Shloka 1
Bhīṣma’s Counsel on Reconciliation and Partition (भीष्मोपदेशः—संधि-राज्यविभागविचारः)
> स्मृतियोंमें इष्ट और पूर्तका परिचय इस प्रकार दिया गया है-- अन्निहोत्रं तपः सत्यं वेदानां चानुपालनम् | आतिथ्य॑ वैश्वदेवं च इष्टमित्यभिधीयते ।।
vaiśampāyana uvāca |
smṛtiṣu iṣṭa-pūrta-paricayaḥ evaṃ nirdiśyate—
agnihotraṃ tapaḥ satyaṃ vedānāṃ cānupālanam |
ātithyaṃ vaiśvadevaṃ ca iṣṭam ity abhidhīyate ||
vāpī-kūpa-taḍāgādi devatāyatanāni ca |
anna-pradānam ārāmāḥ pūrtam ity abhidhīyate ||
atra ca śruti-vacanaṃ prasiddham—
ekasya bahvyo jāyā bhavanti, na ekasyai bahavaḥ sahapatayaḥ ||
tataḥ te pāṇḍavāḥ sarve pāñcālyaś ca mahāyaśāḥ |
pratyutthāya mahātmānaṃ kṛṣṇaṃ sarve ’bhyavādayan ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa mga tradisyong Smṛti, ipinaliliwanag ang pagkakaiba ng iṣṭa at pūrta nang ganito. Ang araw-araw na handog sa apoy (agnihotra), pag-aayuno at pagdidisiplina (tapas), pagsasalita ng katotohanan, walang patid na pagsunod sa mga utos ng Veda, paggalang at pagtanggap sa panauhin, at ang ritwal na bali at vaiśvadeva—ang mga ito ay tinatawag na “iṣṭa,” mga kabutihang nagmumula sa sakripisyo at mahigpit na tungkulin. Ang paghuhukay ng mga balon-hagdan, balon, lawa at iba pa, ang pagtatayo ng mga templo para sa mga diyos, ang pamamahagi ng pagkain, at ang pagtatanim ng mga hardin—ang mga ito ay tinatawag na “pūrta,” mga kabutihang para sa kapakinabangan ng madla at banal na pagtatayo. Tungkol dito, binabanggit ang isang tanyag na pahayag ng Śruti: “Sa isang lalaki, maaaring maging marami ang asawa; ngunit sa isang babae, hindi nagkakaroon ng maraming asawang lalaki.” Pagkaraan, sa loob ng salaysay, ang lahat ng Pāṇḍava, kasama ang maringal na hari ng Pāñcāla na si Drupada, ay tumindig at nagbigay-galang sa dakilang kaluluwang si Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa—hudyat ng paglipat tungo sa mga pagninilay tungkol sa di-karaniwang pag-aasawa ni Draupadī at sa mga katuwirang dharmiko na inihaharap upang ito’y bigyang-katwiran.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage classifies meritorious action into two dharmic categories: iṣṭa (ritual and disciplined religious duties such as agnihotra, truthfulness, Vedic observance, hospitality, vaiśvadeva) and pūrta (socially beneficial pious works such as water-reservoirs, temples, food-giving, and gardens). It also signals how scriptural authority (Śruti/Smṛti) is invoked when resolving exceptional marital situations.
In the frame narration, after the discussion of dharmic principles and a cited Śruti maxim about marriage norms, the Pāṇḍavas and Drupada rise and pay homage to Vyāsa. This sets the stage for the ensuing deliberations and explanations concerning Draupadī’s marriage and its justification within dharma.