ययाति-देवयानी-शर्मिष्ठा विवादः — Śukra’s Curse and the Disclosure of Lineage
आदुन्वस्व विदुन्वस्व द्रह्म कुप्पस्व याचकि । अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि । लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्पयहम्,तू भिखमंगेकी बेटी है, तेरा बाप स्तुति करता और दान लेता है। मैं उनकी बेटी हूँ, जिनकी स्तुति की जाती है, जो दूसरोंको दान देते हैं और स्वयं किसीसे कुछ भी नहीं लेते हैं। अरी भिक्षुकि! तू छाती पीट-पीटकर रो अथवा धूलमें लोट-लोटकर कष्ट भोग। मुझसे द्रोह रख या क्रोध कर (इसकी परवा नहीं है)। भिखमंगिन! तू खाली हाथ है, तेरे पास कोई अस्त्र-शस्त्र भी नहीं है और देख ले, मेरे पास हथियार है। इसलिये तू मेरे ऊपर व्यर्थ ही क्रोध कर रही है। यदि लड़ना ही चाहती है, तो इधरसे भी डटकर सामना करनेवाला मुझ- जैसा योद्धा तुझे मिल जायगा। मैं तुझे कुछ भी नहीं गिनती
vaiśampāyana uvāca | ā-dhunvasva vi-dhunvasva brahman kuppasva yācaki | anāyudhā sāyudhāyā rikta kṣubhyasi bhikṣuki | lapsyase pratiyoddhāraṃ na hi tvāṃ gaṇayāmy aham ||
Sabi ni Vaiśampāyana: “Manginig ka, mangatal kung ibig mo; magngitngit ka, O babaeng pulubi. Wala kang sandata ngunit nag-aalab ka laban sa may sandata—walang laman ang kamay, kaya’t walang saysay ang iyong pagngangalit. Kung tunay mong hinahanap ang labanan, makakatagpo ka ng katunggaling handang sumalubong; ngunit hindi kita itinuturing na karapat-dapat pag-ukulan ng pansin.”
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights the ethical tension between strength and restraint: anger without capacity (being unarmed and empty-handed) is portrayed as futile, while the speaker’s refusal to “count” the other underscores how contempt and pride can replace measured judgment in conflict.
In Vaiśampāyana’s narration, a speaker taunts a woman characterized as a beggar/mendicant, mocking her anger and emphasizing the mismatch between her being unarmed and the opponent being armed, concluding that she is not regarded as a serious adversary.