Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 48
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
(दारसंग्रहणात् पूर्व नाचरेन्मैथुनं बुध: । अन्यथा त्ववकीर्ण: स्यात् प्रायश्षित्तं समाचरेत् ।।
bhīṣma uvāca |
dārasaṅgrahaṇāt pūrvaṁ nācaren maithunaṁ budhaḥ |
anyathā tv avakīrṇaḥ syāt prāyaścittaṁ samācaret ||
na udīkṣeta paradārānś ca rahasya ekāsano bhavet |
indriyāṇi sadā yacchet svapne śuddhamanā bhavet ||
udakśirā na svapeta tathā pratyakśirā na ca |
prākśirās tu svaped vidvān athavā dakṣiṇāśirāḥ ||
Sinabi ni Bhishma: “Bago kumuha ng asawa, ang marunong ay hindi dapat makipagtalik. Kung hindi, siya’y ituturing na lumabag sa panatang brahmacarya at nararapat magsagawa ng pag-aalis-sala (prāyaścitta). Huwag man lamang niyang tingnan ang asawa ng iba, ni umupo kasama niya sa iisang upuan sa lihim na lugar. Lagi niyang pigilin ang mga pandama at panatilihing dalisay ang isip, kahit sa panaginip. Huwag matulog na ang ulo’y nakaharap sa hilaga, ni sa kanluran; ang taong may karunungan ay matulog na ang ulo’y nakaharap sa silangan o sa timog.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma lays down a discipline of continence and sensory restraint before marriage, strict avoidance of another man’s wife in gaze and private proximity, purity of mind even in dreams, and a traditional rule about sleeping orientation (east or south) as part of regulated dharmic living.
Within Bhishma’s extended instruction on dharma in the Anushasana Parva, he gives prescriptive rules for personal conduct—especially sexual restraint and social boundaries—framing violations as ritual-ethical faults requiring prāyaścitta (expiation).