Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

कल्माषपाद-शाप-कारणम्

Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse

वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत्‌ । अस्फुटन्मुकुटं राज्ञ: पुण्डरीकसुगन्धिना,गिरनेपर राजाका मुकुट छिन्न-भिन्न नहीं हुआ था (इससे अनुमान होता था कि राजा युद्धमें घायल नहीं हुए हैं)। मन्त्रीने राजाके मस्तकको कमलकी सुगन्धसे युक्त ठंडे जलसे सींचा

vāriṇā ca suśītena śirastasya abhyasecayat | asphuṭan mukuṭaṁ rājñaḥ puṇḍarīka-sugandhinā |

Wika ng Gandharva: “Binuhusan niya ang ulo ng hari ng napakalamig na tubig na may halimuyak ng lotus. Hindi nabasag ni nabiyak ang putong ng hari—patunay na hindi siya nasugatan sa labanan.”

वारिणाwith water
वारिणा:
Karana
TypeNoun
Rootवारि
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सुशीतेनvery cool/cold
सुशीतेन:
Karana
TypeAdjective
Rootसुशीत
FormNeuter, Instrumental, Singular
शिरःhead
शिरः:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Accusative, Singular
तस्यof him/of that (king)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अभ्यषेचयत्sprinkled/bathed (him)
अभ्यषेचयत्:
TypeVerb
Rootअभि-षिच्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada
अस्फुटत्did not break/split
अस्फुटत्:
TypeVerb
Rootस्फुट्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada, Negative (with implied न)
मुकुटम्crown
मुकुटम्:
Karta
TypeNoun
Rootमुकुट
FormMasculine, Nominative/Accusative, Singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
पुण्डरीकसुगन्धिनाwith lotus-fragrance
पुण्डरीकसुगन्धिना:
Karana
TypeAdjective
Rootपुण्डरीक-सुगन्धिन्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular

गन्धर्व उवाच

गन्धर्व (Gandharva, speaker)
राजा (the king)
मुकुट (diadem/crown)
वारि (cool water)
पुण्डरीक (lotus)

Educational Q&A

The verse highlights attentive observation and inference: outward signs (an unbroken crown) can indicate the absence of serious harm, and proper care (cool, lotus-scented water) reflects respectful service to a ruler.

A Gandharva narrates that someone anoints/sprinkles the king’s head with cool, lotus-fragrant water; the king’s diadem remains unbroken, suggesting he was not injured in battle.