Adhyaya 1

Verse 1

प्रेतकल्पे मोक्षोपायनिरूपणं नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगणेशायनमः / श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय नमः / श्रीदत्तात्रेयाय नमः / श्रीवेदव्यासाय नमः / श्रीहयग्रीवाय नमः / ॐ मल्लानामशनिर्नृणां नरवरः स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान् गोपानां स्वजनो ऽसतां क्षितिभृतां शास्ता स्वपित्रोः शिशुः / मृत्युर्भोजपतेर्विधातृविहित स्तत्त्वं परं योगिनां वृष्णीनां च पतिः सदैव शुशुभे रङ्गे ऽच्युतः साग्रजः

Sa Preta-kalpa, ito ang ika-apatnapu’t siyam na kabanata na tinatawag na «Pagpapaliwanag ng mga Paraan tungo sa Moksha (kalayaan)». Pagpupugay kay Śrī Gaṇeśa; kay Śrī Lakṣmī-Nṛsiṃha; kay Śrī Dattātreya; kay Śrī Vedavyāsa; at kay Śrī Hayagrīva. Om: Sa tanghalan, si Acyuta (Kṛṣṇa), kasama ang nakatatandang kapatid, ay nagningning—sa mga mandirigmang manlalaban ay tila kulog; sa mga lalaki, ang pinakamainam sa tao; sa mga babae, ang Pag-ibig na may anyo; sa mga pastol ng baka, sariling kamag-anak; sa masasama, tagapagparusa; sa mga hari, tagapamahala at tagapagtuwid; sa Kanyang mga magulang, isang anak; kay Kaṃsa (panginoon ng Bhoja), ang Kamatayan mismo; sa mga yogin, ang kataas-taasang Katotohanan; at sa mga Vṛṣṇi, ang kanilang Panginoon.

Verse 2

नमो नारायणायेति तस्मै वै मूलरूपिणे / नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि नारायणकथामिमाम्

«Namo Nārāyaṇāya»—pagpupugay kay Nārāyaṇa, Siya na tunay na anyong pinagmulan. Pagkaraang yumukod sa paggalang, ipaliliwanag ko ngayon ang banal na salaysay ni Nārāyaṇa.

Verse 3

शौनकाद्या महात्मानो ह्यृषयो ब्रह्मवादिनः / नैमिषाख्ये महापुण्ये तपस्तेपुर्महत्तरम्

Ang mga dakilang pantas—si Śaunaka at iba pa—na mga tagapagturo ng Brahman, ay nagsagawa ng napakadakilang pag-aayuno at pagninilay sa lubhang banal na pook na tinatawag na Naimiṣa.

Verse 4

जितेन्द्रिया जिताहाराः संतः सत्यपरायणाः / यजन्तः परया भक्त्या विष्णुमाद्यं जगद्गुरुम्

Ang mga banal na taong may pagpipigil sa sarili at katamtaman sa pagkain, matatag sa katotohanan, ay sumasamba kay Viṣṇu—ang Unang Pinagmulan, ang Guro ng sanlibutan—sa pinakamataas na debosyon.

Verse 5

गृणन्तः परमं ब्रह्म जगच्चक्षुर्महौजसः / सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञास्तेपुर्नैमिष कानने

Pinupuri nila ang Kataas-taasang Brahman—ang makapangyarihan at maningning na Tagakita, ang mata ng sansinukob; at ang mga pantas na batid ang tunay na diwa ng kahulugan ng lahat ng śāstra ay nagsagawa ng tapasya sa gubat ng Naimiṣa.

Verse 6

यज्ञैर्यज्ञपतिं केचिज्ज्ञानैर्ज्ञानात्मकं परम् / केचित्परमया भक्त्या नारायणमपूजयन्

Ang ilan ay sumasamba sa Panginoon ng mga yajña sa pamamagitan ng mga handog at ritwal; ang ilan ay sumasamba sa Kataas-taasan na ang likas ay dalisay na kaalaman sa pamamagitan ng jñāna; at ang ilan, sa pinakamataas na debosyon, ay sumamba kay Nārāyaṇa.

Verse 7

एकदा तु महात्मानः समाजं चक्रुरुत्तमाः / धर्मार्थकाममोक्षाणामुपायं ज्ञातुमिच्छवः

Minsan, ang mga mararangal na dakilang kaluluwa ay nagtipon ng isang maringal na kapulungan, na nagnanais malaman ang paraan upang makamit ang dharma, artha, kāma, at mokṣa.

Verse 8

षद्विंशतिसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् / तेषां शिष्यप्रशिष्याणां संख्या वक्तुं न शङ्क्यते

May dalawampu’t anim na libong muni na mga ascetic na brahmacārī (ang lakas-buhay ay itinataas). Ang bilang ng kanilang mga alagad at mga alagad ng mga alagad ay hindi masukat sa pagsasalita.

Verse 9

मुनयो भावितात्मानो मिलितास्ते महोजसः / लोकानुग्रहकर्तारो वीतरागा विमत्सराः

Ang mga muni—may disiplina sa sarili at pinadalisay ang kalooban—ay nagtipon, makapangyarihan sa ningning ng espiritu; sila’y mga tagapagpala ng mga daigdig, malaya sa pagkapit at walang inggit.

Verse 10

कथं हरौ मनुष्याणां भक्तिरव्यभिचारिणी / केन सिध्येत्तु सकलं कर्म त्रिविधमात्मनः

Paano sumisibol sa tao ang bhakti na di-nalilihis at di-natitinag kay Hari? At sa anong paraan natutupad nang ganap ang buong tatluhang karma ng sarili?

Verse 11

इत्येवं प्रष्टुमात्मानमुद्यतान्प्रेक्ष्य शौनकः / सांज लिर्वाक्यमाह स्म विनयावनतः सुधीः

Nang makita niyang handa silang magtanong sa kanya, ang marunong na si Shaunaka ay yumuko sa pagpapakumbaba, nagdaupang-palad sa paggalang, at saka nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 12

शौनक उवाच / आस्ते सिद्धाश्रमे पुण्ये सूतः पौराणिकोत्तमः / स एतदखिलं वेत्ति व्यासशिष्यो यतीश्वरः

Wika ni Śaunaka: Sa banal na Siddhāśrama nananahan si Sūta, ang pinakadakila sa mga tagapagsalaysay ng Purāṇa. Nalalaman niya ang lahat ng ito nang buo—alagad ni Vyāsa at panginoon sa hanay ng mga yati, ang mga asceta.

Verse 13

तस्मात्तमेव पृच्छाम इत्येवं शौनको मुनिः / अथ ते ऋषयो जग्मुः पुण्यं सिद्धाश्रमं ततः

Kaya siya lamang ang ating tatanungin—gayong wika ng muni na si Śaunaka. Pagkaraan, ang mga ṛṣi ay umalis mula roon at nagtungo sa banal na Siddhāśrama.

Verse 14

पप्रच्छुस्ते सुखासीनं नैमिषारण्यवासिनः / ऋषय ऊचुः / वयं त्वतिथयः प्राप्तास्त्वातिथेयोसि सुव्रत

Tinanong ka ng mga pantas na naninirahan sa Naimiṣāraṇya habang ikaw ay nakaupo nang payapa. Wika ng mga ṛṣi: “Dumating kami bilang iyong mga panauhin; O may marangal na panata, ikaw ang punong-abala na nararapat tumanggap sa panauhin.”

Verse 15

स्नानदानोपचारेण पूजयित्वा यथाविधि / केन विष्णुः प्रसन्नः स्यात्स कथं पूज्यते नरैः

Matapos sambahin Siya nang wasto ayon sa tuntunin, sa pamamagitan ng mga handog na gaya ng banal na pagligo at pagkakaloob ng kaloob—sa anong paraan nalulugod si Viṣṇu, at paano Siya dapat sambahin ng mga tao?

Verse 16

मुक्तिसाधनभूतं च ब्रूहि तत्त्वविनिर्णयम् / सूत उवाच / शृणुध्वमृष्यः सर्वे हरिं तत्त्वविनिर्णयम्

“Ipaliwanag din ang tiyak na kaalaman sa katotohanan, na siyang kasangkapan ng paglaya.” Sabi ni Sūta: “O mga ṛṣi, makinig kayong lahat sa paghatol ni Hari tungkol sa katotohanan.”

Verse 17

नत्वा विष्णुं श्रियं वायुं भारतीं शेषसंज्ञकम् / द्वैपायनं गुरुं कृष्णं प्रवक्ष्यामि यथामति

Pagkaraang yumukod kay Viṣṇu, kay Śrī (Lakṣmī), kay Vāyu, kay Bhāratī (Sarasvatī), at sa tinatawag na Śeṣa; gayundin kay Dvaipāyana (Vyāsa) at sa aking guro na si Kṛṣṇa—ngayon ay ipaliliwanag ko ayon sa abot ng aking pagkaunawa.

Verse 18

नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति / एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान्साधयाम्यहम्

Walang kapantay si Nārāyaṇa—wala noon at wala ring magiging sa hinaharap. Sa kapangyarihan ng pahayag na ito ng katotohanan, natatamo ko ang lahat ng layunin.

Verse 19

शौनक उवाच / किमर्थं नमनं विष्णोर्ग्रन्थादौ मुनिसत्तम / कर्तव्यं ब्रूहि मे ब्रह्मन्कृपया मम सुव्रत

Sinabi ni Śaunaka: “O pinakamainam sa mga pantas, bakit dapat maghandog ng pagpupugay kay Viṣṇu sa simula ng isang kasulatan? O kagalang-galang na Brahmana, ipaliwanag mo sa akin—sa habag—O ikaw na may dakilang panata.”

Verse 20

ततः श्रियं ततो वायुं भारतीं च ततः परम् / अन्ते व्यासं किमर्थं च त्वं नमस्कृतवानसि / सूतसूत महाभाग ब्रूहि कारणमत्र च

“Una kang yumuk kay Śrī, saka kay Vāyu, saka kay Bhāratī (Sarasvatī), at pagkatapos ay sa iba pa. Ngunit bakit sa wakas ay naghandog ka ng pagpupugay kay Vyāsa? O marangal na anak ng Sūta, ipaliwanag mo rin ang dahilan nito.”

Verse 21

सूत उवाच / आदौ वन्द्यः सर्ववेदैकवेद्यो वेदे शास्त्रे सेतिहासे पुराणे / सत्तां प्रायो विष्णुरेवैक एव प्रकाशते ऽतो नम्य एको हरिर्हि

Sinabi ni Sūta: “Sa pasimula, ang dapat sambahin ay ang Nag-iisa—na nakikilala lamang sa pamamagitan ng lahat ng Veda. Sa Veda, sa śāstra, sa Itihāsa, at sa Purāṇa, bilang Kataas-taasang Katotohanan, si Viṣṇu lamang ang pangunahing nahahayag. Kaya si Hari lamang ang dapat pagyukuran.”

Verse 22

सर्वत्र मुख्यस्त्वधिकोन्यतोपि स एव नम्यो न च शङ्कराद्याः / नमन्ति ये ऽविनयाच्छङ्करं तु विनायकं चण्डिकां रेणुकां च

Siya lamang ang Kataas-taasan sa lahat ng dako—higit sa sinuman—at Siya lamang ang tunay na karapat-dapat pagyukuran, hindi si Śaṅkara at iba pang mga diyos. Yaong mga, dahil sa kakulangan ng wastong pag-unawa at kababaang-loob, ay yumuyuko kay Śaṅkara, kay Vināyaka, kay Caṇḍikā at kay Reṇukā (bilang pinakamataas) ay hindi nakakikilala sa sukdulang Panginoon.

Verse 23

तथा सूर्यं भैरवं मातारश्व तथा वाणीं गिरिजां वै श्रियं च / सर्वेपि ते वैष्णवा नैव लोके न तद्भक्ता वेति चार्या वदन्ति

Gayundin, ang mga sumasamba sa Araw, kay Bhairava, kay Mātariśvan (Vāyu), kay Vāṇī (Sarasvatī), kay Girijā (Pārvatī), at kay Śrī (Lakṣmī)—sa mundong ito, silang lahat ay tunay na mga Vaiṣṇava; ipinahahayag ng mga ācārya na hindi sila “hindi deboto” Niya.

Verse 24

न पार्थिक्यान्नमनं कार्यमेव प्रीणन्ति नैता देवताः पूजनेन / पूजां गृहीत्वा देवताश्चैव सर्वाः किञ्चिद्दत्वा फलदानेन तांश्च

Ang mga diyos na ito ay hindi tunay na nalulugod sa mga pagkakaibang makamundo o sa pormal na pagyuko lamang; ni hindi rin sila nasisiyahan sa pagsamba lamang. Kapag tinanggap na nila ang handog ng pagsamba, ang lahat ng diyos ay nagbibigay naman ng ilang bunga—nagkakaloob ng gantimpala ayon sa inihandog at sa ginawa.

Verse 25

संतर्प्य तुष्टैः स्वमनोनु सारात्तैः कारितां काम्यपूजां तथैव / निवेदयित्वा परदेवतायां विष्णौ हरौ श्रीपुरुषादिवन्द्ये

Matapos busugin at pasiyahin ang mga deboto ayon sa sariling layon, gawin din ang kāmya-pūjā (pagsambang may hinihiling) gaya ng kanilang itinuro. At kapag naihandog na ito sa Kataas-taasang Diyos—kay Viṣṇu, Hari—na karapat-dapat sambahin bilang Śrī-Puruṣa at ang Unang Panginoon, ialay at iukol ang lahat sa Kanya.

Verse 26

इहापरत्रापि सुखेतराणि दास्यन्ति पश्चादधरं वै तमश्च / अतो ह्येते नैव पूज्या न नम्या मोक्षेच्छुभिर्ब्राह्मणाद्यैर्द्विजेन्द्र

Dito man o sa kabilang-buhay, hindi kaligayahan kundi pagdurusa ang ibinibigay nila; at sa huli ay ibinabagsak ang tao sa mas mababang kadiliman. Kaya, O pinakamainam sa mga dvija, ang mga naghahangad ng mokṣa—maging mga brāhmaṇa man o iba pa—ay hindi dapat sumamba ni yumuko sa mga iyon.

Verse 27

तथैव सर्वाश्रमिभिश्च नित्यं महाविपत्तावपि विप्रवर्याः / श्रीकाम्य या ये तु भजन्ति नित्यं श्रीब्रह्मरुद्रेद्रयमादिदेवान्

Gayundin, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, ang mga tao sa lahat ng āśrama ay dapat sumamba nang palagian, kahit sa panahon ng malaking kapahamakan. Ngunit yaong nagnanais ng kasaganaan at araw-araw na sumasamba sa mga sinaunang diyos—Brahmā, Rudra (Śiva), Indra, Yama, at iba pa—ay nakakamit ang hinahangad na kabutihang-palad.

Verse 28

इहेव भुञ्जन्ति महच्च दुः खं महापदः कुष्ठभगन्दरादीन् / नमन्ति ये ऽवैष्णवान्ब्रह्मरुद्रवायु प्रतीकान्नैव ते विष्णुभक्ताः

Kahit dito mismo (sa buhay na ito) ay nagdurusa sila nang matindi—malalaking kapahamakan gaya ng kuṣṭha (ketong), bhagandara (fistula), at iba pang mabibigat na karamdaman. Ang mga yumuyuko sa mga hindi Vaiṣṇava—na kumakapit sa mga sagisag o anyo nina Brahmā, Rudra, o Vāyu bilang kanlungan—ay hindi tunay na mga deboto ni Viṣṇu.

Verse 29

अभिप्रायं त्वत्र वक्ष्ये मुनीन्द्राः परं गोप्यं हृदि धार्यं हि तद्धि / वायोः प्रतीकं पूज्यमेवेह विप्रा न ब्रह्मरुद्रादिप्रतीकमेव

O pinakamahuhusay na pantas, sasabihin ko rito ang tunay na layon—ito’y lubhang lihim at dapat ingatan sa puso. Dito, O marurunong na brāhmaṇa, ang dapat sambahin ay ang sagisag ni Vāyu (Diyos ng Hangin), at hindi lamang ang mga sagisag nina Brahmā, Rudra, at iba pa.

Verse 30

पूजाकाले देवदेवस्य विष्णोर्वायोः प्रतीकं योग्यभागे निधाय / अन्तर्गतं तस्य वायोर्हरिं च लक्ष्मीपतिं पूजयित्वा हि सम्यक्

Sa oras ng pagsamba, matapos ilagay sa nararapat na dako ang sagisag ni Vāyu para sa Panginoong Viṣṇu, ang Diyos ng mga diyos, saka dapat sambahin nang wasto si Hari—ang Panginoon ni Lakṣmī—na nananahan sa loob ng Vāyu na iyon.

Verse 31

पश्चाद्वायोः सुप्रतीकं च सम्यङ् निर्माल्यशेषेण हरेः समर्चयेत् / पृथक्च स्रग्धूपविलेपनादिपूजां प्रकुर्वन्ति च ये विमूढः

Pagkaraan, dapat ding sambahin nang wasto ang mapalad na sagisag ni Vāyu, gamit ang natitirang banal na handog mula sa pagsamba kay Hari. Ngunit yaong mga nalilinlang na gumagawa ng hiwalay na pagsamba—may mga kuwintas ng bulaklak, insenso, pabango at iba pa—na wari’y bukod kay Hari, sila’y mga naliligaw.

Verse 32

तेषां दुः खमिह लोके परत्र भविष्यते नात्र विचार्यमस्ति / प्रायश्चित्तं स्वस्ति विप्राः कथञ्चित्तत्कुर्वन्तु स्मरणं नाम विष्णोः

Para sa gayong mga tao, lilitaw ang pagdurusa sa mundong ito at sa susunod—walang dapat pag-alinlanganan. Kaya, O mga brāhmaṇa, nawa’y magkaroon ng kagalingan: kahit paano’y magsagawa sila ng pagtubos-sala, at higit sa lahat, ang pag-alaala sa Banal na Pangalan ni Viṣṇu.

Verse 33

पाषण्डरुद्रादिकसं प्रतिष्ठितान्हरेर्वायोः शङ्करस्य प्रतीकान् / नमन्ति ये फलबुद्ध्या विभूढास्तेषां फलं शाश्वतं दुः खमेव

Yaong mga nalilinlang na, sa pagnanais ng gantimpala, yumuyuko sa mga huwad na sagisag at larawan nina Hari, Vāyu, at Śaṅkara na itinindig ng mga erehe—para sa kanila, ang bunga ay tanging walang-hanggang dalamhati.

Verse 34

वायोः प्रतीकं यदि विप्रवर्यैः प्रतिष्ठितं चेन्नमनं हि कार्यम् / नैवेद्यशेषेण हरेश्च विष्णोः पूजा कृता चेन्न हि दोषलेशः

Kung ang sagisag (pratīka) ni Vāyu ay naitindig nang wasto ng mga dakilang brāhmaṇa, nararapat ngang maghandog ng mapitagang pagyuko rito. At kung ang pagsamba kay Hari—Panginoong Viṣṇu—ay isinagawa gamit ang mga natira sa handog na pagkain (naivedya), wala ni bahagyang kasalanan doon.

Verse 35

गुरुर्हि मुख्यो हनुमज्जनिर्महान्रामाङ्घ्रिभक्तो हनुमान्सदैव / एवं विदित्वा परमं हरिं च पुत्रं पुनर्मुख्यदेवस्य वायोः

Tunay ngang si Hanuman—na isinilang mula sa makapangyarihang Vāyu—ang pangunahing guru, laging deboto sa mga paa ni Rāma. Sa pagkaalam nito tungkol sa Kataas-taasang Hari, at sa pagkaalam ding si Hanuman ay anak ni Vāyu, ang pinuno sa mga deva—nararapat siyang parangalan nang ayon sa nararapat.

Verse 37

नमस्कारो नान्यथा विप्रवर्या आधीयतां हृदि सर्वै रहस्यमम् / ये वैष्णवा वैष्ण वदासभृत्याः सर्वेपि ते सर्वदा विष्णुमेव // गर्प्३,१।३६ / नमन्ति ये वै प्रतिपादयन्ति तथैव पुण्यानि च सात्त्विकानि / नमन्ति ये वासुदेवं हरिं च सम्यक् स्वशक्त्या प्रतिपादयन्ति

O pinakamahuhusay na brāhmaṇa, unawain ang lihim na ito at itanim sa puso: ang tunay na namaskāra ay hindi iba kundi ito—yaong mga Vaiṣṇava, mga tapat na lingkod na namumuhay ayon sa asal-Vaiṣṇava, ay laging nakatuon kay Viṣṇu lamang. Yaong mga yumuyuko sa pagsamba at nagtuturo at nagtataguyod ng mga dalisay, sāttvika at mapagpala na gawa; yaong, ayon sa sariling kakayahan, ay wasto ang pagyuko at pagpapaliwanag kay Vāsudeva, Hari—sila ang tunay na nag-aalay ng tamang pagpupugay.

Verse 38

प्रवृत्तिमार्गेण न पूजयन्ति ह्यापत्काले परदैवं तदन्यम् / ते वैष्णवा वैष्णवदासभृत्या अन्ये च सर्वे ऽवैष्णवमात्रकाः स्मृताः

Yaong, kahit namumuhay sa landas ng pakikibahagi sa daigdig (pravṛtti), ay hindi sumasamba sa ibang diyos bilang pinakamataas—lalo na sa oras ng kapahamakan—ay kilala bilang mga Vaiṣṇava; gayundin ang mga naglilingkod sa mga lingkod ng mga Vaiṣṇava. Ang lahat ng iba pa ay inaalala bilang mga di‑Vaiṣṇava lamang.

Verse 39

उपक्रमैरुपसंहारस्य लिङ्गैर्हरिं गुरुं ह्यन्तरेणैव यान्ति / तानेवाहुः सत्पुराणानि विप्राः कलौ युगे नाभ्यसूयन्ति सर्वे

Ang mga kasulatang, sa pamamagitan ng mga pahayag sa simula, mga bahagi sa wakas, at mga palatandaang naglalarawan, ay umaakay sa tao sa Hari lamang—ang Kataas-taasang Guru—ay tinatawag ng mga pantas na brāhmaṇa na mga tunay na Purāṇa. At sa panahong Kali, hindi lahat ng tao ay humahamak sa mga ito.

Verse 40

यतो हितान्ये प्रतिपादयन्ति प्रवृत्तिधर्मान्स्वस्ववर्णानुरूपान् / अतो ह्यसूयन्ति सदा विमूढाः कलौ हि विप्राः प्रचुरा हि तेपि

Sapagkat yaong mga kapaki-pakinabang sa lipunan ay nagtuturo ng mga tungkuling dapat isagawa (pravṛtti-dharma) na angkop sa sariling varṇa ng bawat isa, kaya ang mga nalilinlang sa Kali-yuga ay palaging nagkikimkim ng inggit at poot laban sa kanila; sapagkat sa Kali-yuga, maging sa mga tinatawag na “brāhmaṇa,” marami rin ang gayong mapanibughuin.

Verse 41

न चास्ति विष्णोः सदृशं च दैवतं न चास्ति वायोः सदृशो गुरुश्च / न चास्ति तीर्थं सदृशं विष्णुपद्याः न विष्णुभक्तेन समोस्ति भक्तः

Walang diyos na maihahambing kay Viṣṇu; walang guru na maihahambing kay Vāyu. Walang banal na pook (tīrtha) na maihahambing sa Yapak ni Viṣṇu—ang Gaṅgā; at sa mga deboto, walang kapantay ang deboto ni Viṣṇu.

Verse 42

अन्यानि विष्णोः प्रतिपादकानि सर्वाणि ते सात्त्विकानीति चाहुः / श्राव्याणि तान्येव मनुष्यलोके श्राव्याणि नान्यानि च दुः खदानि

Sinasabi na ang lahat ng iba pang aral na nagpapaliwanag tungkol kay Panginoong Viṣṇu ay likas na sāttvika. Sa daigdig ng tao, yaon lamang ang nararapat pakinggan; ang ibang mga talakayan ay huwag pakinggan, sapagkat nagdadala ng dalamhati.

Verse 43

कलौ युगे सर्व पुराणमध्ये त्रीण्येव मुख्यानि हरिप्रियाणि / मुख्यं पुराणं हि कलौ नृणां च श्रेयस्करं भागवतं पुराणम्

Sa Kali-yuga, sa gitna ng lahat ng Purāṇa, tatlo lamang ang itinuturing na pangunahing at minamahal ni Hari. At sa mga iyon, para sa mga tao sa Kali-yuga, ang Bhāgavata Purāṇa ang tunay na pinakapangunahing Purāṇa, na nagdudulot ng pinakamataas na kabutihan.

Verse 44

पूर्वं हि सृष्टिः प्रतिपाद्यते त्र यतो ह्यतो भागवतं परं स्मृतम् / यस्मिन्पुराणे कथयन्ति सृष्टिं ह्यादौ विष्णोर्ब्रह्मरुद्रादिकानाम्

Dito, unang ipinaliliwanag ang paglikha; kaya ito’y inaalala bilang pinakadakilang bhāgavata. Sa Purāṇa na ito, isinasalaysay nila ang paglikha mula sa pinakasimula—nagsisimula kay Viṣṇu, saka kay Brahmā, Rudra, at sa iba pang mga diyos.

Verse 45

नानार्थमेवं कथयन्ति विप्र नीचोच्चरूपं ज्ञानमाहुर्महान्तः / तेनैव सिद्धं प्रवदन्ति सर्वं ह्यतः परं भागवतं पुराणम्

O brāhmaṇa, ipinapaliwanag nila sa ganitong paraan na may maraming layong kahulugan. Ipinahahayag ng mga dakilang ṛṣi na ang kaalaman ay may anyong mababa at mataas. Sa mismong kaalamang iyon, ang lahat ay naitatatag at napapatunayan; kaya, higit sa lahat ay nakatindig ang Bhāgavata Purāṇa bilang pinakadakilang aral ng mga Purāṇa.

Verse 46

ततः परं विष्णुपुराणमाहुस्ततः परं गारुडसंज्ञकं च / त्रीण्येव मुख्या नि कलौ नृणां तु तथा विशेषो गारुडे किञ्चिदस्ति

Pagkatapos niyon, ipinahahayag nila ang Viṣṇu Purāṇa; at pagkatapos pa niyon, ang Purāṇa na kilala bilang Gāruḍa (Garuda Purāṇa). Sa kapanahunan ng Kali, para sa mga tao, ang tatlong ito lamang ang itinuturing na pinakapanguna—at sa Garuḍa ay may isang natatanging pagkakaiba ring taglay.

Verse 47

शृणुध्वं वै तं विशेषं च विप्रास्त्र्यंशैर्युक्तं गारुडाख्यं पुराणम् / आद्यांशं वै कर्मकाण्डं वदन्ति द्वितीयांशं धर्मकाण्डं तमाहुः

“O mga brāhmaṇa, pakinggan ninyo ang natatanging aral na ito: ang Purāṇa na tinatawag na Garuḍa Purāṇa ay inayos sa tatlong bahagi. Ang unang bahagi ay tinatawag nilang Karma-kāṇḍa, ang bahagi tungkol sa mga ritwal at mga gawa; at ang ikalawang bahagi ay Dharma-kāṇḍa, ang bahagi tungkol sa dharma (matuwid na tungkulin at banal na batas).”

Verse 48

तृतीयांशं ब्रह्मकाण्डं वदन्ति तेषां मध्ये त्वन्तिमोयं वरिष्ठः / तृतीयांशश्रवणात्पुण्यमाहुस्तुल्यं पुण्यं भागवतस्य विप्राः

Ang ikatlong bahagi ay tinatawag nilang Brahma-kāṇḍa; at sa gitna ng mga bahaging iyon, ang pangwakas na bahaging ito ang pinakadakila. Ipinahahayag ng mga marurunong na brāhmaṇa na ang pagdinig lamang sa ikatlong bahaging ito ay nagbubunga ng kabanalang-kapakinabangan na katumbas ng pagdinig sa Bhāgavata Purāṇa.

Verse 49

तृतीयांशे पठिते वेदतुल्यं फलं भवेन्नात्र विचार्यमस्ति / तृतीयांशश्रवणादेव विप्राः फलं प्रोक्तं पठतोप्यर्थमेवम्

Kapag ang isang-katlo ng tekstong ito ay binibigkas, ang bungang-kabanalan ay nagiging katumbas ng sa mga Veda—walang dapat pag-alinlanganan dito. O mga brāhmaṇa, ipinahayag na kahit sa pagdinig lamang ng isang-katlo, ang parehong bunga ay nakakamtan, gaya ng sa pagbigkas nito.

Verse 50

तृतीयांशश्रवणादर्थतश्च पुण्यं चाहुः पठतो वै दशांशम् / ततो वरं मत्स्यपुराणमाहुस्ततो वरं कूर्मपूराणमाहुः

Sinasabi nila na ang pakikinig kahit sa ikatlong bahagi nito at pag-unawa sa kahulugan ay nagbubunga ng kabanalan; at para sa nagbigkas, tunay na ikasampung bahagi lamang ng gayong gantimpala ang natatamo. Gayunman, ipinahahayag nilang higit ang Matsya Purāṇa, at higit pa roon ang Kūrma Purāṇa.

Verse 51

तथैव वै वायुपुराणमाहुस्त्रीण्येव चाहुः सात्त्विकानीति लोके / तत्रापि किञ्चिद्वेदितव्यं भवेच्च पुराणषट्के सत्त्वरूपे मुनीन्द्राः

Gayundin, ipinahahayag nila ang Vāyu Purāṇa; at sa daigdig ay sinasabing tatlo lamang ang tunay na Sāttvika na mga Purāṇa. Subalit kahit sa mga iyon, O pinakadakilang mga pantas, may dapat pang maunawaan hinggil sa anim na pangkat ng mga Purāṇa na may likas na sattva.

Verse 52

सत्त्वाधमे मात्स्यकौर्मे तथाहुर्वायु चाहुः सात्त्विकं मध्यमं च / विष्णोः पुराणं भागवतं पुराणं सत्त्वोत्तमं गारुडं चाहुरार्याः

Sinasabi nilang ang Matsya at Kūrma ay nasa mababang antas sa loob ng sattva; at ang Vāyu Purāṇa ay itinuturing na sāttvika na nasa gitnang antas. Ang Viṣṇu Purāṇa at ang Bhāgavata Purāṇa ay iginagalang bilang pinakamataas sa sattva; at ipinahahayag din ng mga mararangal na ang Garuḍa Purāṇa ay sattva-uttama.

Verse 53

स्कान्दं पाद्मं वामनं वै वराहं तथाग्रेयं भविष्यं पर्वसृष्टौ / एतान्याहू राजसानीति विप्रास्तत्रैकदेशः सात्त्विकस्तामसश्च

Ang Skanda, Padma, Vāmana, at Varāha, gayundin ang Agni, Bhaviṣya, at Parva-sṛṣṭi—ipinapahayag ng mga brāhmaṇa na ang mga ito’y higit na rājasa. Subalit sa loob ng mga iyon, may ilang bahagi ring sāttvika at tāmasa.

Verse 54

रजः प्राचुर्याद्राजसानीति च हुः श्राव्याणि नैतानि मुमुक्षुभिः सदा / तेषां मध्ये सात्त्विकांशाश्च संति तेषां श्रुतेर्गारुडीयं फलं च

Dahil sa kasaganaan ng rajas, tinatawag silang ‘rājasa’. Ang mga naghahangad ng kalayaan (mokṣa) ay hindi nararapat na laging makinig sa mga iyon. Gayunman, sa gitna nila’y may mga bahaging sāttvika; at sa pakikinig sa mga bahaging iyon, ang Garuḍa Purāṇa ay nagkakaloob ng kanyang mabuting bunga.

Verse 55

ब्रह्माण्डलैङ्ग्ये ब्रह्मवैवर्तकं वै मार्कंण्डेयं ब्राह्ममादित्यकं च / एतान्या हुस्तामसानीति विप्रास्तत्रैकदेशः सात्त्विको राजसश्च

Ang Brahmāṇḍa at Liṅga, ang Brahma-vaivartaka, ang Mārkaṇḍeya, ang Brāhma, at ang Āditya—ipinahayag ng mga pantas na brāhmaṇa na ang mga ito’y higit na tāmasik na mga Purāṇa; gayunman, sa loob nila’y may ilang bahaging sāttvik at may ilang bahaging rājasik din.

Verse 56

श्राव्याणि नैतानि मनुष्यलोके तत्त्वेच्छुभिस्तामसानीत्यतो हि / तेषु स्थिताः सात्त्विकांशा मुनीन्द्रास्तेषां श्रुतिर्गारुडैकाङ्घ्रितुल्या

Ang mga bagay na ito’y hindi nararapat bigkasin sa daigdig ng tao para sa mga naghahangad ng katotohanan, sapagkat likas na tāmasik ang mga ito. Kaya sa loob nila’y nananahan ang mga dakilang muni na may bahagi ng sattva; at ang kanilang makapangyarihang patotoo ng pakikinig (śruti) ay sinasabing tulad ng iisang paa ni Garuḍa—matatag at mapagpasya.

Verse 57

अल्पान्युपपुराणानि वदन्त्यष्टादशानि च / विष्णुधर्मोतरं चैव तन्त्रं भागवतं तथा

Sinasabi nilang kakaunti ang mga Upapurāṇa (maliliit na Purāṇa), at ang bilang ay labing-walo—gaya ng Viṣṇudharmottara, ng mga Tantra, at gayundin ng Bhāgavata.

Verse 58

तत्त्वसारं नारसिंहं वायुप्रोक्तं तथैव च / तथा हंसपुराणं च षडेतानि मुनीश्वराः

“(Naroon) ang Tattvasāra, ang Nārasiṃha, at gayundin yaong itinuro ni Vāyu; at ang Haṃsa Purāṇa—ang anim na ito, O mga panginoon sa hanay ng mga muni.”

Verse 59

सात्त्विकान्येव जानीध्वं प्रायशो नात्र संशयः / एतेषां श्रवणादेव गारुडार्धफलं श्रुतम्

Alamin ninyong ang mga ito’y tunay na higit na sāttvik—halos walang pag-aalinlangan. Narinig na sa pagdinig lamang sa mga ito, nakakamit ang kalahati ng gantimpala ng Garuḍa Purāṇa.

Verse 60

भविष्योत्तरनामानं बृहन्नारदमेव च / यमनारदसंवादं लघुनारदमेव च

Mayroon pang mga kasulatang kilala sa pangalang Bhaviṣyottara, ang Bṛhan-Nārada, ang pag-uusap nina Yama at Nārada, at gayundin ang Laghu-Nārada.

Verse 61

विनायकपुराणं च बृहद्ब्रह्माण्डमेव च / एतानि राजसान्याहुः श्रवणाद्भुक्तरुत्तमा

Naroon din ang Vināyaka Purāṇa at ang dakilang Brahmāṇḍa Purāṇa—ang mga ito’y sinasabing Rājasa. Sa pakikinig sa mga ito, O pinakamainam na ibon, nakakamit ang ginhawa at kasaganaan sa daigdig.

Verse 62

गारुडात्पादतुल्यं च फलं चाहुर्मनीषिणः / पुराणं भागवतं शैवं नन्दिप्रोक्तं तथैव च

Ipinahahayag ng mga pantas na ang bungang-pala (kabutihan) mula sa Garuḍa Purāṇa ay katumbas lamang ng isang-kapat (isang “paa”) ng kabutihang mula sa Bhāgavata Purāṇa, Śaiva Purāṇa, at gayundin ng Purāṇa na binigkas ni Nandin.

Verse 63

पाशुपत्यं रैणुकं च भैरवं च तथैव च / एतानि तामसान्याहुर्हरितत्त्वार्थवेदिनः

Ang Pāśupata, ang Raiṇuka, at gayundin ang Bhairava—yaong mga tunay na nakakabatid sa tattva at diwa ni Hari ang nagsasabing ang mga ito’y tāmasa, mula sa dilim at kamangmangan.

Verse 64

एतेषां श्रवणाद्विप्रागारुडाङ्घ्यर्ध्मेव च / सर्वेष्वपि पुराणेषु श्रेष्ठं भागवतं स्मृतम्

O mga Brahmana, sa pakikinig sa mga aral na ito—at gayundin sa pakikinig kahit kalahati lamang ng Garuḍa Purāṇa sa paanan ng Panginoon—naaalala na sa lahat ng Purāṇa, ang Bhāgavata Purāṇa ang itinuturing na pinakadakila (śreṣṭha).

Verse 65

वेदैस्तुल्य सम पाठे श्रवणे च तदर्धकम् / अर्थतः श्रवणे चास्य पुण्यं दशगुणं स्मृतम्

Sinasabing ang pagbigkas nito nang pantay at wasto ay kapantay sa bisa ng mga Veda; ang pakikinig lamang ay kalahati ng gayong bisa. Ngunit ang pakikinig na may pagkaunawa sa kahulugan ay inaalalang nagbibigay ng sampung ulit na gantimpala.

Verse 66

वक्तुः स्याद्द्विगुणं पुण्यं व्याख्यातुश्च तथाधिकम् / अनन्तवेदैःसाम्यमाहुर्महान्तः भारान्महत्त्वाद्भारतस्यापि विप्राः

Sinasabing ang gantimpala ng bumibigkas ay dalawang ulit (kaysa sa nakikinig lamang), at ang gantimpala ng nagpapaliwanag ay lalo pang dakila. Ipinahahayag ng mga dakilang rishi na ang (Mahābhārata) ay kapantay ng walang-hanggang mga Veda; at sinasabi ng marurunong na brāhmaṇa na tinawag itong “Bhārata” dahil sa bigat at kadakilaan ng nilalaman nito.

Verse 67

वेदोभ्योस्य त्वर्थतश्चाधिकत्वं वदन्ति बै विष्णुरहस्यवेदिनः

Yaong mga nakaaalam sa lihim na aral ni Viṣṇu ay nagpapahayag na, sa tunay na diwa nito, ang katuruang ito ay higit pa kaysa sa mga Veda.

Verse 68

तत्र श्रेष्ठां गीतिकामाहुरार्यास्तथैव विष्णोर्नामसाहस्रक च / तयोस्तत्र श्रवणाद्भारतस्य दशाधिकं फलमाहुर्महान्तः

Doon, ipinahahayag ng mga mararangal na ang pinakadakilang banal na awit ay ang Gītā, at gayundin ang Viṣṇu-nāma-sahasra, ang sanlibong pangalan ni Viṣṇu. Sinasabi ng mga dakilang rishi na ang pakikinig lamang sa dalawang ito ay nagbubunga ng gantimpalang sampung ulit kaysa sa pakikinig sa Bhārata (Mahābhārata).

Verse 69

दैत्याः सर्व विप्रकुलेषु भूत्वा कृते युगे भारते षट्सहस्र्याम् / निष्कास्य कांश्चिन्नवनिर्मितानां निवेशनं तत्र कुर्वन्ति नित्यम्

Sa Kṛta Yuga, sa loob ng Bhārata, ang mga Daitya ay isinilang sa iba’t ibang angkan ng brāhmaṇa; pinalalayas nila ang ilan mula sa mga bagong tayong tahanan at palagi nilang ginagawang sariling tirahan ang mga iyon.

Verse 70

मत्वा हरिं भगवान्व्यासरूपी चक्रे तदा भागवतं पुराणम् / तथा समाख्याय च वैष्णवं तत्ततः परं गारुडाख्यं स चक्रे

Sa pagkilalang si Hari (Viṣṇu) ang Kataas-taasan, ang Mapalad—na nag-anyong Vyāsa—ay noon ay sumulat ng Bhāgavata Purāṇa. Gayundin, matapos ipaliwanag ang aral na Vaiṣṇava, saka niya nilikha ang Purāṇa na tinatawag na Gāruḍa.

Verse 71

अतो हि गारुडं मुख्यं पुराणं शास्त्रसंमतम् / गारुडेन समं नास्ति विष्णुधर्मप्रदर्शने

Kaya nga, ang Garuḍa Purāṇa ang pangunahing Purāṇa, pinagtitibay ng mga śāstra; sa pagpapahayag ng dharma ni Viṣṇu, wala nang kapantay ang Garuḍa (Purāṇa).

Verse 72

यथा सुराणां प्रवरो जनार्दनो यथायुधानां प्रवरः सुदर्शनम् / यथाश्वमेधः प्रवरः क्रतूनां छिन्नेषु भक्तेषु तथैव रुद्रः

Kung paanong si Janārdana ang pinakadakila sa mga diyos, at ang Sudarśana ang pinakadakila sa mga sandata, at ang Aśvamedha ang pinakadakila sa mga handog na sakripisyo—gayon din, si Rudra ang pinakadakila kapag ang mga deboto ay napuputol sa kanilang sandigan at nadudurog ng pagsubok.

Verse 73

नदीषु गङ्गा जलजेषु पद्ममच्छिन्नभक्तेषु तथैव वायुः / तथा पुराणेषु च गारुडं च मुख्यं तदाहुर्हरितत्त्वदर्शने

Sa mga ilog, ang Gaṅgā ang pinakadakila; sa mga bagay na isinilang sa tubig, ang lotus ang pinakadakila; sa mga debotong di-natitinag, si Vāyu rin ang pinakadakila. Gayon din, sa mga Purāṇa, ang Garuḍa Purāṇa ang ipinahahayag na pangunahing aklat para maunawaan ang katotohanan ni Hari (Viṣṇu).

Verse 74

गारुडाख्यपुराणे तु प्रतिपाद्यो हरिः स्मृतः / अतो हरिर्नमस्कार्यो गम्यो योग्यो हरिः स्मृतः

Sa Purāṇa na tinatawag na Garuḍa, si Hari ang inaalala bilang Siya na dapat ituro at dapat mapagtanto. Kaya si Hari lamang ang dapat sambahin sa pagyukod, lapitan bilang hantungan, at pag-isahin sa yoga—ganyan si Hari ang inaalala.

Verse 75

भाग्यात्मकत्वाच्छ्रीदेव्या नमनं नदनु स्मृतम् / परो नरोत्तमो वा स साधकेशोपि च स्मृतः

Sapagkat si Śrī Devī ay likas na anyo ng mabuting kapalaran, itinuturo na ang pagyukod at pagpupugay sa Kanya ay isang handog na may sariling bisa ng kabutihang-loob. Ang gayong tao ay inaalala bilang pinakamataas—tunay na pinakamainam sa mga tao—at kinikilalang pangunahing sādhaka, ang dakilang nagsasanay sa landas ng debosyon.

Verse 76

अतो नम्यो वायुरपि पुराणादौ द्विजोत्तमाः / भारती वाक्यरूपत्वान्नम्या वायोरनन्तरम्

Kaya nga, O pinakamainam sa mga dwija, sa pinakasimula ng Purāṇa na ito ay dapat ding magbigay-galang kay Vāyu; at si Bhāratī (Sarasvatī), sapagkat Siya ang mismong anyo ng wika at pananalita, ay dapat igalang kaagad pagkatapos ni Vāyu.

Verse 77

उपसाधको नरः प्रोक्तो यतोतस्तदनन्तरम् / नम्य इत्यच्यते सद्भिस्तारतम्येन सर्वदा

Hanggang sa bahaging iyon, ang tao ay tinatawag na ‘upasādhaka’ (tagapaglingkod at tagapag-alalay). Pagkaraan niyon, agad siyang tinatawag ng mga banal na ‘namya’—yaong karapat-dapat pag-ukulan ng mapitagang pagpupugay—ayon sa antas ng kabutihang-loob at merito.

Verse 78

अतो व्यासं नमस्कुर्याद्ग्रन्थकर्तृत्वहेतुतः / शौनक उवाच / व्यासस्य नमनं ह्यन्ते कथं कार्यं महात्मनः

Kaya nga, dapat magbigay-namaskāra kay Vyāsa, sapagkat Siya ang sanhi at may-akda ng banal na akdang ito. Wika ni Śaunaka: “Sa wakas, paano nararapat isagawa ang pagpupugay kay Vyāsa, ang dakilang kaluluwa?”

Verse 79

अन्ते च वन्दने तस्य कारणं ब्रूहि सुव्रत / सूत उवाच / विष्णोरनन्तरं व्यासनमनं मुख्यमेव हि

At sa wakas, sa sandali ng pag-aalay ng vandanā sa Kanya, ipaliwanag mo ang dahilan, O may dakilang panata. Wika ni Sūta: “Kaagad pagkatapos ng pagpupugay kay Viṣṇu, ang pagyukod kay Vyāsa ang tunay na pangunahing gawain.”

Verse 80

हरिरेव यतो व्यासो वाच्यचक्रस्वरूपकः / व्यासो नैव समत्वेन प्रोक्तो भगवतो हरेः

Sapagkat si Vyāsa ay si Hari rin mismo—anyo ng gulong ng banal na wika—kaya si Vyāsa ay hindi kailanman ipinahayag na basta kapantay lamang ng Pinagpalang Panginoong Hari.

Verse 81

तत्रापि कारणं वक्ष्ये सादरेण मुनीश्वराः / व्यासस्तु कश्चन ऋषिः पुराणे तामसे स्मृतः

Doon din, O mga pinakadakilang pantas, ipaliliwanag ko nang may paggalang ang dahilan. Sa tradisyon ng Tāmasa Purāṇa, binabanggit ang isang ṛṣi na nagngangalang Vyāsa.

Verse 82

प्रविशन्ति ह्यन्धतम इति त्वन्ते नमस्कृतः

“Tunay ngang pumapasok sila sa nakabubulag na kadiliman,” gayon ang sinabi; kaya sa wakas, marapat na yumuk at magbigay-galang nang may paggalang.

Verse 83

यदिदं परमं गोप्यं हृदि धार्यं न संशयः / पराणां नम्यमेवोक्तं प्रतिपाद्यं यतोत्र हि

Ang aral na ito, na lubhang lihim at pinakamataas, ay dapat ingatan sa puso—walang pag-aalinlangan. Sinabi itong dapat igalang ng lahat; kaya nararapat itong ipaliwanag nang malinaw at itatag dito.

Verse 84

समासव्यासभावाद्धि पराणां तत्प्रतीयते / वास्तवं तं न जानीयुरुपजीव्यो यतो हरिः

Dahil sa paraan ng pagpapahayag na minsang maikli at minsang pinalawak, nauunawaan ito ng iba sa iba’t ibang paraan; ngunit hindi nila nalalaman ang tunay na diwa—sapagkat si Hari (Viṣṇu) ang pinakahuling sandigan.

Verse 85

हरिर्व्यासस्त्वेक एव व्यासस्तु हरिवत्स्मृतः / उपजीव्यतदीशत्वे तयोरेव न संशयः

Si Hari at si Vyāsa ay tunay na iisa; at si Vyāsa ay inaalala na tulad ni Hari. Tungkol sa ugnayan ng umaasa at ng Panginoon (ang nakasalalay at ang naghahari), walang pag-aalinlangan—ito’y para sa kanilang dalawa lamang.

Verse 86

ईशकोटिप्रविष्टत्वाच्छ्रियः स्वामित्वमीरितम् / त्रयाणामुपजीव्यत्वात्सेव्यत्वात्स्वामिता स्मृताः

Sapagkat si Śrī (Lakṣmī) ay pumasok hanggang sa pinakaloob ng Panginoon, ipinahayag ang kanyang pagka-maykapangyarihan. At sapagkat ang tatlong ito ang pinagkukunan ng buhay ng iba at sila ang dapat paglingkuran at sambahin, sila man ay inaalala bilang may pagka-soberano.

Verse 87

वाय्वादीनां त्रयाणां च सेव्यत्वात्सेव्यता स्मृता / भूभारहरणे विष्णोः प्रधानाङ्गं हि मारुतिः

Dahil ang tatlong nagsisimula kay Vāyu ay karapat-dapat paglingkuran nang may paggalang, ipinahayag na wasto ang kanilang pagsamba. At sa gawain ni Viṣṇu na alisin ang bigat ng daigdig, si Māruti (Hanumān) ang tunay na pangunahing kasangkapan—na wari’y pangunahing sangkap ng Kanyang katawan.

Verse 88

वाक्यरूपा भारती तु द्वितीयाङ्गं हि सा स्मृता / तृतीयाङ्ग हरेः शेषो न नम्याः साम्यतो हरेः

Si Bhāratī (Sarasvatī), na ang anyo ay banal na pananalita, ay inaalala bilang ikalawang sangkap ni Hari. Ang ikatlong sangkap ni Hari ay si Śeṣa; hindi siya dapat yuyukuran na kapantay ni Hari, sapagkat ang pagkakatulad ay nagmumula lamang sa pag-asa at pag-ugat sa Kanya.

Verse 89

प्रतिपाद्या मुख्यतया नम्या एव समीरिताः / अवान्तराश्च वाय्वाद्या न नम्यास्तेन ते स्मृताः

Ang mga dapat ituro rito ay ipinahayag na pangunahing karapat-dapat bigyan ng mapitagang pagpupugay. Ang mga pangalawa—nagsisimula kay Vāyu at iba pa—ay hindi dapat pagpugayan sa ganitong diwa; kaya sila’y inaalala bilang hindi pakay ng pagyukod (sa kontekstong ito).

Verse 90

भीष्मद्रोणादिनामानि भीमादिष्वेव मुख्यतः / वाचकानि यतो नित्यं तन्नम्यास्ते मुनीश्वराः

Sapagkat ang mga pangalang gaya nina Bhīṣma at Droṇa, sa pangunahing diwa, ay mga tawag din na iniuukol kay Bhīma at sa iba pa, kaya ang mga panginoon ng mga muni ay laging karapat-dapat pagyukuran at sambahin nang may paggalang.

Verse 91

पराणामेव नम्यत्वं प्रतिपाद्यत्वमेव हि / एतत्सर्वं मयाख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

Tunay ngang ipinaliwanag ko na sa Kataas-taasan lamang dapat yumuk at magbigay-pugay, at ito lamang ang dapat ituro. Lahat ng ito’y aking ipinahayag—ano pa ang nais ninyong marinig?