Shloka 18
Takṣaka’s agency, Parīkṣit’s rites, and Janamejaya’s enthronement (वैयासिक परम्परा-प्रसङ्गः)
भूयिष्ठमुपयुञ्जानं फेनमापिबतां पय: । तमभिद्रुत्य वेगेन स राजा संशितव्रतम्,उन्हें बड़ी थकावट आ गयी। वे प्याससे व्याकुल हो उठे और इसी दशामें वनमें शमीक मुनिके पास आये। वे मुनि गौओंके रहनेके स्थानमें आसनपर बैठे थे और गौओंका दूध पीते समय बछड़ोंके मुखसे जो बहुत-सा फेन निकलता, उसीको खा-पीकर तपस्या करते थे। राजा परीक्षितने कठोर व्रतका पालन करनेवाले उन महर्षिके पास बड़े वेगसे आकर पूछा। पूछते समय वे भूख और थकावटसे बहुत आतुर हो रहे थे और धनुषको उन्होंने ऊपर उठा रखा था। वे बोले--'ब्रह्मन! मैं अभिमन्युका पुत्र राजा परीक्षित् हूँ। मेरे बाणोंसे विद्ध होकर एक मृग कहीं भाग निकला है। क्या आपने उसे देखा है?” मुनि मौन-व्रतका पालन कर रहे थे, अतः उन्होंने राजाको कुछ भी उत्तर नहीं दिया
bhūyiṣṭham upayuñjānaṃ phenam āpibatāṃ payaḥ | tam abhidrutyavegena sa rājā saṃśitavratam ||
Wika ni Śaunaka: Mabilis na nagmadali ang hari patungo sa pantas na yaong matatag sa mahihigpit at masidhing panata. Ang asetiko’y nabubuhay pangunahin sa bula na nabubuo sa bibig ng mga guya habang umiinom sila ng gatas ng mga baka—maging ang kakaunting latak na iyon ay ginagawa niyang sandigan ng tapas. Sa mas malawak na pangyayari, si Parīkṣit, pagod na pagod at pinahihirapan ng uhaw at gutom habang hinahabol ang usang sugatan ng kanyang palaso, ay lumapit kay Śamīka sa gubat at nagtanong; ngunit ang pantas, tumutupad sa panatang katahimikan, ay hindi sumagot—na siyang naglatag ng daan sa pagkukulang sa pagpipigil ng hari at sa mabibigat na kahihinatnang moral.
शौनक उवाच
Educational Q&A
Even when distressed, a ruler must restrain impatience and uphold respect toward ascetics; small lapses in self-control can trigger disproportionate consequences, especially when dharma is already strained by fatigue, anger, or pride.
Parīkṣit, pursuing a wounded deer and suffering from thirst and exhaustion, rushes to the silent sage Śamīka. The verse highlights the sage’s austere mode of sustenance (living on foam from calves’ milk) and the king’s hurried approach, foreshadowing the misunderstanding and the king’s later misconduct.