Shloka 54
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
(तथैव देवि वैश्याश्व॒ लोकयात्राहिता: स्मृता: । अन्ये तानुपजीवन्ति प्रत्यक्षफलदा हि ते ।।
tathaiva devi vaiśyāś ca lokayātrāhitāḥ smṛtāḥ | anye tān upajīvanti pratyakṣaphaladā hi te || yadi na syus tathā vaiśyā na bhaveyus tathā pare || vaiśyasya satataṁ dharmaḥ pāśupālyaṁ kṛṣis tathā | agnihotraparisphando dānādhyayanam eva ca | atithisatkāraḥ śamo damo brāhmaṇānāṁ svāgataṁ tyāgaś ca ||
Sinabi ni Maheshvara: “O Diyosa, gayundin, ang mga Vaiśya ay inaalala bilang mga nagpapatuloy sa paglalakbay ng buhay ng lipunan. Ang ibang mga uri ay nabubuhay na umaasa sa kanila, sapagkat sila’y nagbibigay ng lantad at agarang bunga. Kung wala ang mga Vaiśya, hindi rin mananatili ang iba. Ang palagiang dharma ng Vaiśya ay ang pag-aalaga ng hayop, pagsasaka (at kabuhayan sa pamamagitan ng kalakalan), ang regular na pagsasagawa ng Agnihotra, pagbibigay, at pag-aaral; kasama ang mabuting asal na nakaugat sa tamang landas—pagpapatuloy ng paggalang sa panauhin, pagpipigil at disiplina, paggalang at pagsalubong sa mga Brahmin, at pagkabukas-palad sa pamamagitan ng pagtalikod sa pagkamakasarili.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage frames the Vaiśya’s dharma as socially indispensable: by producing tangible goods and services (agriculture, cattle-rearing, trade), they sustain the livelihood of all, and their ethical ideal includes ritual responsibility (Agnihotra), learning, charity, hospitality, self-control, and honoring Brahmins.
In Anuśāsana Parva’s instruction setting, Mahēśvara addresses Devī and explains the role and duties of the Vaiśya order, emphasizing that the other orders depend on them for practical sustenance and that their prescribed conduct combines economic work with religious and moral disciplines.