Adhyaya 206

Verse 1

नाम पञ्चोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः सूत उवाच / सिद्धोदाहरणं वक्ष्ये संहितादिपुरः सरम् / विप्राः स्वसागता वीदं सुत्तमं स्यात्पितॄषभः

Sinabi ni Sūta: “Ipapaliwanag ko ang isang halimbawang nagpapakita ng ganap na bunga ng espirituwal na pagsasakatuparan—isang diwa na hinango mula sa sinaunang mga Saṃhitā at sa unang tradisyon. O mga brāhmaṇa, yamang narito na kayo, pakinggan ang napakahusay na salaysay tungkol sa pinakadakila sa mga Pitṛ (mga banal na ninuno).”

Verse 2

ऌकारो विश्रुता सेवं लाङ्गलीषा मनीपया / गङ्गोदकं तवल्कार ऋणार्णं प्रार्णमित्यपि

Ang pantig na “ḷ” ay tanyag sa ilang pormulang pang-ritwal—gaya ng “seva”, “lāṅgalīṣā”, at “manīpayā”; at gayundin sa mga salitang may kaugnayan sa banal na tubig ng Ilog Gaṅgā, pati sa mga salitang “tavalkāra”, “ṛṇārṇa”, at “prārṇa”.

Verse 3

शीतार्तश्च तवल्कारः सैन्द्री सौकार इत्यपि / वध्वासनञ्च पित्रर्थो लनुबन्धो नये जयेत्

Ang taong pinahihirapan ng lamig ay tinatawag na “śītārta”; gayundin may mga tawag na “tavalkāra”, “saindrī”, at “saukāra”. Ang upuang pangkasal ng nobya (vadhv-āsana) at ang ritong isinasagawa para sa mga Pitṛ (mga ninunong banal) ay dapat maunawaang mga kaugnay na sangkap (anubandha) sa wastong pamamaraan (naya); sa pamamagitan nito nakakamit ang tagumpay.

Verse 4

नायको लवणं गावस्त एते न त ईश्वराः / देवीगृहमथो अत्र अ अवेहि पटू इमौ

Dito ay walang pinuno; wala ring asin; at ang mga bakang ito ay hindi ninyo mga panginoon. Ngayon, sa pook na ito, alamin: ang dalawang ito ay mga bihasang tagapaglingkod sa dambana ng Devī.

Verse 5

अमी अश्वाः षडस्येति तन्न वाक् षड्दलानि च / तच्चरेत्तल्लु नातीति तज्जलं तच्छ्मशानकम्

“Ito raw ay mga kabayong may anim na bibig”—ang gayong pananalita’y hindi dapat tanggapin bilang totoo. Wala rin namang anim na talulot (doon). Magpatuloy sa paglakad at huwag malinlang; ang tinatawag na “pagtawid” ay hindi tunay na pagtawid. Ang “tubig” na iyon ay sa katotohanan ay pook ng pagsusunog ng bangkay—isang nakatatakot na anyong-maya upang iligaw.

Verse 6

सुगन्नत्र पचन्नत्र भवांश्छादयतीति च / भवाज्झनत्करश्चैव भवांस्तरति संस्मृतम्

Dito Siya’y mabango; dito rin Niya “niluluto” (pinapahinog) ang bunga ng karma; at sinasabi, “Siya ang tumatakip at nag-iingat sa iyo.” Siya rin ang may mga kamay na umaalingawngaw sa pagkilos. Kapag inalaala nang ganito, si “Bhavān” (ang Panginoon) ang nagpapatawid lampas sa pag-iral na makamundo.

Verse 7

भवांल्लिखति ताञ्चक्रे भवाञ्शेते ऽप्यनीदृशः / भवाण्डीनं त्वन्तरसि त्वङ्करोषि सदार्चनम्

Ikaw ang nag-uukit ng tadhana at nagpapakilos nito; bagama’t di nakikita, nananatili Kang naroroon. Nanahan Ka sa loob ng kosmikong itlog (sansinukob), at lagi Kang nagsasagawa ng pagsamba—bilang Panloob na Tagapaghari na sumusuporta sa lahat.

Verse 8

कश्चरेत्कष्टकारेण क कुर्यात्क फले स्थितः / कःशेते चैव कःषण्डः कस्को याति च गौरवम्

Sino ang kikilos sa pamamagitan ng masakit na pagsisikap? Sino ang gagawa habang nakapako sa bunga? Sino ang tunay na nagpapahinga, at sino ang walang-kakayahan? At sino nga ba ang nagkakamit ng dangal at karangalan?

Verse 9

क इहात्र क एवाहुर्देवा आहुश्च भो व्रज / स्वभूर्विष्णुर्व्रजति च गीष्पतिश्चैव धूर्पतिः

“Sino ang narito, at sino nga ba ang tinutukoy?” Sinasabi rin ng mga deva, “Kaibigan, magpatuloy ka.” Sina Brahmā, Viṣṇu, at Bṛhaspati—gayundin ang panginoon ng mga hukbong makalangit—ay lumisan din.

