Shloka 25
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
दारयन्ती क्षितितलं दैत्यानां हृदयैः सह / लोकातिशायिता विश्वमनोमोहनकारिणा / गीतिबन्धेनामरीभिर्बह्वीभिर्गीतवैभवा
Transliteration
dārayantī kṣititalaṃ daityānāṃ hṛdayaiḥ saha / lokātiśāyitā viśvamanomohanakāriṇā / gītibandhenāmarībhirbahvībhirgītavaibhavā
Translation
Binibiyak niya ang balat ng lupa, kasama ang mga puso ng mga Daitya; at nilalampasan ang daigdig sa bigkis ng awit na umaakit sa isip ng sansinukob. Maraming Amarī ang umawit sa magkakaugnay na himig, inilalantad ang karilagan ng pag-awit.
Word by Word
दारयन्तीsplitting
दारयन्ती:
कर्ता (कर्ता/Agent)
TypeVerb
Rootदॄ/दर् (धातु)
Formकृदन्त (शतृ/वर्तमान कृदन्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘tearing/splitting’
क्षिति-तलम्the surface of the earth
क्षिति-तलम्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (क्षितेः तलम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
दैत्यानाम्of the demons
दैत्यानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
हृदयैःwith (their) hearts
हृदयैः:
सहकारक/सह (Associative/with)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
सहtogether with
सह:
सहकारक (Associative)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सह-शब्दः ‘with’ (postposition governing instrumental)
लोक-अतिशायिताsurpassing the worlds
लोक-अतिशायिता:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootलोक (प्रातिपदिक) + अतिशायित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘surpassing the worlds’
विश्व-मनो-मोहन-कारिणाby the all-mind-enchanting effect
विश्व-मनो-मोहन-कारिणा:
करण (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक) + मोहन (प्रातिपदिक) + कारिन् (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष समास; (कारिन्-शब्द) तृतीया एकवचन; ‘by/with that which causes enchantment of all minds’
गीति-बन्धेनby the musical composition
गीति-बन्धेन:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootगीति (प्रातिपदिक) + बन्ध (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; ‘by the binding/structure of song (melodic composition)’
अमरीभिःby immortal maidens
अमरीभिः:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअमरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; ‘by the immortal women (apsarases/goddesses)’
बह्वीभिःby many
बह्वीभिः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootबह्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; विशेषण (qualifying अमरीभिः)
गीति-वैभवाrich in musical splendor
गीति-वैभवा:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootगीति (प्रातिपदिक) + वैभव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘having the splendor of song’