Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 146
ज्येष्ठ-कनिष्ठ-धर्मः — Duties of Elders and Juniors
Anuśāsana-parva 108
यत्नवान् भव राजेन्द्र यत्नवान् सुखमेधते । अप्रधृष्यश्न शत्रूणां भृत्यानां स्वजनस्य च
yatnavān bhava rājendra yatnavān sukham edhate | apradhṛṣyaś ca śatrūṇāṁ bhṛtyānāṁ svajanasya ca, nareśvara |
Wika ni Bhishma: “Maging masikap ka, O pinakamahusay sa mga hari. Ang masikap ay umuunlad nang magaan. Sa patuloy na pagsisikap, ang isang pinuno ay nagiging hindi matitinag—sa paningin ng mga kaaway, at maging sa gitna ng sariling bayan at mga lingkod. Kaya, O panginoon ng mga tao, ang kshatriya ay dapat magsikap sa pagkamahusay sa Dhanurveda/agham ng sandata, sa pag-aaral ng Veda, at sa mga praktikal na kasanayang panghari gaya ng pagsakay sa elepante at kabayo at pagmamaneho ng karwaheng pandigma; sapagkat ang pagsisikap ang ugat ng matatag na pag-angat at kapangyarihan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that sustained effort (yatna/udyama) is the foundation of a king’s prosperity and security. A ruler who trains diligently—intellectually and militarily—becomes difficult to overpower and gains stable authority among enemies as well as within his own household and administration.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on royal duty (rājadharma). Here he urges the king to be industrious and to cultivate the practical and scriptural disciplines expected of a kṣatriya, emphasizing that diligence leads to flourishing and invulnerability.