Verse 10

अस्मानेष व्रजेत्सस्यादृक्साम स च गच्छति / कुटीच्छाया तथा छाया सन्धयो ऽन्ये तथेदृशाः

Kapag ang tao’y pumanaw mula sa daigdig na ito, kasama niyang lumalakad ang mismong anyong-kawangis—ang kaniyang maselang kapantay. Gayundin, ang lilim ng kubo, ang anino, at iba pang bagay na gaya ng mga pag-uugnay: pawang nakasalalay, kasabay, at hindi hiwalay na may sariling sangkap.

Verse 11

समासाः षट् समाख्याताः स द्विजः कर्मधारयः / द्विगुस्त्रिवेदी ग्रामश्च अयं तत्पुरुषः स्मृतः

Itinuturo ang anim na uri ng tambalang salita (samāsa). Dito, ang “dvija” (dalawang ulit na isinilang) at “karmadhāraya” ay mga halimbawa ng karmadhāraya-compound; at ang “dvigu,” “trivedī,” at “grāma” ay inaalala rito bilang mga halimbawa ng tatpuruṣa-compound.

Verse 12

तत्कृतश्च तदर्थश्च वृकभीतिश्च यद्धनम् / ज्ञानदक्षेण तत्त्वज्ञो बहुव्रीहिरथाव्ययी

“Yaong ginawa para rito, yaong itinakda para rito, at yaong yaman na tinatawag na ‘takot-sa-lobo’ (iniingatan dahil sa pangambang maagaw)”—ang nakakabatid ng katotohanan, bihasa sa paghimay, ay kumikilala sa mga ito bilang mga tambalang gaya ng bahuvrīhi at gayundin ng avyayībhāva.

Verse 13

भावो ऽधिस्त्रि यथोक्तं तु द्वन्द्वो देवर्षिमानवाः / तद्धिताः पाण्डवः शैवो ब्राहयं च ब्रह्मतादयः

Gaya ng naipahayag na: may pagbuo ng bhāva, ang tinatawag na adhis-tri, at ang dvandva-compound; mayroon ding mga uri ng banal na rishi at mga tao; mga anyong hango (taddhita); at mga salitang gaya ng Pāṇḍava, Śaiva, Brāhaya, Brahmatā at iba pa.

Verse 14

देवाग्निसखिपत्यंशुक्रोष्टुस्वायम्भुवः पिता / ना प्रशस्ताश्चरा गौर्ग्लौरबजन्ताश्च पुंस्यपि

Ang ama ay sinasabing may kaugnayan sa (angkan o likas ng) mga Deva, kay Agni, sa kaibigan, sa panginoong tagapagtanggol, kay Śukra, kay Uṣṭu, at kay Svāyambhuva. Ngunit ang bakang gala ay hindi itinuturing na mapalad; at sa lalaki man, ang pabagu-bagong paglalagalag at pagkabalisa ay hindi pinupuri.

Verse 15

हलन्तश्चाश्वयुक्क्ष्माभुङ्मरुत्क्रव्यान्मृगाविधः / आत्मा राजा युवा पन्थाः पूषब्रह्महणौ हली

Halanta; ang nakayukong kabayo; Kṣmā; ang tumatamasa; Marut; Kravyād; ang pumapatay ng usa; ang Sarili (Ātman); ang hari; ang kabataan; ang landas; Pūṣan; ang pumatay sa brāhmaṇa; at Halī—ito ang mga binanggit na pangalan/pagkilala.

Verse 16

विड्वे धा उशनानड्वान्मधुलिट् काष्ठतट् तथा / बनवार्यस्थिवस्तूनि जगत्सामाहनी तथा

“Viḍve-dhā”, “Uśanānaḍvān”, “Madhuliṭ”, at “Kāṣṭhataṭ”; gayundin “Banavārya”, “Asthivastūni”, at “Jagatsāmāhanī”—ang mga ito man ay mga pangalang/terminong binanggit sa paglalarawang iyon.

Verse 17

कर्मसर्पिर्वपुस्तेज अज्झलन्ता नपुंसके / जाया जरा नदी लक्ष्मीः श्रीस्त्रीभूमिर्वधूरपि

“Karma”, “ghee”, “katawan”, at “ningning (tejas)”; at gayundin “Ajjhalantā”—ang mga ito ay ginagamit sa kasariang neuter. “Asawa”, “katandaan”, “ilog”, “Lakṣmī”, “Śrī”, “babae”, “lupa”, at “nobya” ay pawang pambabae rin.

Verse 18

भ्रूः पुनर्भूस्तथा धेनुः स्वसा माता च नौ स्त्रियः / वाक्स्रग्दिङ्मुत्क्रुधः प्रायो युवतिः कुकुभस्तथा

Ang kilay; ang Bhū (lupa bilang muling-isinilang); ang baka; ang kapatid na babae; at ang ina—ito’y ibinibilang sa siyam na “kababaihan”. Gayundin, ang pananalita (vāk), ang kuwintas na bulaklak, ang mga direksiyon, ang galak, ang poot, at sa pangkalahatan ang isang dalagang bata ay sinasabi ring ganito.

Verse 19

द्योदिवौ प्रावृषश्चैव सुमान उष्णिगस्त्रियाम् / गुणद्रव्यक्रियायोगात्स्त्रीलिङ्गांश्च वदामि ते

“Dyau” at “div” (langit at araw), “prāvṛṣ” (panahon ng tag-ulan), “sumān” (mabuting-isip/namumulaklak), at “uṣṇik” (sukat sa Veda) ay ginagamit sa pambabae. At dahil sa pag-uugnay sa katangian, sangkap, at gawa, sasabihin ko rin sa iyo ang iba pang anyong pambabae.

Verse 20

शुक्लकीलालपाश्चैव शुचिश्च ग्रामणीः सुधीः / पटुः कमलभूः कर्ता सुमतो बहवः सुनौः

Bukod pa rito, ang anak ay inilarawan na maputi at mapulang-kayumanggi, dalisay, pinuno ng pamayanan, marunong; bihasa, isinilang sa lotus, tagagawa (lumikha/kumikilos), may mabuting payo—marami pang ganitong katangian ang iniuugnay sa anak.

Verse 21

सत्या नाग्न्यस्तथा पुंसो ह्यभक्षयत दीर्घपात् / सर्वविश्वोभ ये चोभौ एकोन्यान्यतराणि च

Para sa isang lalaki, ang parusang tinatawag na Satyā at Nāgnī ay lumalamon sa kanya dahil sa mahabang pagbagsak sa kasalanan. Gayundin, ang mga parusang tinatawag na Sarvaviśva, Ubha, Cobha, Eka, at yaong mga anyong “alinman sa dalawa” (salit-salitan o bahagyang anyo) ay dumadapo sa makasalanan.

Verse 22

डतरो डतमो नेमस्त्वः समो ऽथ सिमेतरौ / पूर्वश्चैवाधरश्चैव दक्षिणश्चोत्तरावरौ

“(Ang mga pangalan ay) Ḍatara at Ḍatama; pati Nemastva; gayundin ang Sama at Simetara. (Mayroon pa) Pūrvā (Silangan) at Adharā (ibabang dako), at Dakṣiṇa (Timog) at Uttarāvarā (hilagang‑itaas na dako).”

Verse 23

परश्चान्तरमप्येतद्यत्त्यत्किमदसस्त्विदम् / युष्मदस्मत्तत्प्रथमचरमाल्पतयार्धकाः

Dagdag pa, may ganitong pagkakaiba: “iyon”, “ito”, “ano”, at “alin”. Gayundin, ang mga panghalip na “ikaw” at “ako”, at ang mga anyong tumutukoy sa “una” at “huli”—ang mga ito’y itinuturing na “kalahati” dahil limitado ang saklaw ng pag-anyo/paggamit.

Verse 24

तथा कतिपयो द्वौ चेत्येवं सर्वादयस्तथा / शृणोत्याद्या जुहोतिश्च जहातिश्च दधात्यपि

Gayundin, ang mga anyong “katipayaḥ” at “dvau”, at pati “cet”—sa ganitong paraan, ang mga anyong nagsisimula sa “sarva” ay dapat ding maunawaan. Gayundin, ang mga anyong pandiwa gaya ng “śṛṇoti” at iba pa—“juhoti”, “jahāti”, at “dadhāti” rin—ay kabilang sa pangkat na ito.

Verse 25

दीप्यतिः स्तूयतिश्चैव पुत्त्रीयति धनीयति / त्रुट्यति म्रियते चैव चिचीषति निनीषति

Siya’y nagniningning at pinupuri; nagkakamit ng mga anak na lalaki at ng kayamanan. Ngunit siya’y humihina at namamatay; nananabik mabuhay, subalit dinadala rin palayo tungo sa kamatayan.

Verse 26

सर्वे तिष्ठन्ति सर्वस्मै सर्वस्मात्सर्वन्तो गतः / सर्वेषां चैव सर्वस्मिन्नेवं विश्वादयस्तथा

Lahat ng nilalang ay nananatili alang-alang sa Iisa; mula sa Iisa sila sumisibol, at sa Iisa rin sila sa huli nagbabalik. Kaya ang Iisa ay nasa lahat at para sa lahat—gayon din sa mga Viśva at sa iba pang pangkat ng mga diyos.

Verse 27

पूर्वे पूर्वाश्च पूर्वस्मात्पूर्वस्मिन्पूर्व ईरितः / सूत उवाच / सुप्तिङन्तुं सिद्धरूपं नाममात्रेण दर्शितम् / कात्यायनः कुमारात्तु श्रुत्वा विस्तरमब्रवीत्

Sinabi ni Sūta: “Ang salitang ‘pūrva’ ay ipinahayag sa mga diwang ‘nauna,’ ‘mga nauna,’ ‘mula sa nauna,’ at ‘sa loob ng nauna.’ Ang ganap na natatag na anyo, kung saan nagtatapos ang suP (mga hulaping pangkaso ng pangngalan) at tiṅ (mga hulaping pandiwa), ay itinuro lamang sa pangalan; ngunit si Kātyāyana, nang marinig ito kay Kumāra, ay ipinaliwanag nang malawakan.”