Shloka 14
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
लोपामुद्रापतेङ्गुष्ठौ कारयेत्सकलावपि / इयं तु खेचरी नाम मुद्रा सर्वोत्तमोत्तमा / एतद्विज्ञानमात्रेण योगिनीनां प्रियो भवेत्
Transliteration
lopāmudrāpateṅguṣṭhau kārayetsakalāvapi / iyaṃ tu khecarī nāma mudrā sarvottamottamā / etadvijñānamātreṇa yoginīnāṃ priyo bhavet
Translation
Gawin ang dalawang hinlalaki bilang Lopā-mudrā nang ganap. Ang mudrā na ito ay tinatawag na Khecarī, ang pinakatampok sa lahat ng mudrā. Sa kaalaman lamang nito, ang yogin ay nagiging minamahal ng mga Yoginī.
Word by Word
लोपामुद्रा-पतेO husband of Lopāmudrā
लोपामुद्रा-पते:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootलोपामुद्रा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन (Vocative), एकवचन; ‘O husband of Lopāmudrā’
अङ्गुष्ठौthe two thumbs
अङ्गुष्ठौ:
कर्म (Direct object)
TypeNoun
Rootअङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd), द्विवचन; ‘two thumbs’
कारयेत्should form/make
कारयेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) causative (णिच्)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; causative ‘should cause to do/should form’
सकलौboth (entire)
सकलौ:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd), द्विवचन; ‘both/entire (two)’ qualifying aṅguṣṭhau
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle ‘also’
इयम्this
इयम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात/particle
खेचरीKhecarī (sky-moving)
खेचरी:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootखेचरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन; name/epithet qualifying mudrā
नामnamed/called
नाम:
सम्बन्ध (Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः ‘by name/called’
मुद्राgesture (mudrā)
मुद्रा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootमुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन
सर्व-उत्तम-उत्तमाsupremely excellent
सर्व-उत्तम-उत्तमा:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक) + उत्तमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन; karmadhāraya/intensive ‘the best of all, supremely best’
एतत्-विज्ञान-मात्रेणby mere knowledge of this
एतत्-विज्ञान-मात्रेण:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootएतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विज्ञान (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd), एकवचन; ‘by mere knowledge of this’
योगिनीनाम्of yoginīs
योगिनीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयोगिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive ‘of yoginīs’
प्रियःdear/beloved
प्रियः:
कर्तृ-विशेषण (Subject complement)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन; predicate adjective (agreeing with implied ‘he/one’)
भवेत्would become
भवेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘would become’