Shloka 132

प्लक्षद्वीपवर्णनम्

Description of Plakṣa-dvīpa

Devanagari script

आपूर्यमाणो ह्युदधिः स्वत एवाभिपूर्यते / तथोपक्षीयमाणे ऽपि स्वात्मन्येवावकृष्यते

Transliteration

āpūryamāṇo hyudadhiḥ svata evābhipūryate / tathopakṣīyamāṇe 'pi svātmanyevāvakṛṣyate

Translation

Ang dagat na napupuno ay kusang nagiging ganap na puno; at kahit humuhupa, hinihila nito ang sarili pabalik sa sariling likas na anyo.

Word by Word

• आ-पू्र्यमाणः: being filled
• आ-पू्र्यमाणः: Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पूर् (धातु) + आ (उपसर्ग)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (शानच्/मान), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम् (for udadhiḥ)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चये अव्यय (particle: for/indeed)

• उदधिः: the ocean
• उदधिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: उदधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्वतः: of itself
• स्वतः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वतः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: ‘from itself’)

• एव: just/only
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic)

• अभि-पू्र्यते: is filled up
• अभि-पू्र्यते: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: पूर् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: तुल्यतार्थक/प्रकारवाचक अव्यय (adverb: likewise)

• उप-क्षीयमाणे: when (it is) diminishing
• उप-क्षीयमाणे: Adhikarana (अधिकरण/Time)
• Type: Adjective
• Root: क्षि (धातु) + उप (उपसर्ग)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (शानच्/मान), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; locative absolute sense (‘when it is diminishing’)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवादार्थक अव्यय (also/even)

• स्व-आत्मनि: in itself
• स्व-आत्मनि: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘in its own self’)

• एव: only
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय

• अव-कृष्यते: is drawn back/withdrawn
• अव-कृष्यते: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: कृष् (धातु) + अव (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)