Shloka 16
Umā’s Inquiry and the Manifestation of the Third Eye (उमा–प्रश्नः तृतीयनेत्रोत्पत्तिः)
(अग्निसंरक्षणपरा गृहशुद्धि च कारये । कुमारान् पालये नित्यं कुमारी परिशिक्षये ।।
agnisaṁrakṣaṇaparā gṛhaśuddhiṁ ca kāraye | kumārān pālaye nityaṁ kumārī pariśikṣaye || ātmapriyāṇi hitvāpi garbhasaṁrakṣaṇe ratā | bālānāṁ varjaye nityaṁ śāpaṁ kopaṁ pratāpanam || avikṣiptāni dhānyāni nānnavikṣepaṇaṁ gṛhe | ratnavat spṛhaye gehe gāvaḥ sayavasodakāḥ || samudgamya ca śuddhāhaṁ bhikṣāṁ dadyāṁ dvijātiṣu || pravāsaṁ yadi me yāti bhartā kāryeṇa kenacit | maṅgalair bahubhir yuktā bhavāmi niyatā tadā ||
Wika ni Bhishma: “Ako’y nakatuon sa pag-iingat sa sagradong apoy ng tahanan at sa pagpapanatiling dalisay ng bahay sa pamamagitan ng palagiang paglilinis. Inaalagaan ko araw-araw ang mga bata at sinasanay ang mga dalagang bata sa mga tungkulin at asal ng kababaihan. Kahit isantabi ko ang mga pagkaing mahal ko, lagi akong masigasig sa pag-iingat sa dinadala sa sinapupunan. Tuluyan kong tinalikuran ang pagsumpa o pag-insulto sa mga bata, ang pagbugso ng galit sa kanila, o ang pagpapahirap sa kanila sa anumang paraan. Sa aking bahay, hindi kailanman ikinakalat ang butil, ni pinababayaan ang pagkain na masayang. Inaalagaan ko ang mga baka—pinapakain at pinaiinom—at iniingatan ang kanilang kaligtasan na parang hiyas. At sa kalagayang dalisay, lumalapit ako upang magbigay ng limos sa mga ‘dalawang-ulit na isinilang’. Kapag ang aking asawa’y lumalayo dahil sa isang gawain, nananatili akong may disiplina at pagpipigil-sa-sarili, at gumagawa ng maraming mapalad na ritwal para sa kanyang kapakanan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ideal of household ethics: protect the sacred fire and maintain cleanliness, nurture children with patience (without curses or harshness), safeguard pregnancy through self-denial, avoid wasting food, care for cows as precious dependents, and give alms to the twice-born while observing purity and disciplined auspicious conduct—especially during the husband’s absence.
In Bhishma’s discourse on dharma, a woman’s exemplary domestic conduct is described in the first person: she recounts her daily responsibilities—ritual care, household purification, child-rearing, instruction of girls, restraint in speech and anger, careful management of food, attentive care of cows, and charitable giving—then adds that when her husband travels for work she remains self-controlled and engaged in auspicious observances.