Shloka 62
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
स्वाचारभावचेष्टाभिर्जह्रतुस्तन्मनो ऽनिशम् / स चापि भरणोत्कर्षप्रतीतात्मा महीपतिः
Transliteration
svācārabhāvaceṣṭābhirjahratustanmano 'niśam / sa cāpi bharaṇotkarṣapratītātmā mahīpatiḥ
Translation
Dahil sa kanilang mabuting asal, ugali, at kilos, ang kanyang isip ay laging naaakit. At ang haring iyon ay naging matatag ang loob sa pagkilalang dakila ang pag-aaruga at pagtaguyod.
Word by Word
स्वाचार-भाव-चेष्टाभिःby (their) own conduct, nature, and actions
स्वाचार-भाव-चेष्टाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व-आचार (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक) + चेष्टा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन (Plural); समाहार-द्वन्द्व/इतरेतर-द्वन्द्व (collective/coproduct) sense: ‘by (their) own conduct, disposition, and actions’
जह्रतुःthey two captivated/enthralled
जह्रतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन (Dual); परस्मैपद
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular)
मनःmind
मनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular)
अनिशम्constantly
अनिशम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनिशम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable), क्रियाविशेषण (adverb)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन (Singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/समुच्चय (also/even)
भरण-उत्कर्ष-प्रतीत-आत्माwhose nature was known for excellence in support
भरण-उत्कर्ष-प्रतीत-आत्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभरण (प्रातिपदिक) + उत्कर्ष (प्रातिपदिक) + प्रतीत (कृदन्त; √इ/प्रती ‘to know/recognize’) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुषः (determinative): ‘whose self was recognized/known (as) excellent in maintenance/support’
महीपतिःking (lord of the earth)
महीपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘lord of the earth’