Shloka 75
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
तत्र स्थिताभिर्दुष्टाभिर्देवताभिः सहैव सः / परागशेषतां नीत्वा तद्यन्त्रं प्रक्षिपद्दिवि
Transliteration
tatra sthitābhirduṣṭābhirdevatābhiḥ sahaiva saḥ / parāgaśeṣatāṃ nītvā tadyantraṃ prakṣipaddivi
Translation
Doon, kasama ang masasamang diyos na naroon, ginawa niyang alikabok na lamang ang yantra, at saka ito inihagis sa kalangitan.
Word by Word
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (तत्र)
Formअव्यय (adverb) ‘there’
sthitābhiḥby those standing (there)
sthitābhiḥ:
Sahakārī/Hetu (सहकारी/हेतु)
TypeAdjective
Rootsthita (स्था-धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; ‘by the stationed (ones)’
duṣṭābhiḥby the wicked
duṣṭābhiḥ:
Sahakārī (सहकारी)
TypeAdjective
Rootduṣṭa (दुष्ट-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; qualifying ‘devatābhiḥ’
devatābhiḥby the deities
devatābhiḥ:
Sahakārī (सहकारी)
TypeNoun
Rootdevatā (देवता-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
sahatogether with
saha:
Sahārtha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootsaha (सह)
Formअव्यय (preposition-like) ‘together with’; governs instrumental
evaindeed, just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (एव)
Formनिपात (emphatic particle)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
parāga-śeṣatāmto the state of being mere dust/remnant
parāga-śeṣatām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparāga (पराग-प्रातिपदिक) + śeṣatā (शेषता-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः ‘परागः एव शेषः यस्यां सा अवस्था’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; state/condition as object of ‘nītvā’
nītvāhaving reduced (it)
nītvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootnī (नी-धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having led/made’
tat-yantramthat contrivance/engine
tat-yantram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + yantra (यन्त्र-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (सर्वनाम-पूर्वपद) ‘तत् यन्त्रम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
prakṣipatthrew
prakṣipat:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√kṣip (क्षिप्-धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘threw/cast’
diviinto the sky
divi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiv (दिव्/द्यौ-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्यौः), सप्तमी एकवचन; Locative ‘in the sky’