Adhyaya 204

Verse 1

नाम त्र्युत्तरद्विशततमो ऽध्यायः सूत उवाच / एवं धन्वन्तरिः प्राह सुश्रुतायच वैद्यकम् / अत नामानि वक्ष्यामि ओषधीनां समासतः

Sinabi ni Sūta: “Ganyan itinuro ni Dhanvantari ang agham ng panggagamot kay Suśruta. Ngayon ay babanggitin ko nang maikli ang mga pangalan ng mga halamang-gamot.”

Verse 2

स्थिरा विदारिगन्धा च शालपण्यशुमत्यपि / लाङ्गली कलसी चैव क्रोष्टुपुच्छा गुहा मता

Ang Sthirā, Vidārigandhā, at Śālapaṇī—kasama si Śumatī; gayundin ang Lāṅgalī at Kalasī; at pati ang Kroṣṭupucchā—ang mga ito ay kinikilalang (halamang-gamot) na tinatawag na Guhā.

Verse 3

पुनर्नवाथ पर्षाभूः कठिल्या कारुणा तथा / एरण्डश्चोरुवूकः स्यादामर्दो वर्धमानकः

Ang Punarnavā ay tinatawag ding Parṣābhū, Kaṭhilyā, at Kāruṇā. Gayundin, ang Eraṇḍa (kastor/jarak) ay tinatawag ding Coruvūka; at ang Āmarda ay tinatawag ding Vardhamānaka.

Verse 4

झषा नागबला ज्ञेया श्वदंष्ट्रा गोक्षुरो मतः / शतावरी वरा भीरु पीवरीन्दीवरी वरी

Ang ‘Jhaṣā’ ay dapat maunawaang Nāgabalā; ang ‘Śvadaṃṣṭrā’ ay itinuturing na Gokṣura. Ang Śatāvarī ay kilala rin bilang Varā at Bhīru; at ang Pīvarī ay tinatawag na Indīvarī at Varī rin.

Verse 5

व्याघ्री तु बृहती कृष्णा हंसपादी मधुस्त्रवा / धामनी कण्टकारी स्यात्क्षुद्रा सिंही निदिग्धिका

Ang ‘Vyāghrī’ ay tinatawag ding Bṛhatī, Kṛṣṇā, Haṃsapādī, Madhustravā, Dhāmanī, at Kaṇṭakārī; at kilala rin bilang Kṣudrā, Siṃhī, at Nidigdikā.

Verse 6

वृश्चिका त्र्यमृता काली विषघ्नी सर्पदंष्ट्रिका / मर्कटी चात्मगुप्ता स्यादार्षेयी कपिकच्छुका

Ang Vṛścikā ay tinatawag ding Tryamṛtā, Kālī, Viṣaghnī, at Sarpadaṃṣṭrikā; at tinatawag din itong Markaṭī, Ātmaguptā, Ārṣeyī, at Kapikacchukā.

Verse 7

मुद्गपर्णो क्षुद्रसहा माषपर्णो महासहा / त्यजा परा च महा ज्ञेया दण्डयोन्यङ्कसंज्ञया / न्यग्रोधस्तु वटो ज्ञेयः अश्वत्थः कपिलो मतः

Ang Mudgaparṇa ay nakikilala bilang Kṣudrasahā; ang Māṣaparṇa ay nakikilala bilang Mahāsahā. Ang Tyajā ay dapat unawain bilang Parā, at ang Mahā ay yaong tinatawag na Daṇḍayonyaṅka. Ang Nyagrodha ay dapat makilalang Vaṭa, at ang Aśvattha ay itinuturing na Kapila.

Verse 8

प्लक्षो ऽथ गर्दभाण्डः स्यात्पर्कटी च कपीतनः / पार्थस्तु ककुभो धन्वि विज्ञेयोर्ऽजुननामभिः

Ang Plakṣa ay kilala rin bilang Gardabhāṇḍa; ang Parkaṭī ay tinatawag ding Kapītana. Gayundin, ang Pārtha—ang may tangan ng busog—ay dapat maunawaan sa mga pangalang Kakubha at Arjuna.

Verse 9

नन्दीवृक्षः प्ररोही स्यात्पुष्टिकारीति चोच्यते / वञ्जुलो वेतसो ज्ञेयो भल्लातश्चाप्यरुष्करः

Ang punong tinatawag na Nandī ay kilala rin bilang Prarohī, at sinasabi ring “Puṣṭikārī” (yaong nagpapalago ng sustansiya). Ang halamang Vaṅjula ay dapat unawain bilang Vetasa, at ang Bhallāta ay kilala rin bilang Aruṣkara.

Verse 10

लोध्रः सारवको धृष्टस्तिरीटश्चापि कीर्तितः / बृहत्फला महाजम्बूर्ज्ञेया बालफला परा

Binanggit ang Lodhra, Sāravaka, Dhṛṣṭa, at pati Tirīṭa; gayundin, dapat makilala ang Bṛhatphalā at Mahājambū, at ang Bālaphalā ang isa pang uri.

Verse 11

तृतीया जलजम्बूः स्यान्नादेयी सा च कीर्तिता / कणा कृष्णोपकुञ्ची च शौण्डी मागधिकेति च

Ang ikatlong uri ay tinatawag na Jalajambū; binabanggit din ito bilang Nādeyī. Tinatawag din itong Kaṇā, Kṛṣṇopakuñcī, Śauṇḍī, at Māgadhikā.

Verse 12

कथिता पिप्पली तज्ज्ञैस्तन्मूलं ग्रन्थिकं स्मृतम् / ऊषणं मरिचं ज्ञेयं शुण्ठी विश्वं महौषधम्

Tinatawag ito ng mga pantas na “pippalī” (mahabang paminta), at ang ugat nito ay inaalala bilang “granthika” (pippalī-mūla). Ang “uṣaṇa” ay dapat makilalang “marica” (itim na paminta), at ang “śuṇṭhī” (tuyong luya) ay tinatawag ding “viśvā”—ang dakilang gamot.

Verse 13

व्योषं कटुत्रयं विद्यात्त्र्यूषणं तच्च कीर्त्यते / लाङ्गली हलिनी च स्याच्छेयसी गज पिप्पली

Alamin na ang “vyoṣa” ay ang tatluhang pampalasang maanghang; tinatawag din itong “tryūṣaṇa” (tatlong anghang). Ang “lāṅgalī” ay kilala rin bilang “halinī”; at ang higit na mainam na uri ay tinatawag na “gaja-pippalī”.

Verse 14

त्रायन्ती त्रायमाणा स्यादुत्साया सुवहा स्मृता / चित्रकः स्याच्छिखी वह्निरग्निसंज्ञाभिरुच्यते

Ang “trāyantī” at “trāyamāṇā” ay mga pangalang may kahulugang “tagapangalaga”; at ang “utsāyā” at “suvahā” ay inaalala rin bilang mga pangalan. Binabanggit din ang “citraka,” “śikhī,” at “vahni”—mga katawagang magkasingkahulugan ni Agni (Apoy).

Verse 15

षड्ग्रन्थोग्रा वचा ज्ञेया श्वेता हैमवतीति च / कुटजो वृक्षकः शक्रो वत्सको गिरिमाल्लिका

Alamin na ang halamang Vacā ay tinatawag ding Ṣaḍgranthi, Ogrā, Śvetā, at Haimavatī. Gayundin, ang Kuṭaja ay kilala sa mga pangalang Vṛkṣaka, Śakra, Vatsaka, at Girimāllikā.

Verse 16

कलिङ्गेन्द्रयवारिष्टं तस्य बीजानि लक्षयेत् / मुस्तक्तो मेघनामा स्यात्कौन्ती ज्ञेया हरेणुका

Dapat kilalanin ang mga binhi ng halamang tinatawag na kaliṅgendra-yavāriṣṭa. Mula sa halamang mustaka ay may uri na tinatawag na “megha-nāmā”; at ang “kauntī” ay dapat maunawaang siya ring hareṇukā.

Verse 17

एला च बहुला प्रोक्ता सूक्ष्मैला च तथा त्रुटिः / पद्मा भार्ङ्गो तथा काञ्जी ज्ञेया ब्राह्मणयष्टिका

Ang kardamono ay sinasabing kabilang sa uring “bahulā”; mayroon ding pinong (maliit) na kardamono, at gayundin ang “truṭi”. Dapat ding maunawaan ang “padmā”, “bhārṅga”, at “kāñjī”—kasama ang halamang tinatawag na “brāhmaṇayaṣṭikā”.

Verse 18

मूर्वा मधुरसा ज्ञेया तेजनी तिक्तवल्लिका / महानिम्बो बृहन्निम्बो दीप्यकः स्याद्यवानिका

Alamin na ang “mūrvā” ay may tamis na lasa; ang “tejanī” ay ang mapait na baging. Ang “mahānimba” at “bṛhannimba” ay dalawang uri ng neem; at ang “dīpyaka” ay tinatawag ding “yavānikā”.

Verse 19

विडङ्गं क्रिमशत्रुः स्याद्रामठं हिङ्गुरुच्यते / अजाजी जीरकं ज्ञेया कारवी चोपकुञ्चिका

Ang “viḍaṅga” ay kilala rin bilang “kaaway ng mga bulate”; ang “rāmaṭha” ay tinatawag na “hiṅgu” (asafoetida). Ang “ajājī” ay dapat unawain bilang “jīraka” (cumin), at ang “kāravī” at “upakuñcikā” (mga butong gaya ng caraway/itim na cumin).

Verse 20

विज्ञेया कटुका तिक्ता तथा कटुकरोहिणी / तगरं स्यान्नतं वक्रं चोचं त्वचवराङ्गकम्

Kilalanin ang mga sangkap na panggamot na ito: “kaṭukā”, “tiktā”, at “kaṭukarohiṇī”; gayundin ang “tagara”, at iba pa gaya ng “nata”, “vakra”, “coca”, “tvacā” (balat ng kanela), at “varāṅgaka”.

Verse 21

उदीच्यं बालकं प्रोक्तं ह्रीबेरं चाम्बुनामभिः / पत्रकं दलसंज्ञाभिश्चारकं तस्कराह्वयम्

Ang “udīcya” ay sinasabing kapareho ng “bālaka”; ang “hrībera” ay kilala rin sa pangalang “ambu”. Ang “patraka” ay tinatawag na “dala”; at ang “cāraka” ay nakikilala bilang “taskara” (magnanakaw).

Verse 22

हेमाभं नागसंज्ञाभिर्नागकेशर उच्यते / असृक्कुङ्कुममाख्यातं तथा काश्मीरबाह्लिकम्

Ang may ginintuang kulay, ayon sa mga tumatawag dito na “nāga,” ay kilala bilang nāgakeśara. Tinatawag din itong “kesar na mapulang gaya ng dugo,” at kilala rin bilang kesar ng Kashmir at Bāhlika.

Verse 23

अयो लोहं समुद्दिष्टं यौगिकैर्लोहनामभिः / पुरं कुटनटं विद्यान्महिषाक्षः पलङ्कषा

Ang bakal (ayo/loha) ay itinuturo sa ganitong paraan sa pamamagitan ng mga teknikal at hinangong pangalan para sa mga metal. Alamin din na ang “lungsod” ay tinatawag na kuṭanaṭa; ang mahiṣākṣa at palaṅkaṣā ay mga katawagang magkasingkahulugan sa aral na parang leksikon na ito.

Verse 24

काश्मरी कट्फला ज्ञेया श्रीपर्णो चेति कीर्तिता / शल्लकी गजभक्ष्या च पत्री च सुरभी स्त्रवः

Kilalanin ang mga punong/halamang ito: kāśmarī at kaṭphalā, na ipinupuri ring śrīparṇa. Gayundin ang śallakī, gajabhakṣyā, patrī, at surabhī—na naglalabas ng mabangong dagta.

Verse 25

धात्रीमामलकीं विद्यादक्षश्चैव विभीतकः / पथ्याभया च विज्ञेया पूतना च हरीतकी

Dapat malaman na ang dhātrī ay ang āmalakī (Indian gooseberry), at ang akṣa ay tunay na vibhītaka. Ang pathyā ay dapat unawain bilang abhayā, at ang pūtanā bilang harītakī.

Verse 26

त्रिफला फलमेवोक्ता तच्च ज्ञेयं फलत्रिकम् / उदकीर्यो दीर्घवृन्तः करञ्जश्चेति कीर्तितः

Ang “triphala” ay sinasabing isang halong-bunga; dapat itong maunawaan bilang tatlong bungang magkakasama—Udakīrya, Dīrghavṛnta, at Karañja—gaya ng ipinahayag.

Verse 27

यष्टी यष्ट्याह्वयं प्रोक्तं मदुकं मधुयष्टिका / धातकी ताम्रपर्णो स्यात्समङ्गा कुञ्जरा मता

Ang Yaṣṭī ay ipinahayag ding tinatawag na Yaṣṭyāhvaya; nakikilala rin ito bilang Maduka at Madhuyaṣṭikā. Ang Dhātakī ay sinasabing (tinatawag din na) Tāmraparṇa; at ang Samaṅgā ay itinuturing na (kilala rin bilang) Kuñjarā.

Verse 28

सितं मलयजं शीतं गोशीर्षं सितचन्दनम् / विद्याद्रक्तं चन्दनं च द्वितीयं रक्तचन्दनम्

Alamin na ang puting sandal na malamig, na nagmula sa lupain ng Malaya, ay tinatawag na “gośīrṣa,” ang puting sandalwood. At alamin din ang pulang sandalwood; ang ikalawang uri ay tinatawag na “raktacandana,” ang pulang sandal.

Verse 29

काकोली च स्मृता वीरा वयस्या चार्कपुष्पिका / शृङ्गी कर्कटशृङ्गी च महाघोषा च कीर्तिता

Ang Kākolī ay inaalala (bilang isang pangalan); gayundin ang Vīrā, Vayasyā, at Arkapuṣpikā. At gayon din, ang Śṛṅgī, Karkaṭaśṛṅgī, at Mahāghoṣā ay ipinahahayag din sa kanilang mga pangalan.

Verse 30

तुगाक्षीरी शुभा वांशी विज्ञेया वंशलोचना / मृद्विका च स्मृता द्राक्षा तथा गोस्तनिका मता

Alamin na ang halamang tinatawag na Śubhā ay kilala rin bilang Vāṃśī at Vaṃśalocanā. Gayundin, ang Mṛdvikā ay inaalala bilang Drākṣā (ubas), at itinuturing ding (kilala) bilang Gostanikā.

Verse 31

स्यादुशीरं मृणालञ्च सेव्यं लामज्जकं तथा / सारञ्च गोपवल्ली च गोपी भद्रा च कथ्यते

Kilala rin ito sa mga pangalang Uśīra, Mṛṇāla, Sevya, at Lāmajjaka; at tinatawag pa itong Sāra, Gopavallī, Gopī, at Bhadrā.

Verse 32

दन्ती कटङ्कटेरी च ज्ञेया दारुनिशेति च / हरिद्रा रजनी प्रोक्ता पीतिका रात्रिनामिका

Alamin na ang halamang/gamot na ito ay kilala rin sa mga pangalang Dantī, Kaṭaṅkaṭerī, at Dāru-niśā. Ang Haridrā (luyang-dilaw) ay tinatawag ding Rajanī, gayundin Pītikā at Rātri-nāmikā.

Verse 33

वृक्षादनी छिन्नरुहा नीलवल्ली रसामृता / वसुकोटश्च विज्ञेयो वाशिरः काम्पिल्लो मतः

Alamin na sa tradisyon, ang mga tinatanggap na katawagang magkasingkahulugan ay vṛkṣādanī, chinnaruhā, nīlavallī, at rasāmṛtā; at dapat ding maunawaan bilang vasukoṭa, at itinuturing din na vāśira at kāmpilla.

Verse 34

पाषाणभेदको ऽरिष्टो ह्यस्मभित्कुट्टभेदकः / घण्टाकः शुष्कको ज्ञेयो वचो ऽथ सूचको मतः

Ang ‘Ariṣṭa’ ay kilala bilang tagapagbasag ng bato; gayundin, ang Asmabhit–Kuṭṭabhedaka ay tagapaghati at tagapagdurog ng mga batong matitigas. Ang ‘Ghaṇṭāka’ ay dapat maunawaan bilang yaong tila kampana ang anyo; ang ‘Śuṣkaka’ bilang tuyot at lantang uri; at ang ‘Vaca’ ay itinuturing na ‘Sūcaka’, ang tagapagpahiwatig ng tanda.

Verse 35

सुरसो बीजकश्चैव पीतशालो ऽभिधीयेत / वज्रवृक्षो महावृक्षः स्नुही स्नुक्च सुधा गुडा

Ang Surasā, Bījaka, at ang halamang tinatawag na Pītaśāla ay pinangalanang gayon; gayundin ay may Vajravṛkṣa at Mahāvṛkṣa; at ang Snuhī at Snuk ay tinatawag din na Sudhā at Guḍā.

Verse 36

तुलसीं सुरसां विद्यादुपस्थेति च कथ्यते / कुठेरको ऽप्यर्जुनकः पर्णो सौगन्धिपर्णिक्रः

Alamin na ang Tulasī ay kilala rin bilang Surasā; at binabanggit din ito bilang Upasthā. Ang Kuṭheraka ay tinatawag ding Arjunaka, at nakikilala rin bilang Parṇa na may mabangong dahon—Saugandhi-parṇikā.

Verse 37

नीलश्च सिन्धुवारश्च निर्गुण्डीति सुगन्धिका / ज्ञेया सुगन्धिपर्णोति वासन्ती कुलजेति च

Ang “Nīla”, “Sindhuvāra”, at “Nirguṇḍī”—na tinatawag ding “Sugandhikā”—ay dapat maunawaang iisang halamang mabango; kilala rin ito bilang “Sugandhiparṇotī”, “Vāsantī”, at “Kulajā”.

Verse 38

कालीयकं पीतकाष्ठं कतकाख्यः पुनः स्मृतः / गायत्रीखदिरो ज्ञेयस्तद्भेदः कन्दरो मतः

Ang Kālīyaka ay inaalala rin bilang “Pītakāṣṭha”, at muli ring tinatawag na “Kataka”. Ang khadira na kilala bilang “Gāyatrī” ay dapat maunawaan sa gayon; ang uri nitong kaibhan ay itinuturing na “Kandara”.

Verse 39

इन्दी वरं कुवलयं पद्मं नीलोत्पलं स्मृतम् / सौगन्धिकं शतदलमब्जं कमलमुच्यते

Ang Indīvara ay tinatawag ding kuvalaya; ang padma naman ay kilala bilang nīlotpala. Gayundin, ang mabangong lotus ay tinatawag na śatadala, at tinutukoy rin bilang abja at kamala.

Verse 40

अजवर्णो भवेदूर्जो वाजिकर्णो ऽश्वकर्णकः / श्लेष्मान्तकस्तथा शेलुर्बहुवारश्च कथ्यते

Sinasabing ang Ūrja ay may kutis na gaya ng sa kambing; (siya) ay kilala rin bilang Vājikarṇa at Aśvakarṇaka. Tinatawag din siya na Śleṣmāntaka, Śelu, at Bahuvāra.

Verse 41

सुनन्दकः ककुद्भद्रं छत्राकी छत्रसंज्ञका / कबरी कुम्भको धृष्टः क्षुद्विधो धनकृत्तथा

“(Sila’y kilala bilang) Sunandaka, Kakudbhadra, Chatrākī, at ang tinatawag na Chatrasaṃjñakā; gayundin Kabarī, Kumbhaka, Dhṛṣṭa, Kṣudvidha, at Dhanakṛt.”

Verse 42

कृष्णार्जकः करालश्च कालमानः प्रकीर्तितः / प्राची बला नदीक्रान्ता काकजङ्घाथ वायसी

Ipinahahayag na ang isang bahagi ng landas/panahon ay tinatawag na Kṛṣṇārjaka, tinatawag ding Karāla, at nakikilala bilang Kālamāna. Pagkaraan nito ay dumarating ang mga yugto/rehiyong Prācī, Balā, Nadīkrāntā, Kākajaṅghā, at Vāyasī.

Verse 43

ज्ञेया मूषिकपर्णो तु भ्रमन्ती चाखुपर्णिका / विषमुष्टिर्द्रावणञ्च केशमुष्टिरुदाहृता

Alamin din: ang halamang Mūṣikaparṇī, ang baging na Bhramantī, at ang Ākhuparṇikā; gayundin ang Viṣamuṣṭi at Drāvaṇa—ang mga ito’y sinasabing kabilang sa uri na tinatawag na Keśamuṣṭi.

Verse 44

किंलिहीं कटुकीं विद्यादन्तकश्चाम्लवेतसः / अश्वत्था बहुपत्रा च विज्ञेया चामलक्यपि

Alamin na ang Kiṃlihī ay ang halamang Kaṭukī; ang Antaka naman ay dapat unawain bilang Āmlavetasa. Gayundin, ang Aśvattha ay makikilalang Bahupatrā, at ang Āmalakī ay dapat ding kilalanin ayon sa sariling pangalan nito.

Verse 45

अरूषक्रं पत्र शूकं क्षीरी राजादनं मतम् / महापत्रं दाडिमं च तमेव करकं वदेत्

Ang Arūṣakra, Patraśūka, ang may gatas na (latex) Rājādana, Mahāpatra, at Dāḍima (granada)—ang lahat ng ito ay dapat tawagin sa iisang pangalan: Karaka.

Verse 46

मसूरी विदली शष्पा कालिन्दीति निरुच्यते / कण्टकाख्या महाश्यामा वृक्षपादीति वक्ष्यते

Ang Masūrī, Vidalī, at Śaṣpā ay kilala rin sa pangalang Kāлиндī. Gayundin, ang halamang tinatawag na Kaṇṭakā ay tinatawag na Mahāśyāmā, at binabanggit din bilang Vṛkṣapādī.

Verse 47

विद्या कुन्ती निकुम्भा च त्रिभङ्गी त्रिपुटी त्रिवृत् / सप्तला यवतिक्ता च चर्मा चर्मकसेति च

(Sila’y tinatawag na) Vidyā, Kuntī, Nikumbhā, Tribhaṅgī, Tripuṭī, Trivṛt, Saptalā, Yavatiktā, Carmā, at Carmakasā rin.

Verse 48

शङ्खिनी सुकुमारी च तिक्ताक्षी चाक्षिपीलुकम् / गवाक्षी चामृता श्वेता गिरिकर्णो गवादिनी

Śaṅkhinī, Sukumārī, Tiktākṣī, Ākṣipīluka, Gavākṣī, Amṛtā, Śvetā, Girikarṇā, at Gavādinī—ito ang mga pangalang nakatala rito.

Verse 49

काम्पिल्लको ऽथ रक्ताङ्गो गुण्डा रोचनिकेति च / हेमक्षीरी स्मृता पीता गौरी वै कालदुग्धिका

Kāmpillaka, saka Raktāṅga, Guṇḍā, at Rocanikā; inaalala rin ang Hemakṣīrī; gayundin ang mga uri na Pītā, Gaurī, at Kāladugdhikā.

Verse 50

गाङ्गेरुकी नागबला विशाला चेन्द्रवारुणी / तार्क्ष्यं शैलं नीलवर्णमञ्जनञ्च रसाञ्जनम्

Gāṅgerukī, Nāgabalā, Viśālā, at Cendravāruṇī; gayundin ang Tārkṣya, Śaila, ang bughaw na añjana (kohl), at Rasāñjana—ito ang mga sangkap/gamot na binanggit.

Verse 51

निर्यासो यश्च शाल्मल्याः स मोचरससंज्ञकः / प्रत्यक्पुष्पी खरी ज्ञेया अपामार्गो मयूरकः

Ang dagta na lumalabas mula sa punong śālmali ay kilala sa pangalang “mocara-rasa.” Alamin na ang halamang pratyakpuṣpī ay tinatawag na “kharī,” at ang apāmārga ay tinatawag na “mayūraka.”

Verse 52

सिंहास्यवृषवासाकमाटरूषकमादिशेत् / जीवको जीवशाकश्च कर्बुरञ्च शटीं विदुः

Dapat ipayo ang mga banal na halamang-gamot na ito: siṃhāsyā, vṛṣavāsā, māṭarūṣaka; gayundin ang jīvaka at jīvaśāka; at alamin din na ang karbura at śaṭī ay kapaki-pakinabang na lunas.

Verse 53

कट्फलं सोमवृक्षः स्यादग्निगन्धा सुगन्धिका / शताङ्गं शतपुष्पा च मिंसिर्मधुरिकामता

Ang Kaṭphala ay kilala rin bilang Soma-vṛkṣa; ang Agnigandhā ay tinatawag na Sugandhikā; ang Śatāṅga ay tinutukoy ding Śatapuṣpā; at ang Miṃsir ay itinuturing na Madhurikā.

Verse 54

ज्ञेयं पुष्करमूलञ्च पुष्करं पुष्कराह्वयम् / यासो ऽथ धन्वयासश्च दुष्पर्शो ऽथ दुरालभा

Dapat kilalanin ang mga ito: puṣkaramūla, puṣkara, at yaong tinatawag na puṣkarāhvaya; gayundin ang yāsa at dhanvayāsa; at mayroon ding duṣparśa at durālabhā.

Verse 55

वाकुची सोमराजी च सोमवल्लीति कीर्तिता / मार्कवः केशराजश्च भृङ्गराजो निगद्यते

Ang Vākucī ay pinupuri rin sa mga pangalang Somarājī at Somavallī. Gayundin, ang Bhṛṅgarāja ay sinasabing (tinatawag ding) Mārkava at Keśarāja.

Verse 56

प्रोक्तस्त्वेडगजस्तज्ज्ञैश्चक्रमर्दकसंज्ञखः / सुरङ्गीतगरः स्नायुः कलनाशा तु वायसी

Ipinapahayag ng mga pantas na ito’y tinatawag na ‘Eḍagaja’, at kilala rin bilang ‘Cakramardaka’. Sinasabi pa nila: ang ‘suraṅgī’ ay ‘tagara’; ang ‘snāyu’ ay ‘gara’; at ang ‘kalanāśā’ ay ‘vāyasī’.

Verse 57

महाकालः स्मृतो बेलस्तण्डुलीयो घनस्तनः / इक्ष्वाकुस्तिक्ततुम्बी स्यात्तिक्तालबुर्निगद्यते

Ang “Mahākāla” ay nauunawaang tumutukoy sa bungang bel (bael); ang “Taṇḍulīya” ay kilala bilang ghanastanā; ang “Ikṣvāku” ay sinasabing tiktatumbī (mapait na ampalaya); at ang “tiktālabu” ay gayon din ang tawag, isang mapait na uri ng upo/kalabasa.

Verse 58

धामार्गवो ऽथ कोषातक्यथ यामिनी / विद्यात्कोशतकीभेदं कृतभेदनसंज्ञका

Sumunod ay naroon ang Dhāmārgava, gayundin ang Koṣātakī at ang Yāminī. Dapat maunawaan ang iba’t ibang uri ng Kośatakī, na kilala sa pangalang “Kṛtabhedana”, ibig sabihi’y yaong inuri ayon sa mga pagkakahati nito.

Verse 59

तथा जीमूतकाख्या च खुड्डाको देवताडकः / गृध्रनखी गृध्रनखी हिङ्गुकाकादनी मता

Gayundin, may halamang tinatawag na Jīmūtaka; at mayroon ding Khuḍḍāka na tinatawag na Devatāḍaka. May Gṛdhranakhī—oo, ang mismong Gṛdhranakhī—at itinuturing din itong halamang tinatawag na Hiṅgukākādanī.

Verse 60

अश्वारिश्चैव बोद्धव्यः करवीरो ऽश्वमारकः / सिन्धुः सैन्धवसिन्धूत्थमणिमन्थमुदाहृतम्

Alamin na ang halamang tinatawag na Aśvāri ay kinikilala rin bilang Karavīra (oleander), na bantog bilang “tagapuksa ng kabayo”. At ang “Sindhu” ay ipinaliliwanag bilang Saindhava (batong asin) at bilang Maṇimantha, ang sangkap na sinasabing nagmumula sa ilog/dagat na Sindhu.

Verse 61

क्षारो यवाग्रजश्चैव यवक्षारो ऽभिधीयते / सर्जिका सर्जिकाक्षारो द्वितीयः परिकीर्तितः

Ang alkalina na nalilikha mula sa butil ng sebada ay tinatawag na “yavakṣāra”, ang “alkalina ng sebada”. Ang ikalawang uri ay kilala bilang “sarjikā”, na tinatawag ding “sarjikā-kṣāra”.

Verse 62

काशीशं पुष्पकाशीशं विज्ञेयं नेत्त्रभेषजम् / धातुकाशीशकाशी च संज्ञेयं तच्च कीर्तितम्

Ang Kāśīśa—na tinatawag ding Puṣpa-kāśīśa—ay dapat maunawaan bilang gamot para sa mga mata. Tinatawag din itong Dhātu-kāśīśa-kāśī; kaya ito’y inilalarawan sa mga pangalang ito.

Verse 63

सौराष्ट्री मृत्तिकाक्षारं काक्षी वै पङ्कपर्पटी / विद्यात्समाक्षिकं धातु ताप्यं ताप्युत्थसम्भवम्

Alamin na ang alkalinong sangkap (kṣāra) na mula sa luwad ng Saurāṣṭra ay tinatawag na kākṣī, na kilala rin bilang paṅka-parpaṭī. At unawain na ang dhātu-tāpya ay ang mineral na tāpya na nagmumula sa mismong tāpya at likás na kaugnay ng mika (samākṣika).

Verse 64

शिला मनः शिला ज्ञेया नेपाली कुलटीति च / आलं मनस्तालकं वा हरितालं विनिर्दिशेत्

Ang ‘Śilā-manaḥ’ ay dapat maunawaan bilang “isip na tila bato”; tinatawag din itong nepālī at kulaṭī. Gayundin, ang ‘āla’ ay kinikilala bilang manastālaka, samakatuwid ay haritāla (dilaw na orpiment).

Verse 65

गन्धको गन्धपाषाणो रसः पारद उच्यते / ताम्रमौदुम्बरं शुल्बं विद्यान्म्लेच्छमुखं तथा

Ang asupre ay tinatawag na gandhaka (at gandha-pāṣāṇa, “mabangong bato”), at ang asoge ay kilala bilang rasa o pārada. Ang tanso ay tinatawag na tāmra; ang audumbara ay isa pang tawag; at ang śulba (tanso/metal) ay dapat ding maunawaan—gayundin ang katawagang teknikal na mleccha-mukha.

Verse 66

अद्रिसारस्त्वयस्तीक्ष्णं लोहकञ्चापि कथ्यते / माक्षिकं मधु च क्षौद्रं तच्च पुष्परसं स्मृतम्

Ang ‘adrisāra’ (diwa ng bundok) ay tinatawag ding matalas na bakal (ayastīkṣṇa), at tinatawag din na lohaka. Gayundin, ang mākṣika, madhu, at kṣaudra ay inaalala bilang “katas ng mga bulaklak,” samakatuwid ay pulot-pukyutan.

Verse 67

ज्येष्ठन्तु सोदकं तत्स्यात्काञ्जिकन्तु सुवीरकम् / सीता सितोपला चैव मत्स्यण्डीशर्करा स्मृता

Sa banal na paliwanag, ang “Jyeṣṭha” ay nauunawaang tumutukoy sa payak na tubig; ang “kāñjika” ay tinatawag ding “suvīraka.” Ang “sītā” ay kilala bilang puting asukal na kristal (sugar-candy), at ang “matsyaṇḍī” ay inaalala bilang asukal na butil-butil (granulated sugar).

Verse 68

त्वगेलापत्रकैस्तुल्यैस्त्रिसुगन्धि त्रिजातकम् / नागकेशरसंयुक्तं तच्चतुर्जातमिष्यते

Kapag ang balat ng kanela (tvak), kardamono (elā), at dahon ng bay (patraka) ay kinuha sa magkakapantay na sukat, iyon ang “trijātaka”—ang tatluhang halimuyak. Kapag ito’y hinaluan ng nāgakeśara, itinuturing itong “caturjātaka”—ang apat na halimuyak.

Verse 69

पिप्पली पिप्पलीमूलं चव्यचित्रकनागरैः / कथितं पञ्चकोलञ्च कोलकं कोलसंज्ञया

Ang long pepper (pippalī), ugat ng long pepper (pippalīmūla), chavya, chitraka, at tuyong luya (nāgara)—ang mga ito’y ipinahahayag na “pañcakola.” At ang pangkat na ito’y kilala rin sa pangalang “kolaka” (ang set ng kola).

Verse 70

प्रियङ्गुः कङ्गुका ज्ञेया कोरदूषश्च कोद्रवः / त्रिपुटः पुटसंज्ञश्च कलापो लङ्गको मतः

Ang “priyaṅgu” ay nakikilala bilang “kaṅgukā”; ang “kodrava” ay tinatawag ding “koradūṣa.” Ang “tripuṭa” ay tinatawag na “puṭa,” at ang “kalāpa” ay itinuturing na “laṅgaka.”

Verse 71

सतीनो वर्तुलश्चैव वेणुश्चापि प्रकीर्तितः / पिचुकं पितलं चाक्षं बिडालपदकं तथा

Binibilang din ang mga pangalang ito: Satīna, Vartula, at Veṇu; gayundin ang Picuka, Pitala, Ākṣa, at pati ang Biḍāla-padaka.

Verse 72

विद्यात्कर्षं तथा चापि सुवर्णं कवलग्रहम् / पलार्धं शुक्तिमिच्छन्ति तथाष्टौमाषकास्त्विति

Dapat malaman na ang sukat na «karṣa» ay itinuturing ding isang «suvarṇa»; at ang «kavalagraha» ay ninanais na katumbas ng kalahating «pala», kaya’t sinasabing walong «māṣaka».

Verse 73

पलं बिल्वञ्च मुष्टिः स्याद्द्वे पले प्रसृतिं वदेत् / अञ्जलिं कुडवञ्चैव विद्यात्पलचतुष्टयम्

Ang «pala» ay tinatawag ding «bilva» at nakikilala bilang «muṣṭi» (isang dakot). Ang dalawang «pala» ay sinasabing «prasṛti» (dalawang dakot). At ang «añjali» at «kuḍava» ay dapat maunawaang binubuo ng apat na «pala».

Verse 74

अष्टमानं पलान्यष्टौ तच्च मानमिति स्मृतम् / चतुर्भिः कुडवैः प्रस्थ प्रस्थाश्चत्वार आढकः

Ang walong «pala» ay ipinahahayag na isang «aṣṭamāna», ang pamantayang sukat. Sa apat na «kuḍava» ay nagiging isang «prastha»; at ang apat na «prastha» ay nagiging isang «āḍhaka».

Verse 75

काशपात्रञ्च संप्रोक्तो द्रोणश्चचतुराढके / तुला पलशतं प्रोक्तं भागो विंशत्पलः स्मृतः

Ipinahahayag na ang «kāśapātra» (sisidlang kāśa) ay isang pamantayang sukat; at ang «droṇa» ay binubuo ng apat na «āḍhaka». Ang «tulā» ay sinasabing isang daang «pala», at ang «bhāga» ay inaalala bilang dalawampung «pala».

Verse 76

मानमेवं विधं प्रोक्तं प्रस्थद्रव्येषु पण्डितैः / द्रवद्रव्येषु चोद्दिष्टं द्विगुणं परिकीर्तितम्

Sa gayon, ang ganitong uri ng sukat ay ipinahayag ng mga pantas para sa mga bagay na sinusukat sa «prastha»; at para sa mga likidong sangkap, ayon sa kaugalian, ito’y itinakdang doble.

Verse 77

भद्रदारु देवकाष्ठं दारु स्याद्देवदारुकम् / कुष्ठमामयमाख्यातं मांसीञ्च नलदंशनम्

Ang Bhadradāru ay tinatawag na “devakāṣṭha” (banal na kahoy); at ang kahoy na kilala bilang devadāru ay tinatawag ding devadāruka. Ang Kuṣṭha ay binabanggit din bilang āmaya (damong panlunas), at ang māṃsī ay kilala rin bilang nalada-āṃśana.

Verse 78

शङ्खः शुक्तिनखः शङ्खो व्याघ्रो व्याघ्रनखः स्मृतः / पुरं पलङ्कषं विद्यान्महिषाक्षञ्च गुग्गुलुः

Ito ang mga pangalang dapat makilala: ang Śaṅkha ay tinatawag ding Śuktinakha; ang Śaṅkha (muli, bilang ibang pangalan); ang Vyāghra ay inaalala bilang Vyāghranakha. Alamin din: ang Pura ay Palaṅkaṣa, at ang Mahiṣākṣa ay Guggulu.

Verse 79

रसो गन्धरसो बोले सर्जः सर्जरसो मतः / प्रियङ्गुः फलिनी श्यामा गौरी कान्तेति चोच्यते

Ang Rasa ay tinatawag ding Gandharasa; ang Sarja ay nauunawaan bilang Sarjarasa. Ang Priyaṅgu ay kilala rin bilang Phalinī, Śyāmā, Gaurī, at tinatawag din na Kāntā.

Verse 80

करञ्जौ नक्तमालः स्यात्पूतिकश्चिरबिल्वकः / शिग्रुः शोभाञ्जनो नाम ज्ञानमानश्च कीर्तितः

Ang Karañja ay kilala rin bilang Naktamāla; ang Pūtika ay tinatawag ding Cirabilvaka. Ang Śigru ay nakikilala sa pangalang Śobhāñjana, at pinupuri rin bilang “Jñānamāna”.

Verse 81

जया जयन्ती शरणी निर्गुण्डी सिन्धुवारकः / मोरटा पीलुपर्णो च तुण्डी स्यात्तुण्डिकेरिका

Jaya, Jayantī, Śaraṇī, Nirguṇḍī, Sindhuvāraka; gayundin ang Moraṭā, Pīluparṇa, at Tuṇḍī—ang Tuṇḍī ay tinatawag din na Tuṇḍikerikā.

Verse 82

मदनो गालवो बोधो घोटा घोटी च कथ्यते / चतुरङ्गुल सम्पाको व्याधिघाताभिसंज्ञकः

(Ang mga halamang ito) ay tinatawag na Madana, Gālava, Bodha, Ghoṭā at Ghoṭī; at ang inihandang ayon sa sukat na apat na daliri ay nakikilala sa pangalang “Vyādhi-ghāta,” ang pumupuksa sa karamdaman.

Verse 83

विद्यादारग्वधं राजवृक्षं रैवतसंज्ञकम् / दन्ती काकेन्दुतिक्ता स्यात्कण्टकी च विकङ्कतः

Alamin na ang halamang tinatawag na dāru-gvadha ay kilala rin bilang rāja-vṛkṣa at sa pangalang raivata. Gayundin, ang dantī ay tinatawag ding kāka-indu-tiktā; at ang matinik na vikaṅkata ay nakikilala sa pangalang kaṇṭakī.

Verse 84

निम्बो ऽरिष्टः समाख्यातः पटोलं कोलकं विदुः / वयस्था च विशल्या च च्छिन्ना छिन्नरुहा मता

Ang neem (nimba) ay tinatawag ding Ariṣṭa. Ang paṭola ay nauunawaang Kolaka. Gayundin, ang halamang Vayasthā ay kilala rin bilang Viśalyā; at ang Chinnā ay itinuturing na Chinnaruhā.

Verse 85

वशा दन्त्यमृता चेति गुडूचीनामसंग्रहः / किराततिक्तकश्चैव भूनिम्बः काण्डतिक्तकः

“Vaśā”, “Dantyā”, at “Amṛtā”—ito ang kalipunan ng mga pangalan ng Guḍūcī; at tinatawag din ito na “Kirāta-tiktaka”, “Bhūnimba”, at “Kāṇḍa-tiktaka”.

Verse 86

सूत उवाच / नामान्येतानि च हरे वन्यानां भेषजां तथा / अतो व्याकरणं वक्ष्ये कुमारोक्तञ्च शौनक

Wika ni Sūta: “O Hari, ito nga ang mga pangalan ng mga ligaw na halamang-gamot sa gubat. Ngayon, O Śaunaka, ipaliliwanag ko ang kanilang pinagmulan sa balarila, ayon sa winika ni Kumāra.”