Shloka 4
Ādi Parva, Adhyāya 68 — Sarvadamana’s Childhood and Śakuntalā’s Claim at Court
चतुर्भागं भुवः कृत्स्नं यो भुडक्ते मनुजेश्वर: । समुद्रावरणांश्वापि देशान्ू स समितिंजय:,राजा दुष्यन्त पृथ्वीके चारों भागोंका तथा समुद्रसे आवृत सम्पूर्ण देशोंका भी पूर्णरूपसे पालन करते थे। उन्होंने अनेक युद्धोंमें विजय पायी थी। रत्नाकर समुद्रतक फैले हुए, चारों वर्णके लोगोंसे भरे-पूरे तथा म्लेच्छ देशकी सीमासे मिले-जुले सम्पूर्ण भूभागोंका वे शत्रुमर्दन नरेश अकेले ही शासन तथा संरक्षण करते थे
caturbhāgaṃ bhuvaḥ kṛtsnaṃ yo bhuṅkte manujeśvaraḥ | samudrāvaraṇāṃś cāpi deśān sa samitiṃjayaḥ rājā duṣyantaḥ pṛthivīm ekakaḥ pālayām āsa ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Si Haring Duṣyanta, ang mananagumpay sa mga kapulungan ng digmaan, ay nag-iisang namahala at nag-ingat sa buong daigdig—sa apat na panig at maging sa mga lupang napapaligiran ng dagat. Pinanatili niya ang kaayusan sa kaharian, pinagtibay ang mga hangganan, at itinaguyod ang tungkuling panghari sa pamamagitan ng lakas na nagwawagi.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma: a king’s legitimacy rests on protecting and sustaining the whole realm—maintaining order, securing borders, and ensuring welfare—supported by the capacity to defeat threats in war.
Vaiśampāyana describes Duṣyanta’s imperial power and competence: he is portrayed as a victorious ruler who governs the entire earth, including ocean-bounded regions, emphasizing his strength and protective sovereignty.