Shloka 19
Takṣaka’s agency, Parīkṣit’s rites, and Janamejaya’s enthronement (वैयासिक परम्परा-प्रसङ्गः)
अपृच्छद् धनुरुद्यम्य त॑ मुनि क्षुच्छूमान्वित: । भो भो ब्रद्वान्नहं राजा परीक्षिदभिमन्युज:,उन्हें बड़ी थकावट आ गयी। वे प्याससे व्याकुल हो उठे और इसी दशामें वनमें शमीक मुनिके पास आये। वे मुनि गौओंके रहनेके स्थानमें आसनपर बैठे थे और गौओंका दूध पीते समय बछड़ोंके मुखसे जो बहुत-सा फेन निकलता, उसीको खा-पीकर तपस्या करते थे। राजा परीक्षितने कठोर व्रतका पालन करनेवाले उन महर्षिके पास बड़े वेगसे आकर पूछा। पूछते समय वे भूख और थकावटसे बहुत आतुर हो रहे थे और धनुषको उन्होंने ऊपर उठा रखा था। वे बोले--'ब्रह्मन! मैं अभिमन्युका पुत्र राजा परीक्षित् हूँ। मेरे बाणोंसे विद्ध होकर एक मृग कहीं भाग निकला है। क्या आपने उसे देखा है?” मुनि मौन-व्रतका पालन कर रहे थे, अतः उन्होंने राजाको कुछ भी उत्तर नहीं दिया
apṛcchad dhanur udyamya taṁ muniṁ kṣucchramānvitaḥ | bho bho brāhmaṇāhaṁ rājā parīkṣid abhimanyujaḥ ||
Wika ni Śaunaka: Pinahihirapan ng gutom at pagod, itinaas ng hari ang kanyang busog at tinanong ang pantas: “Hoy, hoy, brāhmaṇa! Ako si Haring Parīkṣit, anak ni Abhimanyu. Isang usa na tinamaan ng aking palaso ang tumakas kung saan—nakita mo ba ito?” Itinatanghal ng tagpong ito ang tensiyong moral: ang kagyat na paghabol ng isang pinuno at ang paghihirap ng katawan ay sumasalpok sa panatang katahimikan ng isang rishi, na magbubukas sa mabigat na kahihinatnan.
शौनक उवाच
Educational Q&A
Even legitimate aims (a king pursuing game) become ethically dangerous when driven by bodily distress and impatience; restraint and respect toward ascetics and vows (like silence) are essential to dharma.
King Parīkṣit, exhausted and hungry while chasing a wounded deer, approaches a sage and urgently asks for directions, raising his bow; the sage’s silence (due to a vow) creates a misunderstanding that will escalate in the following episode.