
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः (Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu)
Sa adhyāya na ito, pormal na nagtatanong ang mga pantas tungkol sa utpatti (pinagmulan), nidhana (wakas), at vistāra (buong detalye) ng maraming uri ng nilalang—daitya, dānava, gandharva, uraga, rākṣasa, mga ahas, bhūta, piśāca, vasu, mga ibon, at maging mga halaman—na nagpapahiwatig ng layuning magtala ng talaangkanan at kosmolohiya. Sumagot ang Sūta sa pamamagitan ng pagtutok sa huwarang lahing asura sa mga supling ni Kaśyapa: ang mga anak ni Diti, lalo na ang pagsilang ni Hiraṇyakaśipu at ng nakababatang kapatid na si Hiraṇyākṣa, na inilalagay sa balangkas ng aśvamedha ni Kaśyapa sa Puṣkara. Ginagamit ng kabanata ang paliwanag sa pangalan bilang gabay (Hiraṇyakaśipu, “naaalala dahil sa gawang/karma na iyon”) at pinalalawak ang larawan ng kapangyarihan: ang matinding tapas ni Hiraṇyakaśipu—mahabang pag-aayuno at baligtad na tindig—na nagpasaya kay Brahmā at nagbunga ng pambihirang mga biyaya. Pagkaraan nito, ipinahihiwatig ang pag-iral ng daitya sa mga deva, at ipinapakita ang mekanismong Purāṇiko kung paanong ang kaayusan ng daigdig ay pansamantalang nayayanig ng mga nilalang na pinalakas ng biyaya, upang magbukas ng daan sa mga salaysay ng avatāra o pagpapanumbalik sa hinaharap.
Verse 1
इति ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यामभागे तृतीय उपोद्धातपादे जयाभिव्याहारो नाम चतुर्थो ऽध्यायः ऋषिरुवाच दैत्यानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् / सर्पभूतापिशा चानां वसूनां पक्षिवीरुधाम्
Ganito sa Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa na ipinahayag ni Vāyu, sa bahaging Madhyāma, sa ikatlong Upoddhāta-pāda, ang ikaapat na kabanata na tinatawag na “Jayābhivyāhāra”. Wika ng Ṛṣi: tungkol sa mga Daitya, Dānava, Gandharva, Ura-ga, Rākṣasa, mga ahas, bhūta, piśāca, mga Vasu, at mga ibon at halaman.
Verse 2
उत्पत्तिं निधनं चैव विस्तारात्कथयस्व नः / एवमुक्तस्तदा सूतः प्रत्युवाचर्षिसत्तमम्
Isalaysay sa amin nang masinsinan ang kanilang paglitaw at gayundin ang kanilang pagpanaw. Nang masabi ito, si Sūta ay sumagot sa dakilang Ṛṣi.
Verse 3
सूत उवाच दितेः पुत्रद्वयं जज्ञे कन्या चैका महाबला / कश्यपस्यात्मजौ तौ तु सर्वेभ्यः पूर्वजौ स्मृतौ
Wika ni Suta: Kay Diti ay isinilang ang dalawang anak na lalaki at isang anak na babaeng makapangyarihan. Sila’y mga anak ni Kashyapa at inaalala bilang mga nauna sa lahat.
Verse 4
सौत्ये ऽहन्यतिरा त्रस्य कश्यपस्याश्वमेधिकाः / हिरण्यकशिपुर्नाम प्रथितं पृथगासनम्
Sa araw ng pagdiriwang ni Suta, habang isinasagawa ang mga ritwal ng Ashvamedha ni Kashyapa, lumitaw ang isang natatanging luklukan na tanyag sa pangalang Hiranyakasipu.
Verse 5
दित्या गर्भाद्विनिः सृत्य तत्रासीनः समन्ततः / हिरण्य कशिपुस्तस्मात् कर्मणा तेन स समृतः
Paglabas mula sa sinapupunan ni Diti, siya’y naupo roon na nakaharap sa lahat ng panig; dahil sa gawaing iyon, siya’y naalaala sa pangalang Hiranyakasipu.
Verse 6
ऋषय ऊचुः हिरण्यकशिपोर्जन्म नाम चैव महात्मनः / प्रभावं चैव दैत्यस्य विस्ताराद्ब्रूहि नः प्रभो
Sinabi ng mga rishi: O Panginoon, ipahayag sa amin nang masinsinan ang kapanganakan, ang pangalan, at ang kapangyarihan ng dakilang Hiranyakasipu, ang daitya.
Verse 7
सूत उवाच कश्यपस्याश्वमेधो ऽभूत्पुण्ये वै पुष्करे तदा / ऋषिभिदेंवताभिश्च गन्धर्वैरुपशोभितः
Wika ni Suta: Noon, sa banal na tirtha ng Pushkara, isinagawa ang Ashvamedha yajna ni Kashyapa, na pinalamutian ng mga rishi, mga deva, at mga gandharva.
Verse 8
उत्सृष्टे स्वे च विधिना आख्यानादौ यथाविधि / आसनान्युपकॢप्तानि सौवर्णानि तु पञ्च वै
Ayon sa sariling ritwal, sa pasimula ng salaysay at ayon sa wastong paraan, inihanda ang limang upuang ginto.
Verse 9
कुलस्पदापि? त्रीण्यत्र कूर्चः फलकमेव च / मुख्यर्त्विजस्तु चत्वारस्तेषां तान्युपकल्पयन्
Dito ay may tatlong pook ng angkan, may kūrca at isang tabla; inihanda ang mga iyon para sa apat na pangunahing ritvij.
Verse 10
कॢप्त तत्रासनं चैकं होतुरर्थे हिरण्यम् / निषसाद सगर्भो ऽत्र तत्रासीनः शशंस च
Doon ay inihanda ang isang upuang ginto para sa hotṛ; si Sagarbha ay umupo roon at, nakaluklok, ay nagbigkas ng papuri.
Verse 11
आख्यानमानुपूर्व्येण महर्षिः कश्यपो यथा / तं दृष्ट्वा ऋषयस्तस्य नाम कुर्वन्ति वर्द्धितम्
Gaya ng pagsasalaysay ni Maharsi Kasyapa nang sunod-sunod; nang makita iyon, pinalawak at pinarangalan ng mga rishi ang kanyang pangalan.
Verse 12
हिरण्यकशिपुस्तस्मात्कर्मणा तेन स स्मृतः / हिरण्यक्षो ऽनुजस्तस्य सिंहिका तस्य चानुजा
Dahil sa gawang iyon, siya’y naalaala bilang ‘Hiranyakashipu’; ang kanyang nakababatang kapatid na lalaki ay ‘Hiranyaksha’, at ang nakababatang kapatid na babae ay ‘Simhika’.
Verse 13
राहोः सा जननी देवी विप्र चित्तेः परिग्रहः / हिरण्यकशिपुर्दैत्यश्चचार परमं तपः
Ang Diyosa na iyon ang ina ni Rahu at kabiyak ni Vipracitta; at ang daitya na si Hiranyakasipu ay nagsagawa ng sukdulang pagtitika.
Verse 14
शतं वर्षसहस्राणां निराहारो ह्यधःशिराः / वरयामास ब्रह्माणं तुष्टं दैत्यो वरेण तु
Sa loob ng isang daang libong taon, siya’y nag-ayuno nang walang pagkain, nakayukong nakabaligtad; saka humiling ng biyaya sa nalugod na Brahma.
Verse 15
सर्वामरत्वमवधं सर्वभूतेभ्य एव हि / योगद्देवान् विनिर्जित्य सर्वदेवत्वमास्थितः
Hiniling niya ang ganap na kawalang-kamatayan, na di mapapatay ng alinmang nilalang; at sa lakas ng yoga tinalo ang mga deva at nag-angkin ng pagka-diyos ng lahat.
Verse 16
कारये ऽहमिहैश्वर्यं बलवीर्यसमन्वितः / दानवास्त्वसुराश्चैव देवाश्च सह चारणैः
Itatatag ko rito ang kapangyarihang maharlika, taglay ang lakas at kabayanihan; ang mga danava, asura, at maging ang mga deva kasama ang mga carana (ay pasasailalim).
Verse 17
भवन्तु वशगाः सर्वे मत्समीपानुभोजनाः / आर्द्रशुष्कैरवध्यश्च दिवा रात्रौ तथैव च / एवमुक्तस्तदा ब्रह्मानुजज्ञे सांतरं वरम्
Nawa’y ang lahat ay mapasailalim sa aking kapangyarihan at magsilapit upang magtamasa; nawa’y di ako mapapatay ng basa o tuyo, sa araw man o sa gabi—sa gayong pananalita, ipinagkaloob ni Brahma ang biyayang may hangganan.
Verse 18
ब्रह्मोवाच / महानयं वरस्तात वृतो दितिसुत त्वया / एही दानीं प्रतिज्ञानं भविष्यत्येवमेव तु
Wika ni Brahma: “O anak ni Diti, dakila ang biyayang pinili mo. Halika ngayon; ang iyong panata ay matutupad nang gayon nga.”
Verse 19
दत्त्वा चाभिमतं तस्मै तत्रेवान्तरधादथ / सो ऽपि दैत्यस्तदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
Pagkaloob ng ninanais na biyaya, naglaho roon si Brahma. Noon, minasdan ng daitya ang buong daigdig—ang di gumagalaw at ang gumagalaw.
Verse 20
महिम्ना व्याप्य संतस्थे बहुमूर्त्तिरमित्रजित् / स एव तपति व्योम्नि चन्द्रसूर्यत्वमास्थितः
Ang manlulupig ng kaaway na yaon, na may maraming anyo, ay lumaganap sa lahat sa bisa ng kanyang kadakilaan. Siya rin ang nagniningning sa langit, taglay ang anyo ng buwan at araw.
Verse 21
स एव वायुर्भूत्वा च ववौ जगति सर्वदा / स गोपालो ऽविपालश्च कर्षकश्च स एव ह
Siya rin ang naging hangin at laging umiihip sa daigdig. Siya rin ang Gopala, ang tagapag-alaga ng mga hayop, at siya rin ang magsasaka.
Verse 22
स ज्ञाता सर्वलोकेषु मन्त्रव्याख्याकरस्तथा / नेता गोप्ता गोपयिता दीक्षितो याजकः स तु
Siya’y kinikilalang marunong sa lahat ng mga daigdig at tagapagpaliwanag ng mga mantra. Siya rin ang pinuno, tagapangalaga, tagapag-ingat ng lihim, ang tumanggap ng dīkṣā, at ang yajaka na nagsasagawa ng handog.
Verse 23
तस्य देवाः सुराः सर्वे तदासन्सोमपायिनः / एवंप्रभावो दैत्यो ऽसावतो भूयो निबोधत
Noong panahong iyon, ang lahat ng mga deva at sura ay naging mga umiinom ng soma. Ganyan ang kapangyarihan ng daitya; kaya makinig pa sa susunod.
Verse 24
तस्मै सर्वे नमस्कारं कुर्वन्तीज्यः स एव च / हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोको गीतः पुरा त्विह
Lahat ay yumuyuk at nagbibigay-galang sa kanya; siya ang karapat-dapat sambahin. Dito binabanggit ang sinaunang taludtod na inawit noon ng mga daitya ni Hiranyakasipu.
Verse 25
हिरण्यकशिपू राजा यां यामाशां निरैक्षत / तस्यै तस्यै तदा देवा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः
Kung saang direksiyon tumingin ang haring Hiranyakasipu, doon din yumuyuk ang mga deva kasama ang mga dakilang rishi upang magbigay-galang sa kanya.
Verse 26
तस्यासीन्नरसिंहस्तु मृत्युर्विष्णुः पुरा किल / नरात्तु यस्माज्जन्मास्य नरमूर्त्तिश्च यत्प्रभुः
Sinasabi noong una na para sa kanya, si Vishnu mismo ang naging kamatayan bilang Narasimha. Sapagkat ang kapanganakan Niya ay mula sa ‘nara’, at ang anyo ng Panginoon ay anyong-tao rin.
Verse 27
तस्मात्स नरसिंहो वै गीयते वेदवादिभिः / सागरस्य च वेलायामुच्छ्रित स्तपसो विभुः
Kaya inaawit ng mga tagapagsalita ng Veda ang Narasimha. Ang Makapangyarihang Panginoon, na itinaas ng tapas, ay nagpakita sa pampang ng dagat.
Verse 28
शरीरं तस्य देवस्य ह्यासीद्देवमयं प्रभो / नाम्ना सुदर्शनं चैव विश्रुतश्च महाबलः
Ang katawan ng diyos na iyon ay tunay na banal, O Panginoon; siya ay kilala sa pangalang Sudarshana at napakalakas.
Verse 29
ततः स बाहुयुद्धेन दैत्येन्द्रं तं महाबलम् / नखैर्बिभद संक्रुद्धो नार्द्राः शुष्का नखा इति
Pagkatapos, sa galit, pinunit niya ang makapangyarihang hari ng mga demonyo sa pakikipagbuno gamit ang kanyang mga kuko, sapagkat ang mga kuko ay hindi basa o tuyo.
Verse 30
हिरण्याक्षसुताः पञ्च विक्रान्ताः सुमहाबलाः / शंबरः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च
Si Hiranyaksha ay may limang anak na lalaki na matatapang at napakalakas: sina Shambara, Shakuni, at gayundin si Kalanabha.
Verse 31
महानाभः सुविक्रान्तो सुत संतापनस्तथा / हिरण्यक्षसुता ह्येते देवैरपि दुरासदाः
Si Mahanabha na napakatapang, at ang anak na si Santapana. Ang mga anak na ito ni Hiranyaksha ay mahirap talunin kahit ng mga diyos.
Verse 32
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च दैतेयाः सगणाः स्मृताः / स शतानि सहस्राणि निहतास्तारकामये
Ang kanilang mga anak at apo, ang mga Daitya kasama ang kanilang mga hukbo, na daan-daan at libu-libo, ay napatay sa digmaang Tarakamaya.
Verse 33
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः / प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्ना दस्तथापरः
Si Hiranyakasipu ay may apat na anak na lubhang makapangyarihan; sa kanila, si Prahlada ang panganay, kasunod si Anuhlada at si Da at iba pa.
Verse 34
संह्रादश्चैव ह्रादश्च ह्रादपुत्रौ निबोधत / सुंदो निसुन्दश्च तथा ह्रादपुतौ बभूवतुः
Sina Samhrada at Hrada—alamin na si Hrada ay nagkaroon ng dalawang anak na lalaki: sina Sunda at Nisunda.
Verse 35
ब्रह्यघ्नौ तौ महावीरौ मूकस्तु ह्राददायकः / मारीचः सुन्दपुत्रस्तु ताडकायामजायत
Ang dalawang iyon (Sunda at Nisunda) ay mga dakilang mandirigmang nagkasala ng pagpatay sa brahmana; si Muka ang tagapaglingkod ni Hrada. Si Marica, anak ni Sunda, ay isinilang kay Tadaka.
Verse 36
दण्डके निहतः सो ऽथ राघवेण बलीयसा / मूको विनिहतश्चापि कैराते सव्यसाचिना
Siya (Marica) ay napatay sa gubat ng Dandaka sa kamay ng makapangyarihang Raghava (Sri Rama); at si Muka naman ay napuksa sa lupain ng Kirata ni Savyasaci (Arjuna).
Verse 37
संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले / उत्पन्ना महता चैव तपसा भाविताः स्वयम्
Sa angkan ng daitya na si Samhrada ay isinilang ang mga Nivatakavaca; sila’y hinubog ng dakilang pag-aayuno at naging makapangyarihan sa sarili nilang bisa.
Verse 38
अरयो देवतानां ते जंभस्य शतदुन्दुभिः / तथा दक्षो सुरश्चण्डश्चत्वारो देत्यनायकाः
Sila ang mga kaaway ng mga diyos—si Śatadundubhi ni Jambha; gayundin sina Dakṣa at Suracaṇḍa—apat na pinunong Daitya.
Verse 39
बाष्कलस्य सुता ह्येते काल नेमेः सुताञ्छृणु / ब्रह्मजित्क्रतुजिच्चैव देवान्तकनरान्तकौ
Sila ang mga anak ni Bāṣkala; ngayon pakinggan ang mga anak ni Kālanemi—Brahmajit, Kratujit, at sina Devāntaka at Narāntaka.
Verse 40
कालनेमिसुता ह्येते शभोस्तु शृणुत प्रजाः / राजाजश्चैव गोमश्च शंभोः पुत्रौ प्रकीर्त्तितौ
Sila ang mga anak ni Kālanemi; O mga nilalang, pakinggan ang mga anak ni Śabha—Rājāja at Goma—na ipinahayag na mga anak ni Śambhu.
Verse 41
विरोजनस्य पुत्रश्च बलिरेकः प्रतापवान् / बलेः पुत्रशतं जज्ञे राजानः सर्व एव ते
Si Bali, anak ni Virocana, ay makapangyarihan sa tapang; kay Bali isinilang ang sandaang anak—lahat sila ay mga hari.
Verse 42
तेषां प्रधानाश्चत्वारो विक्रान्ताः सुमहाबलाः / सहस्रबाहुः श्रेष्ठो ऽभूद्बाणो राजा प्रतापवान्
Sa kanila, may apat na pangunahing mandirigmang matapang at napakalakas; si Sahasrabāhu ang pinakadakila, at ang haring Bāṇa ay bantog sa kapangyarihan.
Verse 43
कुंभगर्त्तो दयो भोजः कुञ्चिरित्येवमा दयः / शकुनी पूतना चैव कन्ये द्वे तु बलेः स्मृते
Sina Kumbhagarta, Daya, Bhoja, at Kuncir—sila ang tinatawag na mga Daya. Kasama rin sina Sakuni at Putana; at binabanggit ang dalawang anak na babae ni Bali.
Verse 44
बलेः पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / बालेया नाम विख्याता गणा विक्रान्तपौरुषाः
Ang mga anak at apo ni Bali ay daan-daan, at saka libu-libo. Sila’y tanyag bilang ‘Baleya’, mga pangkat na hitik sa tapang at lakas.
Verse 45
बाणस्य चैन्द्रधन्वा तु लोहिन्यामुदपद्यत / दितिर्विहितपुत्रा वै तोषयामास कश्यपम्
Ang anak ni Bana na si ‘Aindradhanva’ ay isinilang kay Lohini. Si Diti, na pinagkalooban ng anak, ay nagpasaya kay Kashyapa.
Verse 46
तां कश्यपः प्रसन्नात्मा सम्यगाराधितस्त्वथ / वरेण छन्दयामास सा च वव्रे वरं तत
Noon, si Kashyapa na nalugod dahil sa wastong pagsamba ay nag-anyaya sa kanya na pumili ng biyaya; at siya’y pumili ng isang vara.
Verse 47
अथ तस्यै वरं प्रादात्प्रार्थितो भगवान्पुनः / उक्ते वरे तु मा तुष्टा दितिस्तं समभाषत
Pagkaraan, nang siya’y hingin, ipinagkaloob ng Bhagavan ang isang vara. Ngunit kahit nasabi na ang vara, hindi pa rin nasiyahan si Diti at nagsalita sa kanya.
Verse 48
मारीचं कण्यपं देवी भर्त्तारं प्राञ्जलिस्तदा / हतपुत्रास्मि भगवन्नादित्यैस्तव सूनुभिः
Noon, ang Diyosa na si Diti ay nag-anjali at nagsabi sa asawang si Marici Kasyapa: “O Bhagavan, ang iyong mga anak na Aditya ang pumatay sa aking mga anak; ako’y naulila sa mga anak.”
Verse 49
शक्रहन्तारमिच्छमि पुत्रं दीर्घतपो ऽर्जितम् / साहं तपश्चरिष्यामि गर्भमाधातुमर्हसि
“Nais ko ang isang anak na papatay kay Shakra (Indra), na matatamo sa mahabang pag-aayuno at pagninilay. Ako’y magsasagawa ng tapa; ipagkaloob mo na ako’y magdalang-tao.”
Verse 50
पुत्रमिन्द्रवधे युक्तं त्वं मै वै दातुमर्हसि / तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः कश्यपस्तदा
“Nararapat na ibigay mo sa akin ang anak na angkop sa pagpatay kay Indra.” Nang marinig ang mga salitang iyon, si Marici Kasyapa ay…
Verse 51
प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुः खितः / एवं भवतु गर्भे तु शुचिर्भव तपोधने
Noon, ang dakilang maningning na si Marici Kasyapa, labis na nalungkot, ay sumagot kay Diti: “Mangyari nawa; datapwat, O may yaman ng tapa, manatili kang dalisay habang nagdadalang-tao.”
Verse 52
जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे / पूर्णं वर्षसहस्रं तु शुचिर्यदि भविष्यसि
“Kung mananatili kang dalisay sa loob ng ganap na isang libong taon, magsisilang ka ng anak na papatay kay Shakra (Indra) sa digmaan.”
Verse 53
पुत्रं त्रिलोकप्रवरं मन्मथं जनयिष्यसि / एवमुक्त्वा महातेजास्तथा समभावत्तदा
Isisilang mo ang anak na pinakadakila sa tatlong daigdig, si Manmatha. Pagkasabi nito, ang resing may dakilang ningning ay naging payapa noon.
Verse 54
तामालभ्य स्वभवनं जगाम भगवानृषिः / गते भर्त्तरि सा देवी दितिः परमहर्षिता
Matapos siyang hipuin bilang pagpapala, umuwi ang banal na rishi sa kanyang tahanan. Nang makaalis ang asawa, si Diyosa Diti ay labis na nagalak.
Verse 55
कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् / शक्रस्तु समुपश्रुत्य संवादं तं तयोः प्रभुः
Nang marating ang gubat ng Kuśaplavan, nagsagawa siya ng napakahigpit na pag-aayuno at pagninilay. Samantala, narinig ni Śakra, ang panginoon, ang usapan nilang dalawa.
Verse 56
कुशप्लवनमागम्य दितिं वाक्यमभाषत / शुश्रूषां ते करिष्यामि मानुज्ञां दातुमर्हसि
Pagdating sa Kuśaplavan, sinabi niya kay Diti, “Maglilingkod ako sa iyo; ipagkaloob mo sana ang pahintulot.”
Verse 57
समिधश्चाहरिष्यामि पुष्पाणि च फलानि च / यथा त्वं मन्यसे वत्स सुश्रूषाभिरतो भव
Magdadala rin ako ng panggatong na samidh, mga bulaklak at mga prutas. Ayon sa nais mo, o vatsa, manatiling masigasig sa paglilingkod.
Verse 58
सर्वकर्मसु निष्णात आत्मनो हितमाचर / वरं श्रुत्वा तु त द्वाक्यं मातुः शक्रः प्रहर्षितः
Maging bihasa sa lahat ng gawain at isagawa ang ikabubuti ng sarili. Nang marinig ni Śakra ang dakilang salita ng kanyang ina, siya’y labis na nagalak.
Verse 59
शुश्रूषाभिरतो भूत्वा कलुषेणान्तरात्मना / शुश्रूषते तु तां शक्रः सर्वकालमनुव्रतः
Naging masigasig sa paglilingkod, bagaman may dungis sa kalooban, si Śakra ay nanatiling tapat at naglingkod sa kanya sa lahat ng panahon.
Verse 60
फलपुष्पाण्युपादाय समिधश्च दृढव्रतः / गात्रसंवाहनं काले श्रमापनयने तथा
Taglay ang matibay na panata, nagdadala siya ng prutas, bulaklak at panggatong na samidh; at sa tamang oras ay minamasahe ang katawan upang maalis ang pagod.
Verse 61
शक्रः सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह / किञ्चिच्छिष्टे व्रते देवी तुष्टा शक्रमुवाच ह
Si Śakra ay naglingkod kay Diti sa lahat ng panahon. Nang kaunti na lamang ang natitira sa panata, ang Diyosa, nasiyahan, ay nagsalita kay Śakra.
Verse 62
प्रतीताहं ते सुरश्रेष्ठ दशवर्षाणि पुत्रक / अवशिष्ठानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः
O pinakamainam sa mga deva, anak ko! Sa loob ng sampung taon ay nalugod ako sa iyo. Nawa’y mapabuti ka; kapag natapos ang nalalabing panahon, makikita mo ang iyong kapatid.
Verse 63
तमहं त्वत्कृते पुत्र सह धास्ये जयैषिणम् / त्रैलोक्यविजयं पुत्र भोक्ष्यसे सह तेन वै
O anak, alang-alang sa iyo ay dadalhin kong kasama ang naghahangad ng tagumpay; o anak, kasama niya ay tiyak mong tatamasa ang tagumpay sa tatlong daigdig.
Verse 64
नाहं पुत्राभिजानामि मद्भक्तिगतमानसम् / एवमुक्त्वा दितिः शक्रं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे
Hindi ko nakikilala ang anak na ang isip ay nalubog sa aking debosyon. Pagkasabi nito, nang sumapit ang araw sa katanghalian, nagsalita si Diti kay Śakra.
Verse 65
निद्रयापहृता दवी शिरः कृत्वा तु जानुनि / केशान्कृत्वा तु पादस्थान्सा सुष्वाप च देवता
Dinalaw ng antok ang diyosa; ipinatong niya ang ulo sa tuhod, iniharap ang buhok sa paa, at ang banal na nilalang ay nakatulog.
Verse 66
अधस्ताद्यत्तु नाभेर्वै सर्वं तदशुचि स्मृतम् / ततस्तामशुचिं ज्ञात्वा सोंतरं तदमन्यत
Ang anumang nasa ibaba ng pusod ay itinuturing na marumi. Kaya nang malaman niya ang karumihang iyon, nag-isip siya ng ibang daan upang makapasok sa loob.
Verse 67
दृष्ट्वा तु कारणं सर्वं तस्य बुद्धिरजायत / गर्भं निहन्तु वै देव्या स हि दोषो ऽत्र दृश्यते
Nang makita niya ang lahat ng dahilan, sumibol ang isip niya: “Wasakin ang sinapupunan ng diyosa; sapagkat dito nakikita ang kapintasan.”
Verse 68
ततो विवेश दित्या वै ह्युपस्थेनोदरं वृषा / प्रविश्य चापि तं दृष्ट्वा गभमिन्द्रो महौजसम्
Pagkatapos ay pumasok si Indra sa sinapupunan ni Diti. Pagpasok niya, nakita niya ang sanggol na may matinding liwanag.
Verse 69
भीतस्तं सप्तधा गभ बिभेद रिपुमात्मनः / म गर्भो भिद्यमानस्तु वज्रणशतपर्वणा
Dahil sa takot, hinati ni Indra ang sanggol na kanyang kaaway sa pitong bahagi. Ang sanggol ay hiniwa gamit ang Vajra na may sandaang buko.
Verse 70
रुरोद सुस्वरं भीमं वेपमानः पुनः पुनः / मारोद मारोद इति गर्भं शक्रो ऽभ्यभाषत
Ang sanggol ay umiyak nang malakas at nakakatakot habang nanginginig nang paulit-ulit. Sinabi ni Indra sa sanggol, 'Ma roda' (Huwag umiyak), 'Ma roda'.
Verse 71
तं गर्भं सप्तधा कृत्वा ह्येकैकं सप्तधा पुनः / कुलिशेन बिभेदेन्द्रस्ततो दितिरबुध्यता
Matapos hatiin ang sanggol sa pitong bahagi, at ang bawat isa ay hinati muli sa pito, hiniwa sila ni Indra gamit ang Vajra. Noon ay nagising si Diti.
Verse 72
न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् / निष्पपात ततो वज्री मातुर्वचनगौरवात्
'Huwag mong patayin, huwag mong patayin,' ang sabi ni Diti. Pagkatapos, bilang paggalang sa salita ng ina, lumabas ang May Hawak ng Vajra (Indra).
Verse 73
प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रो ऽभ्यभाषत / अशुचिर्देवि सुप्तासि पादयोर्गतमूर्द्धजा
Magkakrus ang mga palad at tangan ang vajra, nagsalita si Śakra kay Diti: “O Diyosa, ikaw ay nasa kalagayang di-malinis; ikaw ay natutulog at ang iyong buhok ay bumagsak patungo sa iyong mga paa.”
Verse 74
तदं तरमनुप्राप्य गर्भं हेतारमाहवे / भिन्नवानहमेतं ते बहुधा क्षन्तुमर्हसि
Nang makuha ko ang sandaling iyon, nilapitan ko ang sinapupunan mong naging sanhi ng digmaan at hinati ko ito sa maraming bahagi; nararapat mo akong patawarin.
Verse 75
तस्मिंस्तु विफले गर्भे दितिः परमदुःखिता / सहस्राक्षं दुराधर्षं वाक्यं सानुनयाब्रवीत्
Nang mabigo ang sinapupunan, labis na nagdalamhati si Diti; saka siya nagsalita nang may pagsusumamo sa Mahirap-Talunin na May Sanlibong Mata.
Verse 76
ममापराधाद्गर्भो ऽयं यदि ते विफलीकृतः / नापराधो ऽस्ति देवेश तव पुत्र महाबल
Kung dahil sa aking pagkukulang ay nabigo ang sinapupunan mong ito, O Panginoon ng mga deva, O anak na makapangyarihan, wala kang kasalanan.
Verse 77
शत्रोर्वधे न दोषो ऽस्ति भेतव्यं न च ते विभो / प्रियं तु कृतमिच्छामि श्रेयो गर्भस्य मे कुतः
Walang kasalanan sa pagpatay sa kaaway, O Makapangyarihan, at hindi mo rin dapat katakutan; ngunit nais kong ang ginawa mo ay maging kaaya-aya—kung gayon, saan na ang kabutihan ng aking sinapupunan?
Verse 78
भवन्तु मम पुत्राणां सप्त स्थानानि वै दिवि / वातस्कन्धानिमान्सप्त चरन्तु मम पुत्रकाः
Nawa’y magkaroon ang aking mga anak ng pitong dako sa kalangitan. Nawa’y maglakbay ang aking mga anak sa pitong pangkat ng hangin na ito.
Verse 79
मरुतस्ते तु विख्याता गतास्ते सप्तसप्तकाः / पृथिव्यां प्रथमस्कन्धो द्वितीयश्चापि भास्करे
Sila’y tanyag bilang mga Marut; sila’y lumisan sa mga pangkat na tigpipito. Ang unang skandha ay nasa daigdig, at ang ikalawa ay nasa Bhaskara (Araw).
Verse 80
सोमे तृतीयो विज्ञेयश्चतुर्थो ज्योतिषां गणे / ग्रहेषु पञ्चमस्चैव षष्ठः सप्तर्षिमण्डले
Ang ikatlo ay dapat malaman na nasa Soma (Buwan); ang ikaapat ay nasa pangkat ng mga liwanag sa langit. Ang ikalima ay nasa mga planeta, at ang ikaanim ay nasa mandala ng Saptarshi.
Verse 81
ध्रुवे तु सप्तमश्चैव वातस्कन्धाश्चसप्त ये / तानेते विचरन्त्वद्य कालेकाले ममात्मजाः
Ang ikapito ay nasa Dhruva; at ang pitong skandha ng hangin na ito—nawa’y maglakbay ang aking mga anak dito mula ngayon, sa bawat panahon.
Verse 82
वातस्कन्धाधिपा भूत्वा चरन्तु मम पुत्रकाः / पृथिव्यां प्रथमस्कन्ध आ मेघेब्यो य आवहः
Nawa’y maging mga pinuno ng mga skandha ng hangin ang aking mga anak at maglakbay. Sa daigdig naroon ang unang skandha, na nagdadala (ng tubig at iba pa) mula sa mga ulap.
Verse 83
चरन्तु मम पुत्रास्ते सप्त ये प्रथमे गणे / द्वितीयश्चापि मेघेभ्य आसूर्यात्प्रवहस्ततः
Nawa’y magsipaglakbay ang aking pitong anak na nasa unang pangkat; at ang ikalawang pangkat, mula sa mga ulap hanggang sa ilalim ng Araw, ay tinatawag na ‘Pravaha’.
Verse 84
वातस्कन्धो हि विज्ञेयो द्वितीयश्चरतां गणः / सूर्यादूर्ध्वमधः सोमादुद्वहो ऽथ स वै स्मृतः
Ang ikalawang pangkat na naglalakbay ay dapat makilalang ‘Vataskandha’; ito’y nasa itaas ng Araw at nasa ibaba ni Soma, kaya tinatawag na ‘Udvaha’.
Verse 85
वातस्कन्धस्तृतीयश्च पुत्राणां चरता गणः / सोमादूर्द्ध्वमधर्क्षेभ्यश्चतुर्थ संवहस्तु सः
Ang ikatlong pangkat na naglalakbay ng mga anak ay tinatawag ding ‘Vataskandha’; ito’y nasa itaas ni Soma at nasa ibaba ng mga bituin, kaya bilang ikaapat ay ‘Samvaha’.
Verse 86
चतुर्थो मम पुत्राणां गणस्तु चरतां विभो / ऋक्षेभ्यश्च तथैवोर्द्ध्वमा ग्रहाद्विवहस्तु यः
O Makapangyarihan, ang ikaapat na pangkat na naglalakbay ng aking mga anak ay nasa itaas ng mga bituin at umaabot hanggang sa dako ng mga planeta (sa ibaba); iyon ang tinatawag na ‘Vivaha’.
Verse 87
वातस्कन्धः पञ्चमस्तु पुत्राणां चरतां गणः / ग्रहेभ्य ऊर्द्ध्वमार्षिभ्यः षष्ठो ह्यनुवहश्च यः
Ang ikalimang pangkat na naglalakbay ng mga anak ay ‘Vataskandha’; at ang ikaanim, na nasa itaas ng mga planeta hanggang sa mga rishi (Sapta Rishi), ay tinatawag na ‘Anuvaha’.
Verse 88
वातस्कन्धस्तत्र मम पुराणां चरता गणः / ऋषिभ्य ऊर्द्ध्वमाध्रौवं सप्तमो यः प्रकीर्त्तितः
Doon ay may pangkat na tinatawag na Vātaskandha na naglalakbay dala ang aking mga Purāṇa; siya’y pinupuri bilang ikapito, na lumalampas sa mga ṛṣi hanggang Dhruvaloka.
Verse 89
वातस्कन्धः परिवहस्तत्र तिष्ठन्तु मे सुताः / एतान्सर्वाश्चरन्त्वन्ते कालेकाले ममात्मजाः
Nawa’y umihip at umikot doon ang Vātaskandha; manatili roon ang aking mga anak. Sa bawat panahon, sa huling sandali, ang aking mga supling ay maglakbay sa lahat ng ito.
Verse 90
त्वत्कृतेन च नाम्ना वै भवतु मरुतस्त्विमे / ततस्तेषां तु नामानि मत्पुत्राणां शतक्रतो
Sa pangalang ibinigay mo, nawa’y tawagin silang mga Marut; at pagkatapos, O Śatakratu, pakinggan ang mga pangalan ng aking mga anak.
Verse 91
तद्विधैः कर्मभिश्चैव समवेहि पृथक्पृथक् / शक्रज्योतिस्तथा सत्यः सत्यज्योतिस्तथापरः
Kilalanin sila nang magkakahiwalay ayon sa kani-kanilang gawain: Śakrajyoti, gayundin si Satya, at ang isa pa ay si Satyajyoti.
Verse 92
चित्रज्योतिश्च ज्योतिष्मान् सुतपश्चैत्य एव च / प्रथमो ऽयं गणः प्रोक्तो द्वितीयं तु निबोधत
Si Citrajyoti, Jyotiṣmān, Sutapa, at Caitya—ito ang unang pangkat na binanggit; ngayon ay unawain din ang ikalawa.
Verse 93
ऋतजित्सत्यजिश्चैव सुषेणः सेनजित्तथा / सुतमित्रो ह्यमित्रश्च सुरमित्रस्तथापरः
Sina Ritajit, Satyajit, Sushena at Senajit; gayundin sina Sutamitra, Amitra, at Suramitra—sila rin ay kabilang sa (mga gana).
Verse 94
गण एष द्वितीयस्तु तृतीयं च निबोधत / धातुश्च धनदश्चैव ह्युग्रो भीमस्तथैव च
Ito ang ikalawang gana; ngayon alamin ang ikatlo—Dhatu, Dhanada, Ugra, at Bhima.
Verse 95
वरुणश्च तृतीयं च मया प्रोक्तं निबोधत / अभियुक्ताक्षिकश्चैव साह्वायश्च गणः स्मृतः
Ang ikatlong (gana) ay si Varuna—alamin ayon sa aking sinabi; at sina Abhiyuktakshika at Sahvaya ay itinuturing ding mga gana.
Verse 96
ईदृक् चैव तथान्यादृक् समरिद्द्रुमवृचक्षकाः / मितश्च समितश्चैव पञ्चमश्च तथा गणः
Sina Idrik at Anyadrik, Samariddrumavrchakshaka; at sina Mita at Samita—ganyan ang ikalimang gana.
Verse 97
ईदृक् च पुरुषश्चैव नान्यादृक् समचेतनः / संमितः समवृत्तिश्च प्रतिहर्ता च षड् गणाः
Sina Idrik at Purusha, gayundin sina Anyadrik at Samachetana; Sammita, Samavritti, at Pratiharta—ito ang anim na gana.
Verse 98
यज्ञैश्चित्वास्तुवन्सर्वे तथान्ये मानुषा विशः / दैत्यदेवाः समाख्याताः सप्तैते सप्तसप्तकाः
Sa pamamagitan ng mga yajña, silang lahat ay sumamba at nagpuri; gayundin ang iba pang pangkat ng tao. Sila’y tinawag na “Daitya-deva”; pitong pangkat na tigpipito.
Verse 99
एते ह्येकोनपञ्चाशन्मरुतो नामतः स्मृताः / प्रसंख्यातास्तदा ताभ्यां दित्या शक्रेण चैव वै
Sila’y inaalala sa pangalan bilang apatnapu’t siyam na Marut. Noon, si Diti at si Śakra (Indra) ay magkasamang nagbilang sa kanila.
Verse 100
कृत्वा चैतानि नामानि दितिरिन्द्रमुवाच ह / वातस्कन्धांश्चरन्त्वेते भ्रतरो मम पुत्रकाः
Matapos itakda ang mga pangalang ito, sinabi ni Diti kay Indra: “Nawa’y ang aking mga anak, na magkakapatid, ay maglakbay bilang mga pangkat ng hangin.”
Verse 101
विचरन्तु च भद्रं ते देवैः सह ममात्मजाः / तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महस्राक्षः पुरन्दरः
Nawa’y ang aking mga anak ay maglakbay nang mapalad kasama ng mga deva. Nang marinig ang salitang iyon, ang Sahasrākṣa Purandara (Indra) …
Verse 102
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा मातर्भवतु तत्तथा / सर्व मेतद्यथोक्तं ते भविष्यति न संशयः
Magkapatong ang mga kamay, sinabi niya: “Ina, mangyari nawa iyon. Lahat ng iyong sinabi ay magaganap, walang pag-aalinlangan.”
Verse 103
एवंभूता महात्मानः कुमारा लोकसंमताः / देवैः सह भविष्यन्ति यज्ञभाजस्तवात्म जाः
Ang gayong mga dakilang Kumara, na kinikilala ng sanlibutan, ay mamamalagi kasama ng mga deva at bilang mga anak mo ay tatanggap ng bahagi sa handog ng yajña.
Verse 104
तस्मात्ते मरुतो देवाः सर्वे चेन्द्रानुजा वराः / विज्ञेयाश्चामराः सर्वे दितिपुत्रास्तरस्विनः
Kaya ang lahat ng Marut na deva ay mga marangal na nakababatang kapatid ni Indra; dapat malaman na silang lahat ay walang-kamatayan, mga anak ni Diti, at lubhang makapangyarihan.
Verse 105
एवं तौ निश्चयं कृत्वा मातापुत्रौ तपोवने / जग्मतुस्त्रिदिवं त्दृष्टौ शक्रमाभूद्गतज्वरः
Sa gayon, ang ina at anak ay nagpasya sa gubat ng pag-aayuno at nagtungo sa Tridiva; nang makita sila, nawala ang lagnat ni Śakra (Indra).
Verse 106
मरुतां च शुभं जन्म शृणुयाद्यः पठेच्च वा / वादे विजयमाप्नोति लब्धात्मा च भवत्युत
Ang sinumang makinig o bumasa ng banal na kapanganakan ng mga Marut ay magtatamo ng tagumpay sa pagtatalo at magiging ganap ang loob at diwa.
The Kaśyapa–Diti line within the broader progenitor network: Hiraṇyakaśipu and Hiraṇyākṣa are presented as key daitya nodes, alongside Siṃhikā (linked to Rāhu through maternity) and the marital connection to Vipracitti.
A tapas → Brahmā-prasāda → vara (boon) sequence: prolonged, severe austerity is narrated as the legitimating cause for exceptional boons, which then enable the daitya’s supremacy over devas and beings.
It anchors genealogy to a ritual-historical coordinate: the births and naming-etiologies are situated during Kaśyapa’s Aśvamedha at Puṣkara, turning the yajña into a contextual tag that organizes persons, events, and authority.