Shloka 58
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
अत्याहतो यथैवांभोबिन्दुर्भ्रमति पुष्करे / तद्वद्भ्रमन्ति चित्तानि दर्शने तस्य सुभ्रुवाम्
Transliteration
atyāhato yathaivāṃbhobindurbhramati puṣkare / tadvadbhramanti cittāni darśane tasya subhruvām
Translation
Gaya ng patak ng tubig na tinamaan nang malakas at umiikot sa ibabaw ng lawa ng lotus, gayon din umiikot ang mga puso ng mga may magagandang kilay kapag nasilayan siya.
Word by Word
atyāhataḥstruck hard / strongly hit
atyāhataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (उपसर्ग) + ā-han (धातु) + kta (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्
yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमा/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
āmbhaḥ-binduḥa drop of water
āmbhaḥ-binduḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootāmbhas (प्रातिपदिक) + bindu (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः) ‘अम्भसः बिन्दुः’; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्
bhramatiwhirls / moves about
bhramati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhram (धातु)
Formलट्-लकारः; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्
puṣkarein a lotus (leaf) / on a lotus
puṣkare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th) एकवचनम्
tadvatso / likewise
tadvat:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Roottadvat (अव्यय)
Formतद्वत्-शब्दः अव्ययवत् प्रयोगः (adverb: in that manner)
bhramantiwhirl
bhramanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhram (धातु)
Formलट्-लकारः; प्रथमपुरुषः; बहुवचनम्
cittāniminds
cittāni:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcitta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्
darśaneat the sight
darśane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdarśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th) एकवचनम्
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्गे षष्ठी (6th) एकवचनम्
su-bhruvāmof the fair-browed women
su-bhruvām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootsu (उपसर्ग/उपपद) + bhru (प्रातिपदिक)
Formसमासः (बहुव्रीहिः) ‘सुन्दराः भ्रुवः यस्याः’ = fair-browed women; स्त्रीलिङ्गे षष्ठी (6th) बहुवचनम्