आदि पर्व, अध्याय 96 — काश्यकन्याहरणं, शाल्वसमागमः, अम्बावचनं च
Kāśī princesses taken; encounter with Śālva; Ambā’s declaration
ततो5स्य भरतत्वम् । भरत: खलु काशेयीमुपयेमे सार्वसेनीं सुनन्दां नाम । तस्यामस्य जज्ञे भुमन्यु:,आकाशवाणीने भरण-पोषणके लिये कहा था, इसलिये उस बालकका नाम भरत हुआ। भरतने राजा सर्वसेनकी पुत्री सुनन्दासे विवाह किया। वह काशीकी राजकुमारी थी। उसके गर्भसे भरतके भुमन्यु नामक पुत्र हुआ
tato 'sya bharatatvam | bharataḥ khalu kāśeyīm upayeme sārvasenīṃ sunandāṃ nāma | tasyām asya jajñe bhumanyuḥ |
Pagkaraan, siya’y nakilala sa pangalang Bharata. Si Bharata ay tunay na nag-asawa kay Sunandā, ang prinsesang Sārvasenī ng Kāśī. Mula sa kanya’y isinilang ang isang anak na nagngangalang Bhumanyu. Sinasabi ng salinlahi na may tinig mula sa langit na nagsalita tungkol sa “pagdadala at pag-aaruga” (bharaṇa–poṣaṇa), kaya’t tinawag ang bata na Bharata—iniugnay ang kanyang pangalan sa tungkuling magtaguyod at magtanggol.
वैशम्पायन उवाच
The passage links royal identity with responsibility: the name ‘Bharata’ is explained through the idea of bharaṇa–poṣaṇa—supporting and nourishing—suggesting that a ruler’s dharma is to sustain, protect, and foster the people and the realm.
Vaiśaṃpāyana narrates that the king became known as Bharata, married Sunandā of Kāśī (daughter of Sarvasena), and had a son named Bhumanyu. A traditional note adds that a heavenly voice connected the child’s naming with the duty of being ‘borne and nourished.’