Shloka 16
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
चतुर्वर्णश्च सौवर्णो मेरुश्चारुतमः स्मृतः / द्वात्रिंशच्च सहस्राणि विस्तीर्णः स च मूर्द्धनि
Transliteration
caturvarṇaśca sauvarṇo meruścārutamaḥ smṛtaḥ / dvātriṃśacca sahasrāṇi vistīrṇaḥ sa ca mūrddhani
Translation
Ang Meru ay itinuturing na may apat na kulay, ginintuang likas, at pinakamarikit; sa tuktok nito, ang lawak ay tatlumpu’t dalawang libong yojana.
Word by Word
चतुर्वर्णःhaving four colors
चतुर्वर्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootचतुर्-वर्ण (प्रातिपदिक; चतुर् + वर्ण)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (मेरोः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सौवर्णःgolden
सौवर्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसौवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
मेरुःMeru (mountain)
मेरुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आरुतमःmost beautiful
आरुतमः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअति-रुच्/रुचिर (प्रातिपदिक; आरुतम = अति-रुचिरतम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उत्तम-प्रत्यय (superlative) विशेषण
स्मृतःis called/considered
स्मृतः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is said/considered’
द्वात्रिंशत्thirty-two
द्वात्रिंशत्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वा-त्रिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; here used as संख्या-विशेषण (numeral qualifier)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Pramana (प्रमाण/measure)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; संख्या-परिमाण (measure)
विस्तीर्णःextended/spread (wide)
विस्तीर्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootवि-स्तृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (मेरोः)
सःhe/that (Meru)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
मूर्द्धनिon the summit/head
मूर्द्धनि:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण