Adhyaya 34
Brahma KhandaAdhyaya 3457 Verses

Adhyaya 34

Hayagrīva Pūjāvidhi: Root Mantra, Nyāsa, Maṇḍala-Devatā Worship, and Stotra

Ipinagpapatuloy ang sunod-sunod na tagubilin sa pagsamba: hiniling ni Rudra kay Hari na ituro muli ang pagsamba sa mga Deva, sapagkat hindi siya nagsasawa sa kagalakan sa paksang ito. Tumugon si Hari sa paglahad ng ganap na paraan ng pagsamba kay Hayagrīva: una niyang ibinibigay ang ugat na mantra (mūla-mantra), saka ang mga aṅga-mantra para sa hṛdaya–śiras–śikhā–kavaca–netra–astra upang maitindig ang “katawang ritwal” ng nagsasagawa. Mula sa paglilinis (snāna, ācamana) ay sumusunod ang pagpapatatag na kahawig ng bhūtaśuddhi sa pamamagitan ng mga bīja-silaba, pagninilay sa kosmikong itlog, at pagmumuni sa maningning na anyo ni Hayagrīva. Pagkatapos ay ang pagsamba sa maṇḍala at upuan: pag-anyaya sa namumunong mga Rudra, paggalang sa mga diyos sa pasukan, sa mga banal na ilog, sa mga diyos ng kayamanan, kay Garuḍa, sa śakti, sa mga sandigan na ādhāra/kūrma/ananta/pṛthivī, sa mga guṇa at mga śakti ng karma-yoga; kasunod ang karaniwang upacāra at mga handog. Lumalawak ang ritwal sa mga tagapagbantay ng mga direksiyon, kay Viṣvaksena, kay Ananta, at sa mga banal na sandata, at nagtatapos sa himno kay Hayagrīva at pagninilay sa pusong-lotus. Sa wakas, ipinangako ang pinakamataas na tahanan sa mga debotong bumibigkas, bilang tulay sa susunod na mga turo sa pagsamba at phala (bunga).

Shlokas

Verse 1

त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः रुद्र उवाच / पुनर्देवार्चनं ब्रूहि हृषीकेश गदाधर / शृण्वतो नास्ति तृप्तिर्मे गदतस्तव पूजनम्

Wika ni Rudra: “O Hṛṣīkeśa, O tagapagdala ng gada, ituro mong muli ang pagsamba sa mga Deva. Habang nakikinig ako, hindi ako nabubusog—kay tamis at kaaya-aya ang iyong pagtuturo tungkol sa pagsamba.”

Verse 2

हरिरुवाच / हयग्रीवस्य देवस्य पूजनं कथयामि ते / तच्छृणुष्व जगन्नाथो येन विष्णुः प्रतुष्यति

Wika ni Hari: Isasalaysay ko sa iyo ang paraan ng pagsamba sa banal na Panginoong Hayagrīva. Makinig ka—sapagkat sa pamamagitan nito, si Viṣṇu, ang Panginoon ng sansinukob, ay lubos na nalulugod.

Verse 3

मूलमन्त्रं महादेव हयग्रीवस्य वाचकम् / प्रवक्ष्यामि परं पुण्यं तदादौ शृणु शङ्कर

O Mahādeva, ipahahayag ko ang lubhang mapagpalang ugat-mantra na tumatawag kay Hayagrīva. Kaya sa simula pa lamang, pakinggan mo ito, O Śaṅkara.

Verse 4

ॐ सैं क्षैं शिरसे नमः इति प्रणवसंयुतः / अयं नवाक्षरोमन्त्रः सर्वविद्याप्रदायकः

“Oṃ saiṃ kṣaiṃ—pagpupugay sa ulo”: ganito, na kaisa ng banal na pantig na Oṃ. Ito ang mantrang may siyam na pantig, na nagkakaloob ng lahat ng uri ng kaalaman.

Verse 5

अस्याङ्गानि महादेव ताञ्छृणुष्व वृषध्वज / ॐ क्षां हृदयाय नमः / ॐ क्षीं शिरसे स्वाहाशिरः प्रोक्तं क्षूं वषट् तथा

O Mahādeva, O Panginoong may watawat na toro (Vṛṣadhvaja, Śiva), pakinggan ang mga “bahagi” (aṅga) ng ritong ito. “Oṃ kṣāṃ—pagpupugay sa puso.” “Oṃ kṣīṃ—svāhā sa ulo”; at gayundin, ang “kṣūṃ” ay binibigkas kasama ng “vaṣaṭ.”

Verse 6

ॐ कारयुक्ता देवस्य शिखा ज्ञेया वृषध्वज / ॐ क्षैं कवचाय हुं वै कवचं परिकीर्तितम्

O Vṛṣadhvaja, ang “Oṃ” na kaisa ng pantig na “kā” ay dapat maunawaang śikhā (tuktok/buhok na bun) ng Diyos. At ang “Oṃ kṣaiṃ—kavacāya huṃ” ay ipinahahayag bilang kavaca, ang baluting pananggalang.

Verse 7

ॐ क्षैं नेत्रत्रयाय वौषट् नेत्रं देवस्य कीर्तितम् / ॐ हः अस्त्राय फट् अस्त्रं देवस्य कीर्तितम्

“Oṃ kṣaiṃ—para sa Tatlong-mata, vauṣaṭ”: ito ang ipinahahayag na “mata” (mantra) ng Diyos. “Oṃ haḥ—para sa sandata, phaṭ”: ito ang ipinahahayag na “sandata” (mantra) ng Diyos.

Verse 8

पूजाविधिं प्रवक्ष्यामि नन्मे निगदतः शृणु आदौ स्नात्वा तथाचम्य ततो यागगृहं व्रजेत्

Ipapahayag ko ang paraan ng pagsamba—pakinggan mo ang aking sinasabi. Una, maligo at saka magsagawa ng ācamana (ritwal na pagsipsip ng tubig), at pagkatapos ay tumungo sa lugar ng pagsamba, ang yāga-gṛha.

Verse 9

ततः प्रविश्य विधिवत्कुर्याद्वं शोषणादिकम् / यं क्षैं रमिति बीजैश्च कठिनीकृत्य लमिति

Pagkaraan, sa pagpasok ayon sa itinakdang ritwal, isagawa ang pagpapatuyo at mga kaugnay na pamamaraan; at sa mga bīja-mantra na “yaṃ”, “kṣaiṃ”, at “ram” patibayin ang bagay/lupa, saka bigkasin ang “laṃ”.

Verse 10

अण्डमुत्पाद्य च ततः ॐ कारेणैव भेदयेत् / अण्डमध्ये हयग्रीवमात्मानं परिचिन्तयेत्

Una, likhain muna ang kosmikong itlog (aṇḍa), saka ito hatiin sa pamamagitan ng pantig na “Oṁ”; at sa loob ng itlog na iyon, magnilay na ang sarili ay si Hayagrīva.

Verse 11

शङ्खकुन्देन्दुधवलं मृणालरजतप्रभम् / गोक्षीरसदृशं तद्वत्सूर्यकोटिसमग्रभम् / शङ्खं चक्रं गदां पद्मं धारयन्तं चतुर्भुजम्

Namataan ko ang Panginoon—maputing maningning na gaya ng kabibe (śaṅkha), sampagita at buwan; kumikislap na parang hibla ng lotus at pilak; kahawig ng kintab ng gatas ng baka, subalit may ningning na katumbas ng sampu-sampung milyong araw—may apat na bisig, tangan ang kabibe, ang cakra, ang gada, at ang lotus.

Verse 12

किरीटिनं कुण्डलिनं वनमालासमंन्वितम् / सुचक्रं सुकपोलं च षीताम्बरधरं विभुम्

Siya’y may korona at hikaw, at may suot na vanamālā, ang kuwintas na parang mula sa gubat; tangan ang napakahusay na cakra, may marikit na pisngi, nakadamit ng malamig na puting kasuotan—Siya ang Panginoong sumasaklaw sa lahat.

Verse 13

भावयित्वा महात्मानं सर्वदेवैः समन्वितम् / अङ्गमन्त्रैस्ततो न्यासं मूलमन्त्रेण वै तथा

Matapos magnilay sa Dakilang Kaluluwa na kasama ang lahat ng mga diyos, isagawa ang nyāsa gamit ang mga aṅga-mantra; at gayundin, isagawa rin ang nyāsa gamit ang mūla-mantra.

Verse 14

ततश्च दर्शयेन्मुद्रां शङ्खपद्मादिकां शुभाम् / ध्यायेद्ध्यात्वार्चयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शङ्कर

Pagkaraan, ipakita ang mapalad na mga mudrā, gaya ng mudrā ng sankha (kabibe) at padma (lotus); matapos magnilay, sambahin si Viṣṇu sa pamamagitan ng ugat na mantra—O Śaṅkara.

Verse 15

ततश्चावाहयेद्रुद्र देवता आसनस्य याः / ॐ हयग्रीवासनस्य आगच्छत च देवताः

Pagkatapos, tawagin ang mga diyos na Rudra na namamahala sa upuan (āsana). (Sambitin:) “Oṁ—mga diyos ng āsana ni Hayagrīva, pumarito kayo!”

Verse 16

आवाह्य मण्डले तास्तु पूजयेत्स्वस्तिकादिके / द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज

Matapos silang anyayahan sa maṇḍala ng ritwal, sambahin sila roon gamit ang mga mapalad na tanda gaya ng svastika. Sa pintuan, dapat ding sambahin sina Dhātṛ at Vidhātṛ—O may sagisag na toro (Śiva).

Verse 17

समस्तपरिवाराय अच्युताय नम इति / अस्य मध्येर्ऽचनं कार्यं द्वारे गङ्गाञ्च पूजयेत्

(Bigkasin:) “Pagpupugay kay Acyuta kasama ang lahat ng Kanyang kapisanan.” Sa gitna (ng itinakdang ayos) isagawa ang pagsamba; at sa pintuan ay sambahin din si Inang Gaṅgā.

Verse 18

यमुनां च महादेवीं शङ्खपद्मनिधी तथा / गरुडं पूजयेदग्रे मध्ये शक्तिञ्च पूजयेत्

Sambahin si Yamunā at ang Mahādevī, gayundin ang mga diyos ng kayamanan na Śaṅkha at Padma. Sa unahan, sambahin si Garuḍa; at sa gitna, sambahin ang Śakti.

Verse 19

आधाराख्यां महादेव ततः कूर्मं समर्चयेत् / अनन्तं पृथिवीं पश्चाद्धर्मज्ञाने(नौ) ततो ऽचयेत्

O Mahādeva, una munang sambahin ang anyong tinatawag na Ādhāra; saka igalang at sambahin nang wasto si Kūrma. Pagkaraan nito, sambahin si Ananta at pagkatapos ay si Pṛthivī; at sa huli, taglay ang pagkaunawa sa dharma, isagawa ang itinakdang pag-aalay o pag-aayos.

Verse 20

वैराग्यमथ चैश्वर्यमाग्नेयादिषु पूजयेत् / अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्रर्ग्यादींस्तु पूर्वतः

Pagkatapos, sambahin ang Vairāgya (paglayo sa pagnanasa) at Aiśvarya (kapangyarihang panginoon) sa mga dako na pinamumunuan ni Agni at ng iba pang mga deva; ngunit una, harapin at payapain ang mga kabaligtaran—adharma, ajñāna (kamangmangan), kawalan ng vairāgya, at iba pa—na inilalagay sa naunang puwesto.

Verse 21

सत्त्वं रजस्तमश्चैव मध्यदेशे ऽथ पूजयेत् / कन्दं नालं च पद्मं च मध्ये चैव प्रपूजयेत्

Pagkatapos, sa gitnang pook, sambahin ang Sattva, Rajas, at Tamas; at sa mismong gitna rin ay sambahin nang ganap ang kanda (bukol-ugat), nāla (tangkay), at padma (lotus).

Verse 22

अर्कसोमाग्निसंज्ञानां मण्डलानां हि पूजनम् / मध्यदेशे प्रकर्तव्यमिति रुद्र प्रकीर्तितम्

Ang pagsamba sa mga ritwal na maṇḍala na tinatawag na Arka (Araw), Soma (Buwan), at Agni (Apoy) ay dapat isagawa sa Madhyadeśa, ang banal na gitnang lupain; gayon ang ipinahayag ni Rudra.

Verse 23

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रियायोगे वृषध्वज / प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहौ शक्तयो ह्यमूः

O Panginoong may watawat ng toro (Vṛṣadhvaja), sa landas ng Kriyā-yoga, tunay na ito ang mga śakti: Vimalotkarṣiṇī, Jñānā, Kriyā, Yogā, Prahvī, Satyā, at gayundin ang Īśānānugrahā—ang biyaya ng Panginoon.

Verse 24

पूर्वादिषु च पत्रेषु पूज्याश्च विमलादयः / अनुग्रहा कर्णिकायां पूज्या श्रेयो ऽर्थिभिर्नरैः

Sa mga talulot na nagsisimula sa silangan, sambahin ang mga diyosa gaya ni Vimalā at iba pa; at sa gitnang ubod (karnikā), sambahin si Anugrahā ng mga taong naghahangad ng banal na kagalingan at kapalaran.

Verse 25

प्रणवाद्यैर्नमो ऽन्तैश्च चतुर्थ्यन्तैश्च नामभिः / मन्त्रैरेभिर्महादेव आसनं परिपूजयेत्

Sa mga mantra na nagsisimula sa Pranava (Oṁ), nagtatapos sa “namaḥ,” at gumagamit ng mga banal na pangalan sa anyong datibo (caturthī), nararapat na ganap na sambahin at italaga ang āsana (luklukan) ni Mahādeva sa pamamagitan ng mga mantrang ito.

Verse 26

स्नानगन्धप्रदानेन पुष्पधूपप्रदानतः / दीपनैवेद्यदानेन आसनस्यार्चनं शुभम्

Mapalad ang pagsamba sa āsana kapag isinagawa sa pag-aalay ng paliligo (ritwal), mga pabango, bulaklak at insenso, gayundin ng ilawan at naivedya (handog na pagkain).

Verse 27

कर्तव्यं विधिनानेन इति ते हर कीर्तितम् / ततश्चावाहयेद्देवं हयग्रीवं सुरेश्वरम्

“Ito ang dapat gawin ayon sa itinakdang pamamaraan,” gayon ang ipinahayag ni Hara sa iyo. Pagkaraan nito, dapat tawagin at anyayahan (āvāhana) ang banal na Hayagrīva, ang Panginoon ng mga diyos.

Verse 28

वामनासापुटेनैव आगच्छन्तं विचिन्तयेत् / आगच्छतः प्रयोगेण मूलमन्त्रेण शङ्कर

Dapat pagnilayan na ang (Diyos) ay dumarating sa pamamagitan ng dalawang butas ng ilong; at sa sandali ng pag-anyaya sa Kanyang pagdating, isagawa ang ritwal gamit ang mūla-mantra (ugat na mantra), na may pagpupugay kay Śaṅkara.

Verse 29

आवाहनं प्रकर्तव्यं देवदेवस्य शङ्खिनः / आवाह्यमण्डले तस्य न्यासं कुर्यादतन्द्रितः

Dapat isagawa ang āvāhana, ang banal na pag-anyaya sa Diyos ng mga diyos—si Panginoong Viṣṇu, tagapagdala ng kabibe. Sa maṇḍala ng pag-anyaya, gawin nang buong pag-iingat ang nyāsa, ang ritwal na paglalagay ng mga mantra para sa Kanya.

Verse 30

न्यासं कृत्वा च तत्रस्थं चिन्तयेत्परमेश्वरम् / हयग्रीवं महादेवं सुरासुरनमस्कृतम्

Pagkatapos maisagawa ang nyāsa, doon mismo ay magnilay sa Kataas-taasang Panginoon: si Hayagrīva, ang Dakilang Diyos, na sinasamba at iginagalang ng mga deva at mga asura.

Verse 31

इन्द्रादिलोकपालैश्च संयुक्तं विष्णुमव्ययम् / द्यात्वा प्रदर्शयेन्मुद्राः शङ्खचक्रादिकाः शुभाः

Pagbulayan ang di-nasisirang Panginoong Viṣṇu, na kasama si Indra at ang iba pang mga tagapangalaga ng mga daigdig; at pagkatapos ay ipakita ang mga mapalad na mudrā, gaya ng sa kabibe at sa diskong cakra, at iba pa.

Verse 32

पाद्यार्घ्याचमनीयानि ततो दद्याच्च विष्णवे / स्नापयेच्च ततो देवं पद्मनाभमनामयम्

Pagkatapos, ihandog kay Viṣṇu ang tubig sa paghuhugas ng paa (pādya), ang alay na paggalang (arghya), at ang tubig para sa ācamanīya. Pagkaraan nito, paliguan ang Panginoon—si Padmanābha, ang walang kapintasan at malaya sa karamdaman.

Verse 33

देवं संस्थाप्य विधिवद्वस्त्रं दद्याद्वृषध्वज / ततो ह्याचमनं दद्यादुपवीतं ततः शुभम्

Matapos maitatag ang diyos ayon sa wastong tuntunin, ang deboto ay dapat maghandog ng kasuotan. Pagkatapos ay maghandog ng tubig para sa ācamana; at kasunod nito ay ialay ang upavīta, ang mapalad na sagradong sinulid.

Verse 34

ततश्च मण्डले रुद्र ध्यायेद्देवं परेश्वरम् / ध्यात्वा पाद्यादिकं भूयो दद्याद्देवाय शङ्कर

Pagkaraan nito, sa loob ng ritwal na maṇḍala, dapat magnilay kay Rudra—ang Kataas-taasang Panginoon. Matapos magnilay, maghandog muli ng karaniwang mga paglilingkod sa pagsamba, simula sa tubig para sa paa (pādya), sa diyos na si Śaṅkara.

Verse 35

दद्याद्भैरवदेवाय मूलमन्त्रेण शङ्कर / ॐ क्षां हृदयाय नमः अनेन हृदयं यजेत्

O Śaṅkara, maghandog kay Panginoong Bhairava gamit ang mūla-mantra. Sa pormulang “Oṁ kṣāṃ, pagpupugay sa Puso,” sambahin at italaga ang sentrong-puso.

Verse 36

ॐ क्षीं शिरसे नमश्च शिरसः पूजनं भवेत् / ॐ क्षूं शिखायै नमश्च शिखामेतेन पूजयेत्

“Oṁ kṣīṃ, pagpupugay sa ulo”—sa pamamagitan nito nagaganap ang pagsamba sa ulo. “Oṁ kṣūṃ, pagpupugay sa śikhā”—sa pamamagitan nito sambahin ang śikhā, ang tuktok na buhol ng buhok.

Verse 37

ॐ क्षैं कवचाय नमः कवचं परिपूजयेत् / ॐ क्षैं नेत्राय नमश्च नेत्रं चानेन पूजयेत्

Sa mantra na “Oṁ kṣaiṃ, pagpupugay sa baluting banal (kavaca),” sambahin nang ganap ang pananggalang. Sa “Oṁ kṣaiṃ, pagpupugay sa mga mata,” sambahin din ang mga mata sa pamamagitan nito.

Verse 38

ॐ क्षः अस्त्राय नम इति अस्त्रं चानेन पूजयेत् / हृदयं च शिरश्चैव शिखां च कवचं तथा

Sa mantra na “Oṁ kṣaḥ, pagpupugay sa astra,” sambahin ang astra, ang mantra ng sandata. Gayundin, isagawa ang nyāsa/pagsamba sa Puso, Ulo, Śikhā, at Kavaca.

Verse 39

पूर्वादिषु प्रदेशेषु ह्येतास्तु परिपूजयेत् / कोणेष्वस्त्रं यजेद्रुद्र नेत्रं मध्यै प्रपूजयेत्

Sa mga dako na nagsisimula sa silangan, nararapat sambahin nang ganap ang mga ito. Sa mga sulok, ialay ang pagsamba sa sandatang tagapagtanggol; sambahin si Rudra na kaugnay ng mata, at sa gitna ay sambahin ang “Mata” na namumuno sa paningin—ang mapag-ingat na titig.

Verse 40

पूजयेत्परमां देवीं लक्ष्मीं लक्ष्मीप्रदां शुभाम् / शङ्खं पद्मं तथा चक्रं गदां पूर्वादितोर्ऽचयेत्

Sambahin ang Kataas-taasang Diyosa na si Lakṣmī—mapalad at tagapagkaloob ng kasaganaan. Pagkaraan, mula sa silangan pasulong, ialay ang pagsamba sa śaṅkha (kabibe), padma (lotus), cakra (diskong banal), at gadā (pamalo).

Verse 41

खड्गं च मुसलं पाशमङ्कुशं सशरं धनुः / पूजयेत्पूर्वतो रुद्र एभिर्मन्त्रैः स्वनामकैः

Sa silangan, sambahin si Rudra sa pag-aalay ng tabak, musala (pamalo), pāśa (pisi/laso), aṅkuśa (pang-udyok na kawit), at busog na may mga palaso. Isagawa ito sa pamamagitan ng mga mantra na taglay ang kani-kanilang pangalan.

Verse 42

श्रीवत्सं कौस्तुभं मालां तथा पीताम्बरं शुभम् / पूजयेत्पूर्वतो रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम्

Natatanghal sa tanda ng Śrīvatsa, hiyas na Kaustubha, kuwintas na bulaklak, at mapalad na dilaw na kasuotan—sambahin sa silangan ang Panginoong may hawak ng śaṅkha, cakra, at gadā.

Verse 43

ब्रह्माणं नारदं सिद्धं गुरुं परगुरुं तथा / गुरोश्च पादुके तद्वत्परमस्य गुरोस्तथा

Dapat alalahanin at parangalan si Brahmā, si Nārada, ang mga Siddha na ganap, ang sariling guro at ang guro ng guro. Gayundin, igalang ang pādukā (sandalyas) ng Guru, at gayon din ang pādukā ng Kataas-taasang Guru.

Verse 44

इन्द्रं सवाहनं चाथ परिवारयुतं तथा / अग्निं यमं निरृतिं च वरुणं वायुमेव च

Pagkaraan, (kanyang namamasdan) si Indra na kasama ang kanyang sasakyan at mga kasamahan; gayundin sina Agni, Yama, Nirṛti, Varuṇa, at Vāyu rin.

Verse 45

सोममीशानमेवं वै ब्रह्माणं परिपूजयेत् / पूर्वादिकोर्ध्वपर्यन्तं पूजयेद्वृषभध्वज

Kaya nito, marapat na sambahin nang wasto si Soma at si Īśāna, at gayundin sambahin si Brahmā. Mula sa silangan at magpatuloy sa lahat ng dako hanggang sa nasa itaas—O Panginoong may bandilang toro—maghandog ng pagsamba.

Verse 46

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खङ्गं पाशं ध्वजं गदाम् / त्रिशूलं चक्रपद्मे च आयुधान्यथ पूजयेत्

Pagkatapos, sambahin ang mga banal na sandata—Vajra, Śakti, tungkod, espada, lubid na panggapos, watawat, pamalo (gada), trident, diskos (cakra), at lotus (padma).

Verse 47

विष्वक्सेनं ततो देवमैशान्यां दिशि पूजयेत् / एभिर्मन्त्रैर्नमो ऽन्तैश्च प्रणवाद्यैर्वृषध्वज

Pagkatapos, sambahin ang diyos na Viṣvaksena sa hilagang-silangang dako, gamit ang mga mantrang nagsisimula sa praṇava (Oṁ) at nagtatapos sa “namaḥ”, O Panginoong may bandilang toro.

Verse 48

पूजा कार्या महादेव ह्यनन्तस्य वृषध्वज / देवस्य मूलमन्त्रेण पूजा कार्या वृषध्वज

O Mahādeva, O Panginoong may bandilang toro: ang pagsamba kay Ananta ay tunay na dapat isagawa. Ang pagsamba sa Diyos ay dapat gawin sa pamamagitan ng mūla-mantra, O Panginoong may bandilang toro.

Verse 49

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपं नैवेद्यमेव च / प्रदक्षिणं नमस्कारं जप्यं तस्मै समर्पयेत्

Ihandog sa Kanya ang halimuyak, mga bulaklak, insenso, ilawan, at naivedya (handog na pagkain); at ialay rin ang pradakṣiṇā (pag-ikot na banal), pagpapatirapa, at japa (pagbigkas ng mantra) para sa Kanya.

Verse 50

स्तुवीत चान्या स्तुत्या प्रणवाद्यैर्वृषध्वज / ॐ नमो हयशिरसे विद्याध्यक्षाय वै नमः

At purihin Siya sa isa pang himno na nagsisimula sa banal na pantig na Oṁ, ang Panginoong may watawat na toro: “Oṁ—pagpupugay kay Hayashirā (Ang May Ulong Kabayo); pagpupugay sa Panginoon na tagapangasiwa ng kaalaman.”

Verse 51

नमो विद्यास्वरूपाय विद्यादात्रे नमोनमः / नमः शान्ताय देवाय त्रिगुणायात्मने नमः

Pagpupugay sa Iyo na siyang anyo ng kaalaman; pagpupugay nang paulit-ulit sa Tagapagkaloob ng kaalaman. Pagpupugay sa mapayapang Panginoong-Diyos; pagpupugay sa Ātman na may tatlong guṇa.

Verse 52

सुरासुरनिहन्त्रे च सर्वदुष्टविनाशिने / सर्वलोकाधिपतये ब्रह्मरूपाय वै नमः

Pagpupugay sa Kanya na pumupuksa sa mga sura at asura (kapag lumilihis sa dharma), na lumilipol sa lahat ng kasamaan, Panginoon ng lahat ng daigdig, at ang anyo ay mismong Brahman.

Verse 53

नमश्चेश्वरवन्द्याय शङ्कचक्रधारय च / नम आद्याय दान्ताय सर्वसत्त्वहिताय च

Pagpupugay sa Kanya na sinasamba maging ng mga diyos, ang may hawak ng kabibe (śaṅkha) at diskong (cakra). Pagpupugay sa Sinaunang Pinagmulan (Ādi), sa mapagpigil-sa-sarili, at sa Tagapagkalinga ng kapakanan ng lahat ng nilalang.

Verse 54

त्रिगुणायागुणायैव ब्रह्मविष्णुस्वरूपिणे / कर्त्रे हर्त्रे सुरेशाय सर्वगाय नमोनमः

Paulit-ulit na pagpupugay sa Iisang Siya na kapwa nasa tatlong guṇa at lampas sa lahat ng guṇa; na nahahayag bilang Brahmā at Viṣṇu; ang Lumikha at ang Tagapagbawi (Tagapuksa); ang Panginoon ng mga diyos, ang sumasaklaw sa lahat—namo namah.

Verse 55

इत्येवं संस्तवं कृत्वा देवदेवं विचिन्तयेत् / हृत्पद्मे विमले रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम्

Kaya nito, matapos ialay ang himnong papuri, magnilay ang tao sa Diyos ng mga diyos; sa dalisay na lotus ng puso, pagnilayan ang Panginoong may tangan ng kabibe (śaṅkha), diskus (cakra), at pamalo (gadā).

Verse 56

सूर्यकोटिप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् / हयग्रीवोमहीशेशं परमात्मानमव्ययम्

Nagniningning na tila sampung milyong araw, marikit sa bawat sangkap—(aking pinagninilayan) si Hayagrīva, ang Dakilang Panginoon, ang Paramātmā, ang Di-nasisira.

Verse 57

यः पठेत्परया भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम्

Sinumang bumigkas (ng aral na ito) nang may sukdulang bhakti ay makaaabot sa pinakamataas na tahanan.

Frequently Asked Questions

The chapter presents a root invocation beginning with Oṁ and featuring the seed-syllables rendered in the text as “Oṃ saiṃ kṣaiṃ …” with a salutation to the ‘head’ (śiras). It is treated as a knowledge-bestowing mantra and is supplemented by limb-mantras used for nyāsa; practitioners traditionally follow a received lineage (guru-upadeśa) for exact phonetics and viniyoga.

These function as cosmological ‘supports’ (ādhāra) for the maṇḍala and deity-seat, mapping the universe into the worship-space. By honoring them in sequence, the practitioner ritually establishes stability, order (ṛta/dharma), and a consecrated ground for the deity’s presence.

Viṣvaksena is invoked as a guardian and remover of obstacles in Vaiṣṇava ritual systems. Placing him in the north-east aligns with protective, supervisory functions over the rite, ensuring the pūjā proceeds without impediments and that the deity’s retinue is properly honored.