Shloka 1
Śrīpura-Nirmāṇa-Prastāva (Inquiry into Śrīpura and its Construction) / “The Proposal to Build Śrīpura”
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनपुनर्भवो नाम त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच किमिदं श्रीपुरं नाम केन रूपेण वर्तते / केन वानिर्मितं पूर्व तत्सर्वं मे निवदय
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne madanapunarbhavo nāma triṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca kimidaṃ śrīpuraṃ nāma kena rūpeṇa vartate / kena vānirmitaṃ pūrva tatsarvaṃ me nivadaya
Translation
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa bahaging Uttarabhāga, sa pag-uusap nina Hayagrīva at Agastya, sa salaysay ni Lalitā, ang ikatatlumpung kabanata na tinawag na “Madanapunarbhava.” Si Agastya ay nagsabi: “Ano ang tinatawag na Śrīpura? Sa anong anyo ito nananatili? Sino ang unang lumikha nito? Ipaalam mo sa akin ang lahat.”
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location: in the text)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
उत्तर-भागेin the latter section
उत्तर-भागे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Context)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सम्बन्ध: ‘हयग्रीवागस्त्ययोः संवादः’); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
ललित-उपाख्यानेin the Lalitā episode/narrative
ललित-उपाख्याने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Context)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
मदन-पुनर्भवः‘Madanapunarbhava’ (Kāma’s re-becoming)
मदन-पुनर्भवः:
विशेष्य (Viśeṣya/Title)
TypeNoun
Rootमदन (प्रातिपदिक) + पुनर्भव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नामnamed
नाम:
सम्बन्धसूचक (Appositional marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; नामनिर्देशक निपात (particle indicating name)
त्रिंशःthirtieth
त्रिंशः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रिंश (संख्याप्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक (ordinal sense); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Karta/Subject: heading)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
किम्what?
किम्:
प्रश्न (Interrogative complement)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इदम्this
इदम्:
प्रश्न (Interrogative complement)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; किम्-समन्वय (appositional)
श्री-पुरम्Śrīpura
श्री-पुरम्:
कर्ता/विषय (Topic/Subject complement)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नामname
नाम:
सम्बन्ध (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नामधेयार्थ (as a name)
केनby whom/with what
केन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन
रूपेणin what form
रूपेण:
करण (Karaṇa/Instrument: in what form)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
वर्ततेexists, is situated
वर्तते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
केनby whom
केन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन
वाor
वा:
समुच्चय/विकल्प (Connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle: or)
निर्मितम्constructed, made
निर्मितम्:
विधेयविशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootनि+मि (धातु) → निर्मित (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (श्रीपुरम् इति विशेष्येण)
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa/Time)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (adverbial accusative); कालवाचक (formerly, earlier)
तत्-सर्वम्all that
तत्-सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम) + सर्व (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘तत् एव सर्वम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
मेto me / my
मे:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (Recipient/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (6th), एकवचन (enclitic)
निवेदयtell, inform
निवेदय:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootनि+विद् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद