Shloka 1
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये अनुषङ्गापादे कल्पमन्वन्तराख्यानवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः सूत उवाच तुल्यं युगसहस्रं वै नैशं कालमुपास्य सः / शर्वर्यंते प्रकुरुते ब्रह्मा तूत्सर्गकारणात्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye anuṣaṅgāpāde kalpamanvantarākhyānavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ sūta uvāca tulyaṃ yugasahasraṃ vai naiśaṃ kālamupāsya saḥ / śarvaryaṃte prakurute brahmā tūtsargakāraṇāt
Translation
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa (binigkas ni Vāyu), sa unang bahagi, ang ikaanim na kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng salaysay ng Kalpa at Manvantara.” Wika ni Sūta: matapos ang gabing kasinghaba ng isang libong yuga, sa dulo ng gabi, si Brahmā ay kumikilos dahil sa sanhi ng pagpapakawala ng paglikha.
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्तिसूचक/quotative
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय (श्री-विशिष्टं ब्रह्माण्डम्)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण/modifier)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (प्रातिपदिक; √vac + kta)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (वायुनाऽ प्रोक्ते = by Vāyu spoken)
pūrva-bhāgein the former section
pūrva-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootpūrva + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (पूर्वः भागः)
dvitīyein the second
dvitīye:
Visheshana (विशेषण/modifier)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (agreeing with भāगे/पादे contextually)
anuṣaṅga-āpādein the Anuṣaṅga pāda
anuṣaṅga-āpāde:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga + āpāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (अनुषङ्गस्य आपादः/पादः)
kalpa-manvantara-ākhyāna-varṇanamthe description of the kalpas and manvantaras
kalpa-manvantara-ākhyāna-varṇanam:
Karta (कर्ता/subject; title)
TypeNoun
Rootkalpa + manvantara + ākhyāna + varṇana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (कल्प-मन्वन्तर-आख्यानस्य वर्णनम्)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/title marker)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग; नाम-शब्दः ‘called/named’ (title marker)
ṣaṣṭhaḥsixth
ṣaṣṭhaḥ:
Visheshana (विशेषण/modifier)
TypeAdjective
Rootṣaṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
tulyamequal (to)
tulyam:
Visheshana (विशेषण/modifier)
TypeAdjective
Roottulya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (agreeing with कालम् implied/with yugasahasram as measure)
yuga-sahasrama thousand yugas
yuga-sahasram:
Karma (कर्म/object of comparison)
TypeNoun
Rootyuga + sahasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (युगानां सहस्रम्)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
naiśamnightly, of the night
naiśam:
Visheshana (विशेषण/modifier)
TypeAdjective
Rootnaiśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying kālam)
kālamtime/period
kālam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
upāsyahaving passed through/after observing
upāsya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया/absolutive)
TypeVerb
Rootupa + ās (धातु) + ya (ल्यप्)
Formक्त्वान्त/ल्यप्-अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having passed/observed’
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
śarvary-anteat the end of the night
śarvary-ante:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootśarvarī + anta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (शर्वर्याः अन्ते)
prakurutesets in motion/creates
prakurute:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootpra + kṛ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
utsarga-kāraṇātbecause of the cause of emanation/creation
utsarga-kāraṇāt:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान; cause/source)
TypeNoun
Rootutsarga + kāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; तत्पुरुष (उत्सर्गस्य कारणम्)