further, more specialized teaching—namely the dharma upheld by sages in discussions of siddhi (spiritual accomplishment). It frames dharma as both ethical discipline (life-stage duties) and a pathway toward higher realization.

In Anuśāsana Parva, a didactic dialogue unfolds between Maheśvara and Umā. Here Shiva signals completion of one topic (the forest-dweller’s code), and Uma respectfully addresses him with epithets (“Lord of all beings”) and asks him to explain the sages’ dharma connected with teachings on attaining siddhi.