Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 94

Devī-tattva, Śakti–Śaktimān doctrine, Kāla–Māyā cosmology, and Māheśvara Yoga instruction

Devanagari script

सर्गप्रलयनिर्मुक्ता सृष्टिस्थित्यन्तधर्मिणी / ब्रह्मगर्भा चतुर्विशा पद्मनाभाच्युतात्मिका

Transliteration

sargapralayanirmuktā sṛṣṭisthityantadharmiṇī / brahmagarbhā caturviśā padmanābhācyutātmikā

Translation

Hindi Siya nadadapuan ng paglikha at pagkalusaw, gayunma’y taglay Niya ang gampanin ng paglikha, pag-iingat, at pag-urong. Siya ang sinapupunan ni Brahmā; Siya ang dalawampu’t apat na prinsipyo; Siya si Padmanābhā, ang may pusod na lotus, at ang Kanyang diwa ay si Acyuta, ang Di-nasisira.

Word by Word

• सर्गप्रलयनिर्मुक्ता: free from creation and dissolution
• सर्गप्रलयनिर्मुक्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्ग + प्रलय + निर्मुक्त (प्रातिपदिक; मुच्-धातु क्त, निर्-उपसर्ग)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्गप्रलयाभ्यां निर्मुक्ता)

• सृष्टिस्थित्यन्तधर्मिणी: having the functions of creation, maintenance, and end
• सृष्टिस्थित्यन्तधर्मिणी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सृष्टि + स्थिति + अन्त + धर्मिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वन्द्व (सृष्टि-स्थिति-अन्त) + तत्पुरुष (धर्मिणी)

• ब्रह्मगर्भा: having Brahmā as womb/embryo; containing Brahmā
• ब्रह्मगर्भा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् + गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्म गर्भः यस्याः / ब्रह्मणो गर्भः)

• चतुर्विशा: twenty-fourfold
• चतुर्विशा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + विश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (चतुर्विंशतिः/चतुर्विंशतिधा—‘twenty-fourfold’)

• पद्मनाभाच्युतात्मिका: of the nature of Padmanābha (Viṣṇu), the unfailing one
• पद्मनाभाच्युतात्मिका: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पद्मनाभ + अच्युत + आत्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-प्रायः (पद्मनाभः अच्युतः—तस्य आत्मिका/स्वरूपा)

Speaker

Lord Kurma (Vishnu), teaching within the Ishvara Gita discourse

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Acyuta
• Padmanabha
• Brahma
• Tattvas (24 principles)

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents the Supreme as transcendent—unaffected by cosmic cycles—yet immanent as the power that governs creation, preservation, and dissolution, indicating a non-dual ground behind all functions.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse supports tattva-viveka (discernment of principles): meditation on the Lord as beyond sarga–pralaya while also present as the operative order of sṛṣṭi–sthiti–laya, a contemplative frame used in Pāśupata-oriented Ishvara Gita teaching.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By describing one Supreme who is both beyond the cosmos and the inner essence of divine names like Padmanābha and Acyuta, it aligns with the Kurma Purana’s synthesis where sectarian forms point to a single Ishvara.