अत्रेः तपोबलप्रकाशः तथा च्यवनस्य सोमाधिकारः
Atri’s Illumination by Tapas; Cyavana and Soma-Entitlement
इक्षुतैलपवित्राणां त्रिसंध्ये5प्सु निगनज्जनम्
ikṣu-taila-pavitrāṇāṁ tri-sandhye ’psu niganajjanam | gannā, tela aura kuśoṁkā pratigraha svīkāra karane para trikāla snāna karanā cāhiye | dhāna, phūla, phala, jala, pūā, jau-kī lapsī aura dahi-dūdhakā dāna lene para sau bāra gāyatrī-mantrakā japa karanā cāhiye ||
Wika ni Bhīṣma: “Kapag tumanggap ang isang tao ng tubo, langis, o sagradong damong darbha (kuśa) bilang kaloob, nararapat siyang maligo sa tubig sa tatlong sandhya ng araw (umaga, tanghali, at gabi). Kapag tumanggap naman siya ng bigas/butil, bulaklak, prutas, tubig, matatamis na kakanin, lugaw na sebada, o gatas-asim at gatas, dapat niyang bigkasin ang mantrang Gāyatrī nang sandaang ulit.” Sa ganitong paraan, itinatakda ni Bhīṣma na ang pagtanggap (pratigraha) ay may bigat na pang-dharma at dapat tumbasan ng paglilinis at pagbigkas ng mantra.
भीष्य उवाच
Receiving gifts is not morally neutral; it carries responsibility. Bhishma teaches that certain accepted items require compensatory purification—either bathing at the three sandhyās or reciting the Gāyatrī 100 times—so that one’s conduct, livelihood, and ritual integrity remain aligned with dharma.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhiṣṭhira about proper conduct, specifically the discipline and expiatory practices connected with accepting various kinds of gifts (pratigraha).