Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 184
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
चतुर्युगसहस्रान्ते सर्वतः सलिलाप्लुते / सुषुप्सुरप्रकाशेप्सुः स रात्रिं कुरुते प्रभुः
Transliteration
caturyugasahasrānte sarvataḥ salilāplute / suṣupsuraprakāśepsuḥ sa rātriṃ kurute prabhuḥ
Translation
Sa pagtatapos ng isang libong siklo ng apat na Yuga, kapag ang lahat ay lubog sa tubig, ang Panginoon, na nagnanais na matulog at hindi naghahangad ng liwanag, ay lumilikha ng Gabi.
Word by Word
चतुर्युगसहस्रान्तेat the end of a thousand four-yugas
चतुर्युगसहस्रान्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Time-location)
TypeNoun
Rootचतुर्-युग-सहस्र-अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः (निर्धारण/कालवाचक-तत्पुरुषः): चतुर्युगानां सहस्रस्य अन्ते
सर्वतःeverywhere, on all sides
सर्वतः:
Adhikarana (अधिकरण/Scope-location)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (adverb: from all sides/everywhere)
सलिलाप्लुतेflooded with water
सलिलाप्लुते:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसलिल-आप्लुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (सलिलेन आप्लुतम्)
सुषुप्सुःdesiring to sleep
सुषुप्सुः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु+स्वप् (धातु) → सुषुप्सु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; इच्छार्थक-प्रत्यय (तुमुन्-आर्थे/उणादि-रूपेण) ‘सुषुप्सु’ = सुषुप्तुम् इच्छन्
अप्रकाशेप्सुःdesiring non-illumination (darkness/unmanifest state)
अप्रकाशेप्सुः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअ-प्रकाश-ईप्सु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्; नञ्-तत्पुरुषः (अप्रकाशम् ईप्सुः = desiring non-manifestation/darkness)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
रात्रिम्night
रात्रिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
कुरुतेmakes, brings about
कुरुते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन