Shloka 60
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
(तथैव शूद्रा विहिता: सर्वधर्मप्रसाधका: । शूद्राश्न॒ यदि ते न स्यु: कर्मकर्ता न विद्यते ।।
śrīmaheśvara uvāca |
tathaiva śūdrā vihitāḥ sarvadharma-prasādhakāḥ |
śūdrāś ca yadi te na syuḥ karmakartā na vidyate ||
trayaḥ pūrve śūdramūlāḥ sarve karmakarāḥ smṛtāḥ |
brāhmaṇādiṣu śuśrūṣā dāsadharma iti smṛtaḥ ||
vārtā ca kāru-karmāṇi śilpaṁ nāṭyaṁ tathaiva ca |
ahiṁsakaḥ śubhācāro daivata-dvija-vandakaḥ ||
śūdro dharma-phalair iṣṭaiḥ svadharmeṇopayujyate |
evamādi tathānyac ca śūdradharma iti smṛtaḥ ||
etat te sarvam ākhyātaṁ cāturvarṇyasya śobhane |
ekaikasyeha subhage kim anyac chrotum icchasi śobhane ||
Sinabi ni Śrī Maheśvara: “Gayon din, ang mga Śūdra ay itinakda bilang mga tumutulong upang maisakatuparan ang buong kaayusan ng dharma. Kung walang Śūdra, walang sinumang gagawa ng gawain ng paglilingkod. Ang tatlong naunang varṇa ay sinasabing nakaugat sa Śūdra, sapagkat ang Śūdra ang kinikilalang gumagawa ng pagod na paglilingkod; ang paglilingkod sa mga Brāhmaṇa at sa iba pa ay inaalala bilang tungkulin ng isang alipin (dāsa), samakatuwid ay tungkulin ng Śūdra. Ang kalakalan at kabuhayang pangangalakal, ang gawain ng mga artesano, mga sining at gawain-kamay, at maging ang pagtatanghal (nāṭya) ay ipinahayag ding mga tungkulin ng Śūdra. Dapat siyang maging di-marahas, may mabuting asal, at gumagalang sa mga diyos at nagbibigay-pugay sa mga dvija. Sa pamamagitan ng sariling dharma, natatamo ng Śūdra ang ninanasang bunga ng dharma. Sa ganitong paraan, at sa iba pang katulad, itinuturo ang dharma ng Śūdra. Ang lahat ng ito ay ipinaliwanag ko na sa iyo, O marikit, hinggil sa apat-na-bahaging kaayusan—bawat varṇa nang sunod-sunod. O mapalad na ginang, ano pa ang nais mong marinig?”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage frames the Śūdra’s role as essential to sustaining the wider dharmic order through service and practical occupations, while emphasizing ethical restraints (non-violence, good conduct) and reverence toward deities and the twice-born; it also asserts that fulfilling one’s own duty (svadharma) yields the desired fruits of dharma.
Śrī Maheśvara continues a didactic explanation of cāturvarṇya, describing the duties and virtues associated with the Śūdra and then concluding that he has explained the dharmas of all four varṇas one by one, asking the listener what else she wishes to hear.