Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 51
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
तेनैव मार्गेण जवात्प्रयाता पूर्वसागरम् / सेनोर्मूर्ध्नश्चतुर्भेदा भूत्वा याता चतुर्द्दिशम्
Transliteration
tenaiva mārgeṇa javātprayātā pūrvasāgaram / senormūrdhnaścaturbhedā bhūtvā yātā caturddiśam
Translation
Sa gayunding daan, sila’y nagmadaling tumungo sa Silangang Karagatan; ang unahan ng hukbo’y nahati sa apat at kumalat sa apat na panig.
Word by Word
तेनby that
तेन:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
मार्गेणby the path/route
मार्गेण:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
जवात्swiftly/with speed
जवात्:
अपादान (Ablative source)
TypeNoun
Rootजव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘-त्’ प्रयोगः (from speed = swiftly)
प्रयाताःdeparted/went forth
प्रयाताः:
कर्ता (Subject)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; गत्यर्थः ‘gone/started’
पूर्व-सागरम्the eastern ocean
पूर्व-सागरम्:
कर्म (Object/गति-लक्ष्य)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; कर्मधारयः (पूर्वः सागरः)
सेनोःof the army
सेनोः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
मूर्ध्नःof the head/top
मूर्ध्नः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
चतुर्भेदाःfourfold/divided into four
चतुर्भेदाः:
कर्ता (Subject)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चतुर्णां भेदाः = four divisions)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल (Gerundial)
TypeVerb
Rootभू (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having become)
याताःwent
याताः:
कर्ता (Subject)
TypeVerb
Rootया (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकाले कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चतुर्-दिशम्to the four directions
चतुर्-दिशम्:
कर्म (Goal/Direction)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + दिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; द्विगु-समासः (चारः दिशः)