Adhyaya 176
Keśa-vardhana, Pālitā-nāśa, Śiraḥ-roga and Karṇa-śūla Cikitsā (Hair Growth, Greying Reversal, Head & Ear Remedies)
Ipinagpapatuloy ng Brahma Khanda ang praktikal na turo; sa kabanatang ito tinipon ang mga tiyak na yoga (mga pormulang panggagamot) para sa pangangalaga ng ulo at mga pandama. Nagsisimula ito sa mga pamahid at langis para sa pagpapanumbalik at pagpapakapal ng buhok—kabilang ang pastang mula sa sinunog na pangil ng elepante, langis na pinroseso sa bhṛṅgarāja, at mga pastang batay sa guñjā. Sumusunod ang lunas sa pagkalagas ng buhok at pag-ayos ng hibla gamit ang buto ng mangga, āmalaka, karañja, at lac. Pagkaraan ay tumutungo sa kalinisan ng anit: paglipol ng kuto at mga pormulang pampaitim ng buhok gamit ang bhṛṅgarāja, triphalā, nīlī, pulbos na bakal, at maasim na kāñjika. Mula sa buhok, lumilipat ang salaysay sa mga sakit sa ulo at sa huli sa panggagamot sa tainga: mga langis at patak na ipinupuno sa tainga para sa matinding pananakit, mabahong amoy, uod, at pag-agos ng likido, kasama ang mga paghahandang may asin at maging batay sa ihi. Sa pangwakas na mga talata, pinalalawak ang paksa tungo sa mga pahid na pampalakas at mga gawi ng pagpapahid at paglilinis (paglilinis ng paa at pagpapatibay ng katawan), na nagpapahiwatig ng mga susunod pang kabanata na magpapatuloy sa mga lunas sa tahanan sa anyong resipe.
Shlokas
Verse 1
नाम पञ्चसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीभगवानुवाच / सप्तरात्रात्प्रजायन्ते खल्वाटस्य कचाः शुभाः / दग्धहस्तिदन्तलेपात्साजाक्षीररसाञ्जनात्
Winika ng Mapalad na Panginoon: Ito ang ika-176 na kabanata. Sa loob ng pitong gabi, tutubo ang mapalad na buhok ng taong kalbo kapag ipinahid ang paste mula sa sinunog na pangil ng elepante, hinaluan ng gatas ng kambing at katas, na inilalagay na parang anjana (banal na koliryo).
Verse 2
भृङ्गराजरसेनैव चतुर्भागेन साधितम् / केशवृद्धिकरं तैलं गुञ्जाचूर्णान्वितेन च
Ang langis na niluto gamit ang isang-kapat na katas ng bhṛṅgarāja ay nagiging langis na nagpapalago ng buhok; at dapat ding gamitin kasama ng pulbos na guñjā.
Verse 3
एलामांसीकुष्ठमुरायुक्तमभ्यङ्गतः शिवम् / गुञ्जाफलं समादेयं लेपनं चन्द्रलुप्तनुत्
Ang pagmamasahe ng langis na hinaluan ng kardamono, māṃsī (spikenard), kuṣṭha (costus), at murā ay mapalad at kapaki-pakinabang. Dapat kunin ang mga buto ng guñjā upang gawing pahid; ang pahid na ito’y nagpapawi ng pagkalagas ng buhok na pira-piraso (alopecia).
Verse 4
आम्रास्थिचूर्णलेपाद्वै केशाः सूक्ष्मा भवन्ति च / करञ्जामलकैलाललाक्षालेपो ऽरुणापहः
Sa pagpapahid ng paste mula sa pulbos ng buto ng mangga, ang buhok ay nagiging pino at makinis. Ang paste mula sa karañja, āmalaka, kardamono, at lac ay nag-aalis ng mapulang pagbabago ng kulay.
Verse 5
आम्रास्थिमज्जामलकलेपात्केशा भवन्ति वै / बद्धमूला घना दीर्घाः स्नग्धाः स्युर्नोत्पतन्ति च
Sa paglalagay ng pahid na mula sa laman ng buto ng mangga at āmalaka, ang buhok ay tunay na nagiging matibay ang ugat, makapal, mahaba, makintab, at hindi nalalagas.
Verse 6
विडङ्गगन्धपाषाणसाधितं तैलमुत्तमम् / सचतुर्गुणगोमूत्रं मनसः शिलमेव वा
Inirerekomenda ang napakahusay na langis na pinroseso sa viḍaṅga at sa mabangong bato (gandha-pāṣāṇa); o kaya’y paghahandang hinaluan ng ihi ng baka sa apat na bahagi; o pati manasa-śilā (realgar).
Verse 7
शिरो ऽभ्यङ्गाच्छिराजन्मयूकालिख्याः क्षयं नयेत् / नवदग्धं शङ्खचूर्णं घृष्टसीसकलेपितम्
Sa pagmamasahe ng ulo gamit ang langis, napupuksa ang mga kuto at ang kanilang mga itlog na lumilitaw sa anit. Ipahid ang pulbos ng kabibe ng conch na bagong pinainit, na hinalo bilang pahid sa pininong tingga.
Verse 8
कचाः श्लक्ष्णा महाकृष्णा भवन्ति वृषभध्वज / भृङ्गराजं लोहचूर्णं त्रिफला बीजपूरकम्
O Vṛṣabhadhvaja (Śiva), sa paggamit ng bhṛṅgarāja, pulbos na bakal, triphalā, at bījapūraka (citron/limon), ang buhok ay nagiging makinis at ubod-itim.
Verse 9
नीली च करवीरं च गुडमेतैः समं शृतम् / पलितानीह कृष्णानि कुर्याल्लेपान्महौषधम्
Ang nīlī (indigo), karavīra (oleander), at guḍa (jaggery) ay pakuluin nang magkakapantay ang sukat. Kapag ipinahid bilang paste, ang dakilang lunas na ito’y sinasabing nagpapaitim sa uban.
Verse 10
आम्रास्थिमज्जा त्रिफला नी (ता) ली च भृङ्ग राजकम् / जीर्णं पक्वं लोहचूर्णं काञ्जिकं कृष्णकेशकृत्
Ang utak-buto mula sa buto ng mangga, triphalā, nīlī (o tālī) at bhr̥ṅgarāja—kasama ang matandang maasim na kāñjika at pinong pulbos na bakal na maayos ang pagproseso—ay sinasabing nagpapaitim ng buhok.
Verse 11
चक्रमर्दकबीजानि कुष्ठमेरण्डमूलकम् / अत्यम्लकाञ्जिकं पिष्ट्वा लेपान्मस्तकरोगनुत्
Ang mga buto ng cakramarda, kuṣṭha at ugat ng kastor—dinikdik kasama ng napakaasim na kāñjika at ipinahid na parang pahid—ay nag-aalis ng mga sakit sa ulo.
Verse 12
सैन्धवं च वचा हिङ्गु कुष्ठं नागेश्वरं तथा / शतपुष्पा देवदारु एभिस्तैलं तु साधितम्
Ang asin-bato (saindhava), vacha (sweet-flag), hingu (asafoetida), kuṣṭha (costus) at nāgeśvara, kasama ang śatapuṣpā at deodar—sa mga ito dapat lutuin at ihanda ang langis na may gamot.
Verse 13
गोपुरीपरसेनैव चतुर्भागेन संयुतम् / तत्कणभरणादुग्रकर्णशूलं क्षयं नयेत्
Haluin ng isang-kapat na bahagi ng gopurī at parasenā, saka patakan sa tainga nang paisa-isang patak upang mapuno; winawasak nito kahit ang matinding pananakit ng tainga.
Verse 14
मेषमूत्रसैन्धवाभ्यां कर्णयोर्भरणाच्छिव / कर्णयोः पूतिनाशः स्यात्कृमिस्त्रावादिकस्य च
O Śiva, sa pagpuno sa mga tainga ng halo ng ihi ng lalaking tupa at asin-bato, nawawasak ang mabahong amoy sa tainga; gayundin ang uod, pag-agos ng likido, at mga kaugnay na karamdaman.
Verse 15
मालतीपुप्पदलयो रसेन भरणात्तथा / गोजलेनैव पूरेण पूयस्त्रावो विनश्यति
Sa pagpuno sa bahaging apektado ng katas ng mga usbong ng bulaklak na Mālatī, at gayundin sa lubusang pagbaha rito ng ihi ng baka, napapawi ang pag-agos ng nana.
Verse 16
कष्ठमाषमरीचानि तगरं मधु पिप्पली / अपामार्गो ऽश्वगन्धा च बृहती सितसर्षपाः
Kāṣṭhamāṣa at pamintang-itim, tagara, pulot, pippalī (mahabang paminta); apāmārga at aśvagandhā, bṛhatī, at puting mustasa—ito ang mga sangkap na itinakda.
Verse 17
यवास्तिलाः सैन्धवं च पादिकोद्वर्तनं शुभम् / लिङ्गबाहुस्तनानां च कर्णयोर्वृद्धिकृद्भवेत् / कटुतैलं भल्लातकं बृहती फलदाडिमम्
Ang sebada, linga, at asin-bato ay mapalad para sa pagkuskos at paglilinis ng mga paa. Ang gayong pagpapahid ay sinasabing nagpapalago at nagpapabuti sa liṅga, mga bisig, mga dibdib, at mga tainga. Itinakda rin ang maanghang na langis, bhallātaka (marking-nut), bṛhatī, at bunga ng granada.
Verse 18
वल्कलैः साधितैर्लिप्तं लिङ्गं तेन विवर्धते
Kapag ang liṅga ay pinahiran ng mga paghahandang niluto mula sa hibla ng balat-kahoy, ito’y lumalago at sumisigla sa banal na bisa.
Frequently Asked Questions
It lists multiple external applications, notably bhṛṅgarāja-processed oil for hair increase, guñjā-based pastes for patchy hair loss, and mango-seed/āmalaka preparations to strengthen roots and reduce fall—presented as practical yogas for topical use.
It gives blackening formulations using nīlī (indigo), triphalā, bhṛṅgarāja, and well-processed iron powder, often combined with kāñjika (fermented sour medium), indicating a traditional approach to dyeing/toning and scalp conditioning.
It prescribes karṇa-pūraṇa (ear-filling) with medicated oils and salt-based mixtures, including drops intended to relieve severe pain, reduce foul smell, address worm infestation, and manage discharge—reflecting classical external ear-therapy patterns.