Adhyaya 50

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरदिग्विजयो नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ४९// जैमिनिरुवाच एवं स राजा विधिवत्पालयामास मेदिनीम् / सप्तद्वीपवतीं सम्यक्साक्षाद्धर्म इवापरः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikatlong Upoddhāta-pāda, ang ika-49 na kabanata na tinawag na “Sagara Digvijaya.” Sinabi ni Jaimini: ang haring iyon ay namahala sa daigdig na may pitong pulo ayon sa wastong kautusan, na wari’y siya ang mismong Dharma sa ibang anyo.

Verse 2

ब्राह्मणादींस्तथा वर्णान्स्वेस्वे धर्मे पृथक्पृथक् / स्थापयित्वा यथान्यायं ररक्षाव्याहतेन्द्रियः

Itinalaga niya ang mga brāhmaṇa at iba pang varṇa sa kani-kanilang dharma, hiwa-hiwalay ayon sa katarungan, at pinangalagaan ang kaharian na hindi nayayanig ang mga pandama.

Verse 3

प्रजाश्च सर्ववर्णेषु यथाश्रेष्ठानुवर्त्तिनः / वर्णाश्चैवानुलोम्येन तद्वदर्थेषु च क्रमात्

Ang mga tao sa lahat ng varṇa ay sumusunod sa mga pinakadakila sa kani-kanilang hanay; at ang mga varṇa rin ay nakaayos sa maayos na pagkakasunod (anuloma), gayundin sa mga gawain ukol sa artha ay may wastong antas-antas.

Verse 4

न सति स्थविरे बालं मृत्युरभयुपगच्छति / सर्ववर्णेषु भूपाले महीं तस्मिन्प्रशासति

Nang ang matatag na hari ay namamahala sa lupa, kahit ang kamatayan ay hindi lumalapit sa bata; sa paghahari ng bhūpāla na iyon, ang lahat ng varṇa ay namuhay nang walang pangamba.

Verse 5

स्फीतान्यपेतबाधानि तदा राष्ट्राणि कृत्स्नशः / तेष्वसंख्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यजनावृताः

Noon, ang lahat ng kaharian ay masagana at walang kapinsalaan; sa loob nito’y may di-mabilang na janapada, na napupuno ng mga tao ng apat na varṇa.

Verse 6

ते चासंख्यागृहग्रामशतोपेता विभागशः / देशाश्चावासभुयिष्टा नृपे तस्मिन्प्रशासति

Nang maghari ang haring iyon, ang di-mabilang na mga pangkat ng daan-daang bahay at nayon ay nakaayos ayon sa mga bahagi; at sa buong lupain ay sagana ang mga tahanan.

Verse 7

अनाश्रमी द्विजः कश्चिन्न बभूव तदाभुवि / प्रजानां सर्ववर्णेषु प्रारंभाः फलदायिनः

Noon, sa lupain na iyon ay walang sinumang dwija na walang āśrama; at sa lahat ng varna ng mga tao, ang bawat pagsisimula ay nagbubunga.

Verse 8

स्वोचितान्येव कर्माणि प्रारभन्ते च मानवाः / पुरुषार्थोपपन्नानि कर्माणि च तदा नृणाम्

Ang mga tao ay nagsisimula lamang ng mga gawaing angkop sa kanila; at noon, ang mga gawain ng mga tao ay kaayon ng puruṣārtha at nagiging makabuluhan.

Verse 9

महोत्सवसमुद्युक्ताः पुरग्रामव्रजाकराः / अन्योन्यप्रियकामाश्च राजभक्तिसमन्विताः

Ang mga tao sa lungsod, nayon, at vraja ay masiglang abala sa mga dakilang pagdiriwang; ninanais nila ang ikabubuti ng isa’t isa at puspos ng debosyon sa hari.

Verse 10

ननिन्दितो ऽभिशस्तो वा दरिद्रो व्याधितो ऽपि वा / प्रजासु कश्चिल्लुब्धो वा कृपणो वापि नाभवत्

Sa mga tao, walang hinahamak o inaakusahan; walang dukha, wala ring maysakit; at walang sakim o maramot.

Verse 11

जनाः परगुणप्रीताः स्वसंपर्काभिकाङ्क्षिणाः / गुरुषु प्रणता नित्यं सद्विद्याव्यसनादृताः

Ang mga tao’y nalulugod sa kabutihan ng kapwa, naghahangad ng satsang; laging yumuyuko sa mga guro at masigasig sa banal na sadvidya.

Verse 12

परापवादभीताश्च स्वदाररतयो ऽनिशम् / निसर्गात्खलसंसर्गविरता धर्मतत्पराः

Sila’y umiiwas sa paninirang-puri, tapat na umiibig sa sariling asawa; likas na lumalayo sa masasamang kasama at nakatuon sa dharma.

Verse 13

आस्तिकाः सर्वशो ऽभूवन् प्रजास्तस्मिन्प्रशासति / एवं सुबाहुतन्ये स्वप्रतापार्जितां महीम्

Nang siya’y namumuno, ang mga mamamayan ay naging ganap na āstika; kaya sa angkan ni Subāhu, pinamahalaan niya ang lupang natamo sa sariling kapangyarihan.

Verse 14

ऋतवश्च महाभाग यथाकालानुवर्तिनः / शालिभूयिष्ठसस्याढ्या सदैव सकला मही

O dakilang pinagpala! Ang mga panahon ay dumarating ayon sa takdang oras; ang buong daigdig ay laging sagana sa ani, lalo na sa palay na śāli.

Verse 15

बभूव नृपशार्दूले तस्मिन् राज्यानि शासति

Nang ang haring tulad ng leon na iyon ay namumuno, nanatili ang ganitong mapalad na kasaganaan.

Verse 16

यस्याष्टादशमण्डलाधिपतिभिः सेवार्थमभ्यागतैः प्रख्यातोरुपराक्रमैर्नृपशतैर्मूर्द्धाभिषिक्तैः पृथक् / संविष्टैर्मणिविष्टरेषु नितरामध्यास्यमानामरैः शक्रस्येव विराजते दिवि सभा रत्नप्रभोद्भासिता

Ang bulwagan ng kaniyang kapulungan sa langit ay kumikislap sa liwanag ng mga hiyas, gaya ng sabhā ni Śakra (Indra); dumating ang mga pinuno ng labingwalong mandala upang maglingkod, at ang daan-daang haring pinahiran at bantog sa tapang ay nakaupo nang magkakahiwalay, kasama ang mga diyos na nakaluklok sa mga upuang hiyas, na lalo pang nagpaparangal sa kapulungan.

Verse 17

संकेताविषयान्तराभ्युपगमाः सर्वे ऽपि सोपायनाः कृत्वा सैन्यनिवेशनानि परितः पुर्याः पृथक् पार्थिवाः / द्रष्टुं काङ्क्षितराजकाः सतनयाविज्ञापयन्तो मुहुर्द्वास्थैरेव नरेश्वराय सुचिरं वत्स्यन्तमन्तःपुरे

Ang lahat ng mga haring-lupa, matapos tanggapin ang mga kasunduan ayon sa palatandaan sa iba’t ibang usapin na may dalang handog, ay nagtayo ng magkakahiwalay na kampo ng hukbo sa palibot ng lungsod. Nagnanais makita ang haring minimithi, sila kasama ang mga anak na lalaki ay paulit-ulit na nagpasabi sa naraśvara sa pamamagitan ng mga bantay-pinto, na wari’y siya’y matagal na nananatili sa loob ng palasyo.

Verse 18

नमन्नरेद्रमुकुटश्रेणीनामतिघर्षणात् / किणीकृतौ विराजेते चरणौ तस्य भूभुजः

Dahil sa matinding pagkiskis ng hanay ng mga korona ng mga haring nakayukod, nagkaroon ng mga bakas ng pagkakagasgas ang mga paa ng pinunong iyon; gayunman, ang mga paang iyon ay lalo pang nagningning.

Verse 19

सेवागतनरेद्रौघविनिकीर्णैः समन्ततः / रत्नैर्भाति सभा तस्य गुहा सोमे रवी यथा

Dahil sa mga hiyas na ikinalat sa paligid ng pulutong ng mga haring dumating upang maglingkod, ang kaniyang sabhā ay kumikislap—gaya ng yungib na naliliwanagan ng buwan at araw.

Verse 20

एवं स राजा धर्मेण भानुवंशशिखामणिः / अनन्यशासनामुर्वीमन्वशासदरिन्दमः

Sa gayon, ang haring iyon—hiyas sa tuktok ng angkan ni Bhānu, tagadurog ng kaaway—ay namahala sa daigdig ayon sa dharma, sa lupang tanging sa kaniyang utos lamang sumusunod.

Verse 21

इत्थं पालयतः पृथ्वीं सगरस्य महीपतेः / न चापपात मुत् पुत्रमुखालोकनजृंभिता

Gayon pinamahalaan ni Haring Sagara ang daigdig; sa galak na dulot ng pagtanaw sa mukha ng anak, hindi siya kailanman nanghina.

Verse 22

विना तां दुःखितो ऽत्यर्थं चितयामास नैकधा / अहो कष्टमपुत्रो ऽहमस्मिन्वंशे ध्रुवं तु यत्

Kung wala siya, labis siyang nagdalamhati at paulit-ulit na nag-isip: “Ay, napakasakit! Sa angkang ito, tiyak na wala akong anak na lalaki.”

Verse 23

प्रयान्ति नूनमस्माकं पितरः पिण्डविप्लवम् / निरयादपि सत्पुत्रे संजाते पितरः किल

Tunay na ang aming mga ninuno ay napipinsala sa pagkakaputol ng handog na pinda; sapagkat kapag isinilang ang mabuting anak, naliligtas ang mga ninuno kahit mula sa impiyerno.

Verse 24

प्रीत्या प्रयान्ति तद्गेहं जातकर्मक्रियोत्सुकाः / महता सुकृतेनापि संप्राप्तस्य दिवं किल

Dumarating sila nang may galak sa tahanang iyon, sabik na isagawa ang jātakarma at iba pang mga ritwal; gayundin daw sa tahanan ng nakarating sa langit dahil sa dakilang kabutihan.

Verse 25

अपुत्रस्यामराः स्वर्गे द्वारं नोद्धाटयन्ति हि / पिता तु लोकमुभयोः स्वर्लोकं तत्पितामहाः

Sa walang anak na lalaki, hindi binubuksan ng mga diyos ang pintuan ng langit; ngunit kung may anak, ang ama’y nagkakamit ng lugar sa dalawang daigdig, at ang mga ninunong lolo ay umaabot sa Svargaloka.

Verse 26

जेष्यन्ति किल सत्पुत्रे जाते वंशद्वये ऽपि च / अनपत्यतयाहं तु पुत्रिणां या भवेद्गतिः

Kapag isinilang ang mabuting anak na lalaki, nagkakamit ng tagumpay ang dalawang angkan; ngunit ako’y walang supling, kaya’t ang kapalaran ng walang anak ang mapapasaakin.

Verse 27

न तां प्राप्क्यामि वै नूनं सुदुर्लभतरा हि सा / पदादैन्द्रात्किलाभिन्नमृद्धं राज्यमखण्डितम्

Ang gayong kalagayan ay tiyak na hindi ko maaabot, sapagkat napakahirap makamtan; maging ang masagana at buo, na kahariang tulad ng kay Indra, ay sinasabing hindi naiiba roon.

Verse 28

मम यत्तदपुण्यस्य याति निष्फलतामिह / इदं मत्पूर्वजैरेव सिंहासनमधिष्ठितम्

Ang bunga ng aking di-mabuting karma ay nauuwi rito sa kawalan; ang trono ring ito ay pinaghawakan ng aking mga ninuno.

Verse 29

अपुत्रत्वेन राज्यं च पराधीनत्वमेष्यति / तस्मादौर्वाश्रममहं गत्वा तं मुनिपुङ्गवम्

Dahil sa kawalan ng anak, ang kaharian ay mapapasailalim sa iba; kaya’t tutungo ako sa ashram ni Aurva at lalapit sa dakilang muni na iyon.

Verse 30

प्रसादयिष्ये पुत्रार्थं भार्याभ्यां सहितो ऽधुना / गत्वा तस्मै त्वपुत्रत्वं विनिवेद्य महात्मने

Ngayon, kasama ang aking dalawang asawa, hihiling ako ng anak at hahanapin ang pagpapala niya; pagdating doon, ihahayag ko sa dakilang banal ang aking kawalan ng supling.

Verse 31

स यद्वक्ष्यति तत्सर्वं करिष्ये नात्र संशयः / इति सञ्चिन्त्य मनसा सगरोराजसत्तमः

Si Sagara, ang pinakadakila sa mga hari, ay nagmuni sa isip: “Anuman ang sabihin niya, gagawin ko ang lahat; walang pag-aalinlangan.”

Verse 32

इत्येष कृत्यविद्राजन्गन्तुमौर्वाश्रमं प्रति / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं प्रतिष्ठाप्य ततो वनम्

O hari, ang haring batid ang tungkulin ay naghandang tumungo sa ashram ni Rishi Aurva. Itinatag niya ang pamamahala sa kamay ng pangunahing ministro, saka nagtungo sa gubat.

Verse 33

प्रययौ रथमारुह्य भार्याभ्यां सहितो मुदा / जगाम रथघोषेण मेघनादातिशङ्किभिः

Masaya siyang sumakay sa karwahe, kasama ang dalawang asawa. Sa ugong ng karwahe, inakala ng mga tao na kulog iyon at labis na nangamba.

Verse 34

स्तब्धेक्षणैर्लक्ष्यमाणो मार्गोपान्ते शिखण्डिभिः / प्रियाभ्यां दर्शयन्राजन्सारङ्गांस्तिमितेक्षणान्

Sa gilid ng daan, ang mga pabo-real ay nakatitig sa kanya nang hindi kumukurap. O hari, ipinakikita niya sa dalawang minamahal ang mga usang sāraṅga na may payapang mga mata habang nagpapatuloy.

Verse 35

क्षममूर्ध्वमुखान्सद्यः पलायनपरान्पुनः / वृक्षान्पुष्पफलोपेतान्विलोक्य मुदितो ऽभवत्

Nang makita niya ang mga nilalang na nakataas ang ulo sa lupa ngunit handang tumakas agad, at nang masdan ang mga punong hitik sa bulaklak at bunga, siya’y nagalak.

Verse 36

अम्लानकुसुमैः स्वादुफलैः शाद्वलभूमिकैः / सुस्निग्धपल्लवच्छायैरभितः संभृतं नगैः

Ang gubat na iyon ay hitik sa mga bulaklak na di nalalanta, matatamis na bunga, at luntiang damuhan; sa paligid ay napaliligiran ng mga bundok na may malamlam na lilim ng malalambot na usbong-dahon.

Verse 37

चूताग्रपल्लवास्वादस्निग्धकण्ठपिकारवैः / श्रोत्राभिरामजनकैस्संघुष्टं सर्वतोदिशम्

Ang huni ng mga koel na may malambing na lalamunan, na tumitikim sa mga usbong ng dahon ng mangga, ay umaalingawngaw sa lahat ng dako at nakalulugod sa pandinig.

Verse 38

सर्वर्तुकुसुमोपेतं भ्रमद्भ्रमरमण्डितम् / प्रसूनस्तबकानम्रबल्लरीवेल्लितद्रुमम्

Ang gubat ay hitik sa mga bulaklak ng lahat ng panahon, pinalamutian ng mga bubuyog na umiikot; at ang mga puno’y nababalutan ng mga baging na nakayuko sa bigat ng mga kumpol ng bulaklak.

Verse 39

कपियूथसमाक्रान्तव नस्पतिशतावृतम् / उन्मत्तशिखिसारङ्गकूजत्पक्षिगणान्वितम्

Ang gubat ay sinakop ng mga pangkat ng unggoy at natatakpan ng daan-daang halaman; may masisiglang pabo real, mga sarangga na usa, at mga kawan ng ibong humuhuni.

Verse 40

गायद्विद्याधरवधूगीतिकासुमनोहरम् / संचरत्किन्नरीद्वन्द्वविराजद्वनगह्वरम्

Ang bangin ng gubat ay lubhang kaakit-akit dahil sa mga awit ng mga dalagang Vidyādhara; at lalo pang maringal sa paglalakad ng mga magkaparis na Kinnarī sa loob nito.

Verse 41

हंससारसचक्राह्वकारण्डवशुकादिभिः / सुस्वरैरावृतोपान्तैः सरोभिः परिवारितम्

Ang pook na iyon ay napalilibutan ng mga lawa, na ang mga pampang ay punô ng mga gansa, sarasa, cakravāka, kāraṇḍava, loro at iba pang ibong may matatamis na tinig.

Verse 42

सरः स्वंबुज कह्लारकुमुदोत्पलराशिषु / शनैः परिवहन्मन्दमारुतापूर्णदिङ्मुखम्

Ang lawa, sa ibabaw ng mga kumpol ng lotus, kahlāra, kumuda at utpala, ay dahan-dahang nagpapadaloy ng banayad na simoy, na pumupuno sa lahat ng dako ng lamig at halimuyak.

Verse 43

एवंविधगुणोपेतमधिगाह्य तपोवनम् / गच्छन्रथेनाथ नृपः प्रहर्षं परमं ययौ

Pagpasok sa tapovanang may gayong mga katangian, ang hari ay nagpatuloy sa karwahe at nakamtan ang sukdulang galak.

Verse 44

उपशान्ताशयः सो ऽथ संप्राप्याश्रममण्डलम् / भार्याभ्यां सहितः श्रीमान्वाहादवरुरोह वै

Taglay ang payapang loob, dumating ang maringal na hari sa bakuran ng āśrama at bumaba sa sasakyan kasama ang dalawang asawa.

Verse 45

धुर्यान्विश्रामयेत्युक्त्वा यन्तारमवनीपतिः / आससादाश्रमोपान्तं महर्षेर्भावितात्मनः

Pagkasabi sa kutsero, “Pahingahin ang mga hayop na humihila,” ang pinuno ng lupa ay lumapit sa āśrama ng maharṣi na may pusong hinubog sa tapas.

Verse 46

स श्रुत्वा मुनिशिष्येभ्यः कृतनित्यक्रियादरम् / मुनिं द्रष्टुं विनीतात्मा प्रविवेशाश्रमं तदा

Nang marinig mula sa mga alagad ng muni ang kanilang paggalang sa araw-araw na ritwal, ang mapagpakumbabang loob ay pumasok noon sa ashram upang makita ang muni.

Verse 47

मुनिमध्ये समासीनमृषिवृन्दैः समन्वितम् / ननाम शिरसा राजा भार्याभ्यां सहितो मुदा

Nang makita ang muni na nakaupo sa gitna ng mga rishi at napapaligiran ng kanilang pangkat, ang hari, kasama ang dalawang asawa, ay masayang yumuko at nagbigay-galang.

Verse 48

कृतप्रणामं नृपतिमृषिरौर्वः प्रतापवान् / उपविशेति प्रेम्णा वै सह ताभ्यां समादिशत्

Sa haring nakapagbigay-galang na, ang makapangyarihang rishi Aurva ay may pag-ibig na nagsabi, “Maupo kayo,” kasama ang dalawang asawa niya.

Verse 49

अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महामुनिः / आतिथ्येन च वन्येन सभार्यं तमतोषयत्

Pinarangalan ng dakilang muni ang hari sa arghya, padya at iba pa; at sa handog na mula sa gubat ay pinasaya niya ang hari kasama ang mga asawa nito.

Verse 50

अथातिथ्योपविश्रान्तं प्रणम्या सीनमग्रतः / राजानमब्रवीदौर्वः शनैर्मृद्वक्षरं वचः

Pagkaraan, nang makapagpahinga ang hari dahil sa pagtanggap, yumuko si Aurva, umupo sa harap niya, at nagsalita nang marahan sa malalambing na salita.

Verse 51

कुशलं ननु ते राज्ये बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च / अपिधर्मेण सकलाः प्रजास्त्वं परिरक्षसि

Maayos ba ang iyong kaharian, sa labas at sa loob? At pinangangalagaan mo ba ang lahat ng mamamayan ayon sa Dharma?

Verse 52

अपि जेतुं त्रिवर्गं त्वमुपायैः सम्यगीहसे / फलन्ति हि गुणास्तुभ्यं त्वया सम्यक्प्रचोदिताः

Nagsisikap ka ba sa wastong paraan upang magtagumpay sa trivarga—Dharma, Artha, Kama? Sapagkat ang iyong mga kabutihan ay namumunga kapag ginagabayan mo nang tama.

Verse 53

दिष्ट्यात्वया जिताः सर्वे रिपवो नृपसत्तम / दिष्ट्या च सकलं राज्यं त्वया धर्मेण रक्ष्यते

O pinakadakilang hari, sa biyaya ng kapalaran ay napagtagumpayan mo ang lahat ng kaaway; at sa biyaya rin, ang buong kaharian mo ay iniingatan sa pamamagitan ng Dharma.

Verse 54

धर्म एव स्थितिर्येषां तेषां नास्त्यत्रविप्लवः / न तं रक्षति किं धर्मः स्वयं येनाभिरक्षितः

Ang mga nakatindig sa Dharma ay walang kaguluhan dito. Ang pinangangalagaan na ng Dharma mismo—sino pa ang makapagtatanggol sa kanya?

Verse 55

पूर्वमेवाहमश्रौषं विजित्य सकलां महीम् / सबलोनगरीं प्राप्तः कृतदारो भवानिति

Narinig ko na noon pa na nasakop mo ang buong daigdig, dumating ka sa lungsod kasama ang hukbo, at ikaw ay nag-asawa na.

Verse 56

राज्ञां तु प्रवरो धर्मो यत्प्रजापरिपालनम् / भवन्ति सुखिनो नूनं तेनैवेह परत्र च

Ang pinakadakilang dharma ng mga hari ay ang pag-aaruga at pag-iingat sa mga mamamayan; dahil dito, tiyak na magiging masaya sila sa mundong ito at sa kabilang buhay.

Verse 57

स भवान्राज्य भरणं परित्यज्य मदन्तिकम् / भार्याभ्यां सहितो राजन्समायातो ऽसि मे वद

O hari, iniwan mo ang bigat ng kaharian at lumapit sa akin kasama ang dalawa mong asawa; sabihin mo sa akin, ano ang dahilan?

Verse 58

जैमिनिरुवाच एवमुक्तस्तु मुनिना सगरो राजसत्तमः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह तं मधुरं वचः

Sinabi ni Jaimini: Nang masabi ito ng muni, si Haring Sagara na pinakadakila sa mga hari ay nag-anjali at nagsalita ng matatamis na salita.