कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम् । पतितं पातनं संख्ये शात्रवाणां महीतले,युद्धमें शत्रुदलको पृथ्वीपर गिरा देनेवाले नरेशको भूमिपर गिरा देख मन्त्रीने यह अनुमान लगाया कि ये भूख-प्याससे पीड़ित एवं थके-माँदे हैं
kṣutpipāsāpariśrāntaṃ tarkayāmāsa vai nṛpam | patitaṃ pātanaṃ saṅkhye śātravāṇāṃ mahītale ||
Nang makita ng Gandharva ang hari na nakahandusay sa lupa—ang dating sa digmaan ay siyang nagpapabagsak sa hanay ng mga kaaway—napagwari niyang ang pinuno ngayon ay lupaypay, pinanghihinaan dahil sa gutom at uhaw. Ipinahihiwatig ng taludtod na kahit ang makapangyarihan ay maaaring mapababa ng pangangailangan ng katawan, at na ang maingat na pagmasid ay humahantong sa makatao at makatarungang paghatol, hindi sa paghamak sa nabuwal na kaaway.
गन्धर्व उवाच
Power and martial prowess do not exempt anyone from basic human limits; ethical judgment should be guided by attentive understanding of circumstances (here, hunger, thirst, and fatigue) rather than by triumphalism over someone who has fallen.
The Gandharva observes a king lying fallen on the ground—formerly a formidable subduer of enemies in battle—and concludes that the king’s collapse is due to hunger, thirst, and exhaustion.