Shloka 161
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
Devanagari script
नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करूणोदयम् । दमयन्त्या: स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा,इसी प्रसंगमें नलोपाख्यान आता है, जिसमें धर्मनिष्ठाका अनुपम आदर्श है और जिसे पढ़-सुनकर हृदयमें करुणाकी धारा बहने लगती है। दमयन्तीका दृढ़ धैर्य और नलका चरित्र यहीं पढ़नेको मिलते हैं
Translation
Sa pagkakataong ito rin pumapasok ang Nālôpākhyāna, ang salaysay ni Nala—isang di-mapapantayang huwaran ng katapatan sa dharma, na kapag binasa o pinakinggan ay nagpapadaloy ng habag sa puso. Dito rin masusumpungan ang matatag na pagtitiis ni Damayantī at ang buhay at asal ni Nala.
Word by Word
नलोपाख्यानम्the episode/story of Nala
नलोपाख्यानम्:
Karta
TypeNoun
Rootनल-उपाख्यान
FormNeuter, Nominative, Singular
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
धर्मिष्ठम्most righteous
धर्मिष्ठम्:
TypeAdjective
Rootधर्मिष्ठ
FormNeuter, Nominative, Singular
करुण-उदयम्the arising of compassion/pathos
करुण-उदयम्:
TypeNoun
Rootकरुण-उदय
FormNeuter, Nominative, Singular
दमयन्त्याःof Damayantī
दमयन्त्याः:
TypeNoun
Rootदमयन्ती
FormFeminine, Genitive, Singular
स्थितिःsteadfastness/condition
स्थितिः:
Karta
TypeNoun
Rootस्थिति
FormFeminine, Nominative, Singular
यत्रwherein/where
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
नलस्यof Nala
नलस्य:
TypeNoun
Rootनल
FormMasculine, Genitive, Singular
चरितम्deeds/life-story
चरितम्:
Karta
TypeNoun
Rootचरित
FormNeuter, Nominative, Singular
तथाand also/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Speaker
राम उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes