Shloka 13
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
एतदेव विनाशाय शल्यवद्बाधते मनः / यत्स्त्री समागत्य हठान्नि हन्ति सुभटान्रणे
Transliteration
etadeva vināśāya śalyavadbādhate manaḥ / yatstrī samāgatya haṭhānni hanti subhaṭānraṇe
Translation
Ito lamang ang nagpapahirap sa aking isipan tulad ng isang tinik na humahantong sa kapahamakan: na ang isang babae, na sumusugod, ay marahas na pumapatay ng magagiting na mandirigma sa labanan.
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject with 'एव')
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphatic)
विनाशायfor destruction
विनाशाय:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative purpose)
TypeNoun
Rootविनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजन (purpose)
शल्यवत्like a thorn/dart
शल्यवत्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial qualifier)
TypeAdjective
Rootशल्यवत् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोग (indeclinable-like adjectival); उपमान (simile)
बाधतेafflicts, torments
बाधते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
मनःmind
मनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यत्because/that which
यत्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
स्त्रीa woman
स्त्री:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समागत्यhaving come/approached
समागत्य:
Purvakala (पूर्वकाल/Anterior action)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)
हठात्suddenly, forcibly
हठात्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootहठ (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb)
हिindeed, for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: emphasis/causal)
हन्तिkills, strikes down
हन्ति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
सुभटान्brave warriors
सुभटान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसु-भट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समास: सु (good) + भट (warrior)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन