Shloka 53
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
बाहुभ्यां द्वौ समुद्गृह्य पृथगुत्सारितौ तथा / अथ क्रुद्धो गणेशाय भार्गवः परवीरहा / परश्वधं समादाय सप्रक्षेप्तुं समुद्यतः
Transliteration
bāhubhyāṃ dvau samudgṛhya pṛthagutsāritau tathā / atha kruddho gaṇeśāya bhārgavaḥ paravīrahā / paraśvadhaṃ samādāya saprakṣeptuṃ samudyataḥ
Translation
Inangat niya ang dalawa sa pamamagitan ng kanyang mga bisig at pinaghiwalay sila; saka si Bhargava, mamumuksa ng mga bayani ng kaaway, ay nagalit kay Ganesha, kinuha ang palakol (parashu) at naghanda itong ihagis.
Word by Word
bāhubhyāmwith (his) two arms
bāhubhyām:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbāhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental), द्विवचन (dual)
dvautwo (persons)
dvau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, पुंलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, द्विवचन; अत्र द्वितीया (object)
samudgṛhyahaving seized
samudgṛhya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ud-√grah (धातु) + lyap (कृत्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having seized/lifted up)
pṛthakapart
pṛthak:
Prakaraṇa (प्रकार/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpṛthak (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (separately)
utsāritauwere pushed away
utsāritau:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootud-√sṛ (धातु) + ṇic + kta (कृत्)
Formणिच्-प्रेरणार्थक + क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘were driven out/pushed away’
tathāthus
tathā:
Prakaraṇa (प्रकार)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (thus/so)
athathen
atha:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भ (then/now)
kruddhaḥangry
kruddhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkrudh (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘angry’
gaṇeśāyatowards/for Ganesha
gaṇeśāya:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootgaṇeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (dative, 4th), एकवचन
bhārgavaḥBhargava (Parashurama)
bhārgavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhārgava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
para-vīra-hāslayer of enemy heroes
para-vīra-hā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpara (प्रातिपदिक) + vīra (प्रातिपदिक) + han (धातु/प्रातिपदिक -hā)
Formतत्पुरुष-समास (उपपद: ‘परान् वीरान् हन्ति’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
paraśvadhamaxe
paraśvadham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparaśvadha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन
samādāyahaving taken
samādāya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ā-√dā (धातु) + lyap (कृत्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having taken up)
sa-prakṣeptumto hurl/throw (at once)
sa-prakṣeptum:
Prayojana (प्रयोजन/तुमर्थ)
TypeVerb
Rootsa (उपसर्गार्थ ‘together/with’) + pra-√kṣip (धातु) + tumun (कृत्)
Formअव्ययीभाव-समास (sa- as adverbial prefix ‘together/at once’), तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive)
samudyataḥready/poised
samudyataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-ud-√yam (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ready/raised’