Adhyaya 145

Verse 1

नाम चतुश्चात्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / भारतं संप्रवक्ष्यामि भारावतरणं भुवः / चक्रे कृष्णो युध्यमानः पाण्डवादिनिमित्ततः

Wika ni Brahmā: “Isasalaysay ko ang Bhārata—kung paano ibinaba ang bigat na pasan ng daigdig. Sa gitna ng nagngangalit na digmaan, si Kṛṣṇa ang nagsakatuparan nito, na ang mga Pāṇḍava at iba pa ang naging tuwirang sanhi.”

Verse 2

विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः / सोमस्ततो बुधस्तस्मादिलायां च पुरूरवाः

Mula sa lotus na sumibol sa pusod ni Viṣṇu ay lumitaw si Brahmā. Mula kay Brahmā ay isinilang si Atri; mula kay Atri si Soma; mula kay Soma si Budha; at mula kay Budha, sa Ilā, isinilang si Purūravas.

Verse 3

तस्यायुस्तत्र वंशे ऽभूद्ययातिर्भरतः कुरुः / शन्तनुस्तस्य वंशे ऽभूद्गङ्गायां शन्तनोः सुतः

Sa angkang iyon ay isinilang si Āyu; sumunod sina Yayāti, Bharata, at Kuru. Sa gayon ding lahi isinilang si Śantanu; at sa pamamagitan ni Gaṅgā, nagkaroon si Śantanu ng isang anak na lalaki.

Verse 4

भीष्मः सर्वगुणैयुक्तो ब्रह्मवैवर्तपारगः

Si Bhīṣma, na puspos ng lahat ng kabutihang-asal, ay lubos na bihasa at ganap na nakaaalam sa aral na Brahma-vaivarta.

Verse 5

शन्तनोः सत्यवत्यां च द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः / चित्राङ्गदन्तु गन्धर्वः पुत्रं चित्राङ्गदो ऽवधीत्

Kay Śantanu at Satyavatī ay isinilang ang dalawang anak na lalaki; datapwat isang Gandharva ang pumatay sa anak na lalaki ni Citrāṅgada.

Verse 6

अन्यो विचित्रवीर्यो ऽभूत्काशीराजसुतापतिः / विचित्रवीर्ये स्वर्याते व्यासात्तत्क्षेत्रतो ऽभवत्

Ang isa pa ay si Vicitravīrya, na naging asawa ng anak na babae ng Hari ng Kāśī. Nang si Vicitravīrya ay pumanaw patungong langit, nagkaroon ng supling sa “bukid” na iyon sa pamamagitan ni Vyāsa.

Verse 7

धृतराष्टो ऽम्बिकापुत्रः पाण्डुराम्बालिकासुतः / भुजिष्यायान्तु विदुरो गान्धार्यां धृतराष्ट्रतः

Si Dhṛtarāṣṭra ay anak ni Ambikā; si Pāṇḍu ay anak ni Ambālikā. At si Vidura, na isinilang mula kay Dhṛtarāṣṭra sa Gāndhārī, ay ituring na ipinanganak ng isang aliping babae (bhujiṣyā).

Verse 8

दुर्योधनप्रधानास्तु शतसंख्या महाबलाः / पाण्डोः कुन्त्याञ्च माद्यां च पञ्च पुत्राः प्रजज्ञिरे

Sa pangunguna ni Duryodhana, isinilang ang sandaang mandirigmang makapangyarihan; at kay Pāṇḍu, sa pamamagitan nina Kuntī at Mādrī, isinilang ang limang anak na lalaki.

Verse 9

युधिष्ठिरो भीमसेनो ह्यर्जुनो नकुलस्तथा / सहदेवश्च पञ्चैते महाबलपराक्रमाः

Si Yudhiṣṭhira, Bhīmasena, Arjuna, Nakula, at Sahadeva—ang limang ito ay may dakilang lakas at kabayanihang matapang.

Verse 10

कुरुपाण्डवयोर्वैरं दैवयो गाद्बभूव ह / दुर्योधनेनाधीरेण पाण्डवाः समुपद्रुताः

Ang alitan ng mga Kuru at mga Pāṇḍava ay sumibol dahil sa pagtatagpo ng tadhana; at dahil sa mainipin na si Duryodhana, ang mga Pāṇḍava ay labis na pinahirapan.

Verse 11

दग्धा जतुगृहे वीरास्ते मुक्ताः स्वधियामलाः

Ang mga bayaning sinunog sa bahay na may dagta (lac) ay nakaligtas sa panganib sa pamamagitan ng sarili nilang dalisay na pag-unawa.

Verse 12

ततस्तदेकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने / विविशुस्ते महात्मानो निहत्य बकराक्षसम्

Pagkaraan, sa lungsod ng Ekacakrā, ang mga dakilang-loob na iyon ay pumasok sa tahanan ng isang brāhmaṇa, matapos mapatay ang rākṣasa na si Baka.

Verse 13

ततः पाञ्चालविषयेद्रौपद्यास्ते स्वयंवरम् / विज्ञाय वीर्यशुल्कान्तां पाण्डवा उपयेमिरे

Pagkaraan, sa lupain ng Pāñcāla, nang mabalitaan ang svayaṃvara ni Draupadī—na ang nobya’y mapapanalunan bilang gantimpala ng kagitingan—ang mga Pāṇḍava ay naglakbay patungo roon.

Verse 14

द्रोणभीष्मानुमत्या तु धृतराष्ट्रः समानयत् / अर्द्वराज्यं ततः प्राप्ता इन्द्रप्रस्थे पुरोत्तमे

Sa pahintulot nina Droṇa at Bhīṣma, dinala ni Dhṛtarāṣṭra ang mga panig sa pagkakasundo; at pagkaraan, natamo nila ang kalahati ng kaharian sa Indraprastha, ang pinakadakilang lungsod.

Verse 15

राजसूयन्ततश्चक्रुः सभां कृत्वा यतव्रताः / अर्जुनो द्वारवत्यान्तु सुभद्रां प्राप्तवान्प्रियाम् / वासुदेवस्य भगिनीमनुमत्या मुरद्विषः

Pagkaraan, ang mga matatag sa panata ay nagsagawa ng handog na Rājasūya; at matapos itayo ang bulwagang kapulungan, si Arjuna sa Dvāravatī ay nakamit ang minamahal na si Subhadrā—kapatid ni Vāsudeva—sa pagsang-ayon ni Muradviṣa (Kṛṣṇa, tagapagpuksa kay Mura).

Verse 16

नन्दिघोषं रथं दिव्यमग्नेर्घनुरनुत्तमम् / गाण्डीवं नाम तद्दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् / अक्षयान्सायकांश्चैव तथाभेद्यञ्च दंशनम्

Taglay niya ang makalangit na karwaheng tinatawag na Nandighoṣa, at ang walang kapantay na busog ni Agni—ang Gāṇḍīva—na bantog sa tatlong daigdig; kasama ang mga palasong di nauubos at baluting di mapasok ng sandata.

Verse 17

स तेन धनुषा वीरः पाण्डवो जातवेदसम् / कृष्णद्वितीयो बीभत्सुरतर्पयत वीर्यवान्

Sa busog na iyon, ang matapang na Pāṇḍava—si Bībhatsu (Arjuna) na makapangyarihan, kasama si Kṛṣṇa—ay nagbigay-lugod kay Jātavedas (Agni) sa pamamagitan ng kanyang kabayanihan.

Verse 18

नृपान्दिग्विजये जित्वा रत्नान्यादाय वै ददौ / युधिष्ठिराय महते भ्रात्रे नीतिविदे मुदा

Matapos daigin ang mga hari sa kanyang pagwawagi sa lahat ng dako, kinuha niya ang mga hiyas at, sa galak, inihandog kay dakilang Yudhiṣṭhira—kapatid niyang nakaaalam ng nīti, ang matuwid na pamamahala.

Verse 19

युधिष्ठिरो ऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः / जितो दुर्योधनेनैव मायाद्यूतेन पापिना / कर्णदुः शासनमते स्थितेन शकुनेर्मते

Maging si Yudhiṣṭhira, na may kaluluwang nakaugat sa dharma at napalilibutan ng kanyang mga kapatid, ay natalo ni Duryodhana sa makasalanang pagsusugal na mapanlinlang—ayon sa payo nina Karṇa at Duḥśāsana, at sa pakana ni Śakuni.

Verse 20

सधौम्या द्रौपदीषष्ठा मुनिवृन्दाभिसंवृताः

Kasama si Dhaumya, at si Draupadī bilang ika-anim sa kanilang pangkat, sila’y napalilibutan ng napakaraming muni at mga pantas na rishi.

Verse 21

ययुर्विराटनगरं गुप्तरूपेण संश्रिताः / वर्षमेकं महाप्राज्ञा गोग्रहात्तमपालयन्

Nagtungo sila sa lungsod ng Virāṭa at namuhay roon na nakapagkubli sa anyong lihim; sa loob ng isang taon, ang mga dakilang pantas na iyon ay nag-ingat sa kanya laban sa pagsalakay sa mga baka.

Verse 22

तते याताः स्वकं राष्ट्रं प्रार्थयामासुरादृताः / पञ्चग्रामानर्धराज्याद्वीरा दुर्योधनं नृपम्

Pagkaraan, bumalik ang mga bayani sa sarili nilang kaharian at magalang na nakiusap kay Haring Duryodhana: limang nayon—o kung hindi, kalahati ng kaharian.

Verse 23

नाप्तवन्तः कुरुक्षेत्रे युद्धञ्चक्रुर्बलान्विताः / अक्षौहिणीभिर्दिव्याभिः सप्तभिः परिवारिताः

Dahil hindi nila natamo ang ninanais, nakipagdigma sila sa Kurukṣetra na taglay ang lakas, at napalilibutan ng pitong banal na hukbong akṣauhiṇī.

Verse 24

एकादशभिरुद्युक्ता युक्ता दुर्योधनादयः / आसीद्युद्धं संकुलं च देवासुररणोपमम्

Si Duryodhana at ang iba pa, na nakahanay na handa sa labing-isang pangkat, ay sumabak sa labanan; at ang digmaan ay naging siksik at magulo, na tulad ng digmaan ng mga Deva at mga Asura.

Verse 25

भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले / पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह / शस्त्राशस्त्रि महाघोरं धसरात्रं शराशरि

Sa pasimula, sa hukbo ni Duryodhana ay si Bhishma ang naging punong kumander; at sa panig ng mga Pandava ay naroon si Shikhandi. Pagkaraan, naganap ang labanan nilang dalawa—sandata laban sa sandata—lubhang kakila-kilabot, tumagal ng sampung gabi, na may ulang-palaso mula sa magkabilang panig.

Verse 26

शिखण्ड्यर्जुनबाणैश्च भीष्मः शरशतैश्चितः / उत्तरायणमावीक्ष्य ध्यात्वा देवं गदाधरम्

Natusok ng daan-daang palaso nina Shikhandin at Arjuna, si Bhishma—na nababalutan ang katawan ng mga palaso—ay naghintay sa pagdating ng Uttarayana; at sa pagninilay sa Panginoong may hawak ng pamalo (Vishnu), nanatili siyang lubos na nakalubog sa Kanya.

Verse 27

उक्त्वा धर्मान्बहुविधांस्तर्पयित्वा पितॄन्बहून् / आनन्दे तु पदे लीनो विमले मुक्तकिल्बिषे

Matapos ituro ang maraming uri ng mga tungkuling dharmiko at mapalugod ang maraming Pitṛ (mga ninuno) sa mga handog, siya’y nalusaw sa kalagayang mapagpala—dalisay at walang dungis, pinalaya sa kasalanan.

Verse 28

ततो द्रोणो ययौ योद्धुं धृष्टद्युम्नेन बीर्यवान् / दिनानि पञ्च तद्युद्धमासीत्परमदारुणम्

Pagkaraan, ang makapangyarihang si Drona ay lumabas upang makipaglaban kay Dhrishtadyumna; sa loob ng limang araw, ang labanan nila’y lubhang mabagsik.

Verse 29

यत्र ते पृथिवीपाला हताः पार्थेन संगरे / शोकसागरमासाद्य द्रोणो ऽपि स्वर्गमाप्तवान्

Doon—kung saan ang mga haring tagapamahala ng lupa ay napatay ni Pārtha (Arjuna) sa labanan—si Droṇa man, matapos lumusong sa dagat ng dalamhati, ay nakamtan pa rin ang langit.

Verse 30

ततः कर्णा ययौ योद्धुमर्जुनेन मिहात्मना / दिनद्वयं महायुद्धं कृत्वा पार्थास्त्रसागरे / निमग्नः सूर्यलोकन्तु ततः प्राप स वीर्यवान्

Pagkaraan nito, si Karṇa ay lumabas upang makipaglaban kay Arjuna na dakila ang loob. Matapos ang dalawang araw na matinding digmaan, siya’y nalunod sa dagat ng mga sandata ni Pārtha; at ang matapang na iyon ay nakarating sa daigdig ni Sūrya, ang Araw.

Verse 31

ततः शल्यो ययौ योद्धुं धर्मराजेन धीमता / दिनार्धेन हतः शल्यो बाणैर्ज्वलनसन्निभैः

Pagkatapos, si Śalya ay lumabas upang makipaglaban kay Dharmarāja na marunong. Sa loob ng kalahating araw, napatay si Śalya ng mga palasong nagliliyab na tila apoy.

Verse 32

दुर्योधनो ऽथ वेगेन गदामादाय वीर्यवान् / अभ्यधावत वै भीभं कालान्तकयमोपमः

Pagkatapos, si Duryodhana, ang makapangyarihang mandirigma, ay mabilis na dumampot ng kaniyang gada at sumugod kay Bhīma—nakapangingilabot, gaya ni Yama na pumupuksa sa panahon sa oras ng pagkalusaw ng daigdig.

Verse 33

अश्वत्थामा गतो द्रौणिः सुप्तसैन्यं ततो निशि

Pagkatapos, si Aśvatthāmā, anak ni Droṇa, ay nagtungo sa gabi sa hukbong natutulog.

Verse 34

जघान बाहुवीर्येण पितुर्वधमनुस्मरन् / धृष्टद्युम्नं जघानाथ द्रौपदेयांश्च वीर्यवान्

Sa pag-alaala sa pagpaslang sa kanyang ama, ang makapangyarihang mandirigma ay nagbagsak ng mga kaaway sa lakas ng kanyang mga bisig; saka niya pinatay si Dhṛṣṭadyumna at ang matatapang na anak ni Draupadī.

Verse 35

द्रौपद्यां रुद्यमानायामश्वत्थाम्नः शिरोमणिम् / ऐषिकास्त्रेण तं जित्वा जग्राहार्जुन उत्तमम्

Nang umiiyak si Draupadī, si Arjuna—ang dakila—ay nanaig kay Aśvatthāmā sa pamamagitan ng sandatang Aiṣīka at kinuha ang hiyas sa kanyang tuktok ng ulo.

Verse 36

युधिष्ठिरः समाश्वास्य स्त्रीजनं शोकसंकुलम् / स्नात्वा सन्तर्प्य देवांश्च पितॄनथ पितामहान्

Inaliw ni Yudhiṣṭhira ang mga kababaihang nababalot ng dalamhati; pagkaraan ay naligo siya at ayon sa ritwal ay naghandog ng mga alay na nagbibigay-kasiyahan sa mga Deva, sa mga Pitṛ, at sa mga ninuno.

Verse 37

आश्वासितो ऽथ भीष्मेण राज्यञ्चैवाकरोन्महत् / विष्णुमीजे ऽश्वमेधेन विधिवद्दक्षिणावता

Pagkaraan, nang mapayapa sa pag-aliw ni Bhīṣma, tinanggap niya ang dakilang kaharian; at ayon sa wastong ritwal ay sumamba siya kay Panginoong Viṣṇu sa pamamagitan ng handog na Aśvamedha, kalakip ang itinakdang dakṣiṇā.

Verse 38

राज्ये परीक्षितं स्थाप्य यादवानां विनाशनम् / श्रुत्वा तु मौसले राजा जप्त्वा नामसहस्रकम्

Matapos iluklok si Parīkṣit sa trono, at marinig ang pagkapuksa ng mga Yādava sa salaysay na Mausala, ang hari (Yudhiṣṭhira) ay nag-japa ng sanlibong pangalan ng Panginoon.

Verse 39

विष्णोः स्वर्गं जगामाथ भीमाद्यैर्भ्रातृभिर्युतः / वासुदेवः पुनर्बुद्ध-संमोहाय सुरद्विषाम्

Pagkaraan, kasama ang mga kapatid niyang nagsisimula kay Bhīma, nagtungo siya sa makalangit na tahanan ni Viṣṇu. At si Vāsudeva ay muling nagpakita bilang Buddha upang iligaw ang mga kaaway ng mga deva.

Verse 40

कल्किर्विष्णुश्च भविता शंभलग्रामके पुनः / अश्वारूढो ऽखिलांल्लोकांस्तदा भस्मीकरिष्यति

Muli, sa nayon ng Śambhala, isisilang si Viṣṇu bilang Kalki; nakasakay sa kabayo, sa panahong iyon ay gagawin niyang abo ang lahat ng mga daigdig.

Verse 41

देवादीनां रक्षणाय ह्यधर्महारणाय च / दुष्टानाञ्च वधार्थाय ह्यवतारं करोति च

Upang ingatan ang mga deva at ang iba pa, upang alisin ang adharma, at upang lipulin ang masasama, tunay ngang tumatanggap Siya ng pagkakatawang-tao (avatāra).

Verse 42

यथा धन्वन्तरिर्वंशे जातः क्षीरोदमन्थने / देवादीनां जीवनाय ह्यायुर्वेदमुवाच ह

Kung paanong si Dhanvantari ay isinilang mula sa Kanyang angkan sa pag-uga ng Karagatang Gatas, gayon din itinuro Niya ang Āyurveda para sa ikabubuhay at pag-iingat ng buhay ng mga deva at ng iba pa.

Verse 43

विश्वामित्रसुतायैव शुश्रुताय महात्मने / भारतांश्चावतारांश्च श्रुत्वा स्वर्गं व्रजेन्नरः

Ang sinumang nakinig sa aral na ito gaya ng pakikinig ni Śuśruta, ang dakilang kaluluwa na anak ni Viśvāmitra—at nakarinig din ng salaysay ng Bhārata at ng mga banal na paglusong (avatāra)—ang taong iyon ay makararating sa langit.