Shloka 52
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
राजाका परम धर्म है--इन्द्रियसंयम
rājñaḥ paramo dharmaḥ—indriya-saṃyamaḥ, svādhyāyaḥ, agnihotra-karma, dānam, adhyayanam, yajñopavīta-dhāraṇam, yajñānuṣṭhānam, dhārmika-kārya-sampādanam, poṣya-varga-bharaṇa-poṣaṇam, ārabdha-karmasya saphalī-karaṇam, aparādha-yathā-yogya-daṇḍa-dānam, vaidika-yajñādi-karmānuṣṭhānam, vyavahāre nyāya-rakṣaṇam, satya-bhāṣaṇe anurāgaḥ—ete sarve rājñaḥ dharmāḥ. ārta-hasta-prado rājā pretya ceha mahīyate. go-brāhmaṇārthe vikrāntaḥ saṅgrāme nidhanaṃ gataḥ, sa svargam aśvamedha-yajñair jitān lokān adhitiṣṭhati.
Sinabi ni Mahādeva: “Para sa isang hari, ang pinakadakilang dharma ay ang pagpipigil sa mga pandama, pag-aaral ng Veda, pagsasagawa ng ritong Agnihotra, pagbibigay, pagkatuto, pagsusuot ng banal na sinulid (yajñopavīta), pagganap ng mga handog na sakripisyo, pagtupad sa mga gawaing matuwid, pag-aaruga sa mga umaasa sa kanya, pagpapapagtapos nang matagumpay sa mga sinimulang gawain, pagpapataw ng parusang ayon sa bigat ng kasalanan, wastong pagsasagawa ng mga sakripisyong Vedic at kaugnay na ritwal, pag-iingat sa katarungan sa mga usaping sibil, at pagkapit sa pagsasalita ng katotohanan—lahat ng ito ang dharma ng hari. Ang haring nag-aabot ng kamay bilang sandigan ng mga nagdurusa ay pinararangalan sa daigdig na ito at sa kabilang-buhay. At ang haring, sa pagtatanggol sa mga baka at sa mga Brahmin, nagpakita ng kagitingan at namatay sa labanan, ay umaabot sa langit at nagkakamit ng pagkapanginoon sa mga daigdig na sinasabing napapanalunan sa pamamagitan ng mga sakripisyong Aśvamedha.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines rājadharma: a king’s righteousness is not only ritual piety (svādhyāya, Agnihotra, yajña) but also ethical governance—supporting dependents, completing public works, administering proportionate punishment, protecting justice in civil affairs, and steadfast truthfulness. Compassion to the distressed and courageous protection of cows and Brahmins are praised as sources of honor here and merit after death.
Śrī Mahēśvara speaks as an authority on dharma, listing the king’s duties and then stating the spiritual outcomes: the helper of the afflicted is honored in both worlds, and the king who dies in battle while protecting cows and Brahmins attains heavenly status likened to the worlds gained through Aśvamedha sacrifices.