Shloka 45
Duḥṣantasya Vana-praveśaḥ
King Duḥṣanta’s Entry into the Forest Hunt
कोकिलाकुलसंनादं मत्तभ्रमरनादितम् । वसन्तकाले तत् तस्य वन चैत्ररथोपमम्
vaiśampāyana uvāca | kokilākulasaṃnādaṃ mattabhramaranāditam | vasantakāle tat tasya vana caitrarathopamam ||
Wika ni Vaiśampāyana: Sa panahon ng tagsibol, ang gubat na yaon ng hari ay wari’y ang bantog na harding Caitraratha—umaalingawngaw sa koro ng mga pangkat ng kokila at punô ng ugong ng mga bubuyog na tila lasing sa pulot. Ipinahihiwatig ng tanawing ito ang isang mapalad at nagbibigay-buhay na ganda sa daloy ng salaysay ng epiko, kung saan ang pagkakasundo ng kalikasan ay tahimik na kabaligtaran ng mga alitang pantao na lalong titindi sa hinaharap.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights harmony in nature—order, beauty, and seasonal renewal—serving as an ethical counterpoint to human agitation. Such passages in the Mahābhārata often remind the listener that dharma is aligned with balance and restraint, even when the human world moves toward conflict.
The narrator Vaiśampāyana describes a forest in spring, likening it to the renowned Caitraratha grove. The forest is alive with cuckoo calls and the humming of bees, establishing a vivid setting and mood of flourishing abundance.