Adhyaya 61

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः // ६०// सूत उवाच विसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत / पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, ang ika-animnapung kabanata na tinatawag na ‘Paglikha ni Vaivasvata Manu’ (60). Sabi ni Sūta: “Pakinggan ninyo nang masinsinan ang paglaganap ng lahi ng mga anak ni Manu. Si Pṛṣadhra, nang saktan ang baka ng guro sa gabi, sa sandaling iyon…”

Verse 2

शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः / करूषस्य तु कारूषाः क्षत्त्रिया युद्धदुर्मदाः

Dahil sa sumpa ng Mahātma Cyavana, siya’y napasailalim sa kalagayang śūdra. At ang lahi ni Karūṣa, ang mga Kārūṣa na kṣatriya, ay palalo at mabangis sa digmaan.

Verse 3

सहस्रं क्षत्त्रियगणो विक्रान्तः संबभूव ह / नाभागो दिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भलन्दनः

Isang pangkat ng mga Kshatriya na may isang libo, matatapang at malalakas, ang lumitaw. Si Nabhaga, anak ni Diṣṭa, na kilala bilang Bhalandana, ay isang marunong.

Verse 4

भलन्दनस्य पुत्रो ऽभूत्प्रांशुर्नाम महाबलः / प्रांशोरेको ऽभवत्पुत्रः प्रजापतिसमो नृपः

Ang anak ni Bhalandana ay si Prāṃśu, isang makapangyarihan. Si Prāṃśu ay nagkaroon ng iisang anak na lalaki, isang haring kasingdakila ni Prajāpati.

Verse 5

संवर्तेन दिवं नीतः ससुहृत्सहबान्धवः / विवादो ऽत्र महानासीत्संवर्त्तस्य बृहस्पतेः

Dinala ni Saṃvarta siya sa langit kasama ang mga kaibigan at kamag-anak. Dito nagkaroon ng malaking alitan kina Saṃvarta at Bṛhaspati.

Verse 6

ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः / संवर्त्तेन तते यज्ञे चुकोप स भृशं तदा

Nang makita ang kasaganaan ng yajña, nagalit si Bṛhaspati. Sa yajñang isinagawa ni Saṃvarta, siya noon ay nag-alab sa matinding poot.

Verse 7

लोकानां सहि नाशाय दैवतैर्हि प्रसादितः / मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवासवान्

Para sa pagkapuksa ng mga daigdig, siya’y pinalugod ng mga diyos; si Marutta na cakravartin ay naging kanlungan ni Nariṣyanta na walang Indra (avāsavān).

Verse 8

नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः / तस्य पुत्रस्तु विज्ञातो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः

Ang tagapagmana ni Nariṣyanta ay si Haring Dama, ang may hawak ng daṇḍa (tungkod ng kaparusahan); ang kanyang anak ay ang bantog na haring Rāṣṭravardhana, tagapagpalago ng kaharian.

Verse 9

सुधृतिस्तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतितः पुनः / केवलस्य पुत्रस्तु बन्धुमान्केवलात्मजः

Ang kanyang anak ay si Sudhṛti; mula kay Sudhṛti ay muling isinilang si Nara. At ang anak ni Kevala ay si Bandhumān, tunay na supling ni Kevala.

Verse 10

अथ बन्धुमतः पुत्रोधर्मात्मा वेगवान्नृप / बुधो वेगवतः पुत्रस्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः

Pagkaraan, ang anak ni Bandhumān ay ang haring Vegavān na may pusong dharma. Ang anak ni Vegavān ay si Budha; at ang anak ni Budha ay si Tṛṇabindu.

Verse 11

त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह / कन्या तु तस्येडविडामाता विश्रवसो हि सा

Sa pasimula ng Tretāyuga, sa ikatlong salinlahi, lumitaw ang haring iyon. Ang kanyang anak na babae ay si Iḍaviḍā; siya ang naging ina ni Viśravas.

Verse 12

पुत्रो यो ऽस्य विशालो ऽभूद्राजा परमधार्मिकः / दाश्वान्प्रख्यातवीर्य्यौजा विशाला येन निर्मिता

Ang kanyang anak na si Viśāla ay naging haring lubhang maka-dharma—mapagkaloob, bantog sa tapang at lakas; siya ang nagtatag ng lungsod na Viśālā.

Verse 13

विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः / सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरः

Ang anak ni Viśāla ay ang makapangyarihang haring Hemacandra. Pagkaraan ni Hemacandra, sumunod ang haring tanyag na si Sucandra.

Verse 14

सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्व इति विश्रुतः / धूम्राश्वतनयो विद्वान्सृंजयः समपद्यत

Ang anak ni Sucandra ay ang haring kilala bilang Dhūmrāśva. Ang anak ni Dhūmrāśva, ang marunong na si Sṛñjaya, ay isinilang.

Verse 15

सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान्सहदेवः प्रतापवान् / कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः

Ang anak ni Sṛñjaya ay si Sahadeva, marangal at makapangyarihan. Ang anak ni Sahadeva ay si Kṛśāśva, na lubhang matuwid sa dharma.

Verse 16

कृशाश्वस्य महातेजा सोमदत्तः प्रतापवान् / सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतो ऽभूज्जनमेजयः

Ang anak ni Kṛśāśva ay si Somadatta, dakila ang ningning at kapangyarihan. Ang anak ng rajarṣi Somadatta ay si Janamejaya.

Verse 17

जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः / तृणबिन्दुप्रभावेण सर्वे वैशालका नृपाः

Ang anak ni Janamejaya ay tanyag din sa pangalang Pramati. Sa bisa ng Ṛṣi Tṛṇabindu, ang lahat ng haring Vaiśālaka ay naging bantog.

Verse 18

दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः / शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तो नाम विश्रुतः

Sila’y mahahaba ang buhay, dakilang kaluluwa, makapangyarihan at lubhang matuwid sa dharma. Sa angkan ni Śaryāti ay isinilang ang bantog na si Ānarta.

Verse 19

पुत्रः सुकन्या कन्या च भार्या या च्यवनस्य च / आनर्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम सुवीर्यवान्

May isang anak na babae na si Sukanyā, na naging asawa ng rishi na si Cyavana. At ang tagapagmana ni Ānarta ay si Reva, na lubhang makapangyarihan.

Verse 20

आनर्त्तविषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली / रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः

Ang kanyang lupain ay tinawag na Ānarta at ang kabisera ay Kuśasthalī. Ang anak ni Reva ay si Raivata; at ang anak na matuwid ni Raivata ay si Kakudmī.

Verse 21

ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् / कन्यया सह श्रुत्वा च गान्धर्वं ब्रह्मणोंऽतिके

Siya ang panganay sa sandaang magkakapatid; nang makamtan ang kaharian ng Kuśasthalī, kasama ang kanyang anak na babae ay nakinig siya sa awit ng Gandharva sa harap ni Brahmā.

Verse 22

मुहर्त्तं देवदेवस्य मार्त्यं बहुयुगं विभो / आजगाम युवा चैव स्वां पुरीं यादवैर्वृताम्

O Makapangyarihan! Ang isang muhūrta para sa Diyos ng mga diyos ay naging maraming yuga para sa mga tao. Siya’y nagbalik na nananatiling bata sa kanyang lungsod, na napaliligiran na ng mga Yādava.

Verse 23

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् / भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः

Itinayo ang marikit na lungsod na tinawag na Dvāravatī, na may maraming tarangkahan; ito’y binantayan ng mga Bhoja, Vṛṣṇi at Andhaka sa pangunguna ni Vasudeva.

Verse 24

तां कथां रेवतः श्रुत्वा यथातत्त्वमरिन्दमः / कन्यां तु बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम् / दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः

Nang marinig ang salaysay tungkol kay Revata ayon sa katotohanan, ibinigay ng haring manlulupig ng kaaway ang anak niyang si Revatī, na tinatawag na Suvratā, kay Baladeva; saka siya nagtungo sa tuktok ng Meru at nanatili sa pag-aayuno at pagninilay.

Verse 25

रेमे रामश्च धर्मात्मा रेवत्या सहितः किल / तां कथामृषयः श्रुत्वा पप्रच्छुक्तदनन्तरम्

Si Ramang makadiyos (Balarama) ay tunay na namuhay nang masaya kasama si Revatī. Nang marinig iyon, ang mga rishi ay nagtanong pagkaraan.

Verse 26

ऋषय ऊचुः कथं बहुयुगे काले समतीते महामते / न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं वा ककुद्मिनम् / एतच्छुश्रूषमाणान्नो गान्धर्वं वद चैव हि

Sinabi ng mga rishi: “O dakilang pantas, lumipas na ang maraming yuga; paano hindi inabot ng katandaan si Revatī o si Raivata Kakudmin? Nais naming marinig ito; kaya isalaysay mo rin ang tungkol sa mga Gandharva.”

Verse 27

सूत उवाच न जरा क्षुत्पिपासे वा न च मृत्युभयं ततः / न च रोगः प्रभवति ब्रह्मलोकं गतस्य ह

Sinabi ni Sūta: “Sa nakarating sa Brahmaloka, walang katandaan, walang gutom at uhaw, walang takot sa kamatayan; at hindi rin sumisibol ang karamdaman.”

Verse 28

गान्धर्वं प्रति यच्चापि पृष्टस्तु मुनिसत्तमाः / ततो ऽहं संप्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः

O mga dakilang muni, ang tungkol sa Gandharva na inyong itinanong, ngayo’y aking ipahahayag nang tapat sa katotohanan, o mga may banal na panata.

Verse 29

सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्छनास्त्वेकविंशतिः / तानाश्चैकोनपञ्चाशदित्येत्स्वरमण्डलम्

May pitong swara, tatlong grama, dalawampu’t isang mūrchanā, at apatnapu’t siyam na tāna—ito ang tinatawag na bilog ng mga tono (svaramaṇḍala).

Verse 30

षड्जषभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमस्तथा / धैवतश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादकः

Ang Ṣaḍja, Ṛṣabha, Gāndhāra, Madhyama, Pañcama, Dhaivata, at Niṣāda—ito ang mga swara na dapat makilala.

Verse 31

सौवीरा मध्यमा ग्रामा हरिणाश्च तथैव च

Ang Sauvīrā, Madhyamā, at Hariṇā—ito rin ang (tatlong) grāma.

Verse 32

तस्याः कालोयनोपेताश्चतुर्थाशुद्धमध्यमाः / नग्निं च पौषा वै देव दृष्ट्वा काञ्च यथाक्रमः

Sa grāma na iyon ay may mga caturtha na may kāloyana at mga śuddha-madhyama (mūrchanā); at sunod-sunod ding tinatawag na Nagni, Pauṣā, Deva, Dṛṣṭvā, at Kāñca.

Verse 33

मध्यमग्रामिकाख्याता षड्जग्रामा निबोधत / उत्तरं मन्द्रा रजनी तथा वाचोन्नरायताः

Alamin ang ṣaḍja-grāma na tinatawag na Madhyama-grāmikā; ang Uttara, Mandrā, Rajanī, at Vāconnarāyatā ang mga uri nito.

Verse 34

मध्यषड्जा तथा चैव तथान्या चाभिमुद्गणा / गान्धारग्रामिका श्यामा कीर्तिमाना निबोधत

Alamin din ang Madhya-ṣaḍjā at ang isa pang tinatawag na Abhimudgaṇā; pati ang Gāndhāra-grāmikā, Śyāmā, at Kīrtimānā.

Verse 35

अग्निष्टोमं तु माद्यं तु द्वितीयं वाजपेयिकम् / यवरातसूयस्तु षष्ठवत्तु सुवर्मकम्

Ang Agniṣṭoma ang una, ang ikalawa ay tinatawag na Vājapeyika; ang Yavarātasūya at ang Suvarmaka na tulad ng ika-anim—ganito ang pagkakasunod.

Verse 36

सप्त गौसवना नाम महावृष्टिकताष्टमाम् / ब्रह्मदानं च नवमं प्राजापत्यमनन्तरम् / नागयक्षाश्रयं विद्वान् तद्गोत्तरतथैव च

Ang ikapito ay tinatawag na Gausavanā, ang ikawalo ay Mahāvṛṣṭikā; ang ikasiyam ay Brahmadāna, kasunod ang Prājāpatya; at dapat ding malaman ng marunong ang Nāgayakṣāśraya at Tadgottara.

Verse 37

पदक्रान्तमृगक्रान्तं विष्णुक्रान्तमनोहरा / सूर्यकान्तधरेण्यैव संतकोकिलविश्रुतः

Padakrānta, Mṛgakrānta, at ang kaakit-akit na Viṣṇukrānta; gayundin ang Sūryakānta-dhareṇī at Santa-kokila-viśruta—mga pangalang ito’y tanyag din.

Verse 38

तेनवानित्यपवशपिशाचातीवनह्यपि / सावित्रमर्धसावित्रं सर्वतोभद्रमेव च

Sa bisa nito, napapawi ang takot sa mga piśāca na nagpaparumi at maging ang pangamba sa mabangis na gubat; binibigkas din ang mga mantra na Sāvitrī, Ardha-Sāvitrī, at Sarvatobhadra.

Verse 39

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुषेसेष्टमथो विष्णुवैणवरावुभौ

Siya’y kilala bilang Manohara, Madhātrya, at Gandharvānupata; at gayundin ang Alambuṣā-Seṣṭa at Viṣṇu-Vaiṇava-Rāva—ang dalawang ito’y bantog din.

Verse 40

सागराविजयं चैव सर्वभूतमनोहरः / हतोत्सृष्टो विजानीत स्कन्धं तु प्रियमेव च

May mga pangalang Sāgarāvijaya at Sarvabhūtamanohara rin; alalahanin din ang Hatotsṛṣṭa—at si Skanda ay tunay na laging minamahal.

Verse 41

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुसेष्टस्य तथा नारदप्रिय एव च

Ang tinatawag na Manohara, Madhātrya, at Gandharvānupata; siya’y may kaugnayan din kay Alambuṣā-Seṣṭa, at kilala rin bilang Nārada-priya, ang minamahal ni Nārada.

Verse 42

कथितो भीमसेनेन नगरातानयप्रियः / विकलोपनीतविनताश्रीराख्यो भार्गवप्रियः

Ayon sa salaysay ni Bhīmasena, siya’y tinatawag na Nagarātānaya-priya; at ang bantog na Vikalopanīta-vinatā-śrī, na minamahal ni Bhārgava.

Verse 43

चतुर्दश तथा पञ्चदशेच्छन्तीह नारदः / ससौवीरां सुसोवीरा ब्रह्मणो ह्यपगीयते

Dito, ninanais din ni Narada ang ika-14 at ika-15 na pagkakaiba ng tinig; ang ‘Sasauvira’ at ‘Susovira’ ay sinasabing inaawit ni Brahma.

Verse 44

उत्तरादिस्वरश्चैव ब्रह्मा वै देवतास्त्रयः / हरिदेशसमुत्पन्ना हरिणस्याव्यजायत

Si Brahma at ang tatlong diyos ang mga banal na tagapangalaga ng mga tonong ‘uttara’ at iba pa; nagmula sila sa lupain ni Hari at nagpakita para kay Hari.

Verse 45

मूर्छना हरिणा ते वै चन्द्रस्यास्याधिदैवतम् / करोपनीता विवृतावनुद्रिः स्वरमण्डले

Ang mga mūrchanā na itinatag ni Hari ay mga banal na tagapangalaga ng tonong Candra; sa bilog ng mga tono, ang ‘Anudri’ ay inangat ng kamay at ibinukadkad nang maluwang.

Verse 46

साकलोपनतातस्मान्मनुतस्यान्नदैवतः / मनुदेशाः समुत्पन्ना मूर्च्छनाशुद्धमात्मना

Mula sa ‘Sakalopanata’ ay itinakda ang diyos ng pagkain para kay Manu; at mula sa mūrchanā na may dalisay na diwa, sumibol ang mga ‘Manudesa’.

Verse 47

तस्मात्तस्मान्मृगामर्गीमृगेन्द्रोस्याधिदैवता / सावश्रमसमाद्युम्ना अनेकापौरुषानखान्

Mula roon ay sumibol ang ‘Mṛgāmargī’, na ang tagapangalagang diyos nito ay si Mṛgendra; taglay nito ang pagsisikap, ningning ni Ādyumna, at maraming kukong hindi gawa ng tao.

Verse 48

मूर्च्छनायोजनाह्येषास्याद्रजसारजनीततः / तानि उत्तर मद्रांसपद्गदैवतकं विदुः

Ang mūrchanā na ito ay tinatawag na ‘Āyojanā’, na itinuturing na nagmula sa guna rajas at sa sangkap na rajanī. Nalalaman ng mga pantas na ito’y kaugnay ng Uttara-Madra, Aṃsapada, at Gadaivataka.

Verse 49

तस्मादुत्तरतायावत्प्रथमं स्वायमं विदुः / तमोदुत्तरमैद्रोयदेवतास्याद्रुवेन च

Kaya nga, ang unang antas patungo sa hilaga ay kilala bilang ‘Svāyama’. Ang nasa hilaga ng tamas ay tinatawag na ‘Aidra’; at ang diyos na kaugnay nito’y sinasabing kasama si Dhruva.

Verse 50

अपामदुत्तरत्वावधैवतस्योत्तरायणः / स्यादिजमूर्छनाह्येच पितरः श्राद्धदेवताः

Ang diyos ng hangganan ng ‘pagka-hilaga’ ng sangkap na tubig (āp) ay tinatawag na ‘Uttarāyaṇa’. Tinatawag din itong ‘Ija-mūrchanā’; at ang mga Pitṛ (ninuno) ang inaalalang mga diyos ng śrāddha.

Verse 51

शुद्धषड्जस्वर कृत्वा यस्मादग्निमहर्षयः / उपैति तस्मान्नजानी याच्छुद्धयच्छिकरासभा

Sa pagtatatag ng dalisay na tunog na Ṣaḍja, lumalapit ang mga Mahārṣi kay Agni; kaya nakikilala ang mūrchanā na tinatawag na ‘Najānī’. Tinatawag din ito na ‘Śuddha-yacchikarāsabhā’.

Verse 52

इत्येता मूर्छनाः कृत्वा यस्यामीदृशभावनः / पक्षिणां मूर्छनाः श्रुत्वा पक्षोका मूर्छनाः स्मृताः

Sa ganitong paraan, matapos isagawa ang mga mūrchanā na ito, ang may ganitong pagninilay, kapag narinig ang mūrchanā ng mga ibon, ay inaalala ang mga mūrchanā na tinatawag na ‘Pakṣokā’.

Verse 53

नागादृष्टिविषागीतानोपसर्पन्तिमूर्छनाः / नानासाधारमश्चैववडवात्रिविदस्तथा

Ayon sa nāga-dṛṣṭi at viṣa-gīta at iba pa, lumalapit ang mga mūrchanā; sila’y sari-sari, di-karaniwan, at tinatawag ding tatlong uri na ‘vaḍavā’.