Shloka 59
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
बुभुजे विषयान्रम्यान्यथाकामं यथासुखम् / सुमतिः केशिनी चोभे विकसद्वदनांबुजे
Transliteration
bubhuje viṣayānramyānyathākāmaṃ yathāsukham / sumatiḥ keśinī cobhe vikasadvadanāṃbuje
Translation
Tinamasa niya ang maririkit na aliw ayon sa nais at ayon sa ginhawa. Sina Sumati at Kesini, kapwa may mukhang tila lotus na namumukadkad.
Word by Word
बुभुजेenjoyed
बुभुजे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भुज् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; √भुज् ‘to enjoy’
विषयान्objects (of enjoyment)
विषयान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन
रम्यान्delightful
रम्यान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifies विषयान्
यथा-कामम्as desired
यथा-कामम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + काम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्यय (Adverb) meaning ‘according to desire’
यथा-सुखम्at ease; comfortably
यथा-सुखम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + सुख (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्यय (Adverb) meaning ‘according to comfort/at ease’
सुमतिःSumati
सुमतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
केशिनीKeśinī
केशिनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकेशिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (Conjunction)
उभेboth (of them)
उभे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), द्विवचन; refers to the two wives
विकसत्-वदन-अम्बुजेhaving blooming lotus-like faces
विकसत्-वदन-अम्बुजे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविकसत् (कृदन्त/प्रातिपदिक) + वदन (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘with lotus-like faces that are blooming’ (qualifies उभे)