Shloka 89
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
शीतवातातपास्तीव्रास्ततस्ता दुःखिता भृशम् / द्वंद्वैस्तैः पीड्यमानास्तु चुक्रुशुरावृणानि वा
Transliteration
śītavātātapāstīvrāstatastā duḥkhitā bhṛśam / dvaṃdvaistaiḥ pīḍyamānāstu cukruśurāvṛṇāni vā
Translation
Dahil sa matinding lamig, hangin, at init na magkakasalungat, sila’y labis na nagdusa. Sa pagkabalisa, sila’y umiyak nang kaawa-awa at ipinakita pa ang kanilang mga sugat.
Word by Word
शीत-वात-आतपाःcold, wind, and heat (sun)
शीत-वात-आतपाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक) + वात (प्रातिपदिक) + आतप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (copulative)
तीव्राःsevere
तीव्राः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्
ततःthen/thereupon
ततः:
Hetu/Adhikaraṇa (हेतु/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
ताःthey (f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
दुःखिताःdistressed
दुःखिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (intensifier adverb)
द्वन्द्वैःby pairs of opposites (dualities)
द्वन्द्वैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
तैःby those
तैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; सर्वनाम
पीड्यमानाःbeing afflicted
पीड्यमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपीड् (धातु) → पीड्यमान (कृदन्त, वर्तमान-कालिक कर्मणि कृदन्त/प्र.कृ.प.)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि वर्तमान कृदन्त (present passive participle)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle, contrast/emphasis)
चुक्रुशुःthey cried out
चुक्रुशुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्
आवृणानिshelters/coverings
आवृणानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआवृण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